શું અમેરિકાએ ઈઝરાયેલને બચાવવા જેમને સુરક્ષાની ખાતરી આપી હતી…એ જ ખાડી દેશોને આજે મરવા માટે છોડી દીધા?

સાઉદી અરેબિયાના રિયાધમાં યુએસ દૂતાવાસ પર તાજેતરમાં થયેલા ડ્રોન હુમલા અને સાઉદી અરામકો ઓઇલ રિફાઇનરી પરના હુમલાએ મધ્ય પૂર્વમાં એક નવી ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલ ઉભી કરી છે. આ ઘટનાઓએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની પ્રાદેશિક પ્રતિબદ્ધતાઓ અને વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે કે શું યુએસ તેના પરંપરાગત ગલ્ફ સાથીઓ કરતાં ઇઝરાયલની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે.

આ હુમલાઓ ફક્ત સાઉદી અરેબિયા સુધી સીમિત નથી રહ્યા, પરંતુ યુએઈ, બહેરીન, કત્તર અને કુવૈત સહિત અન્ય અનેક સુન્ની-બહુલ ખાડી દેશોને (ગલ્ફ કન્ટ્રીસ) પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલાઓ કથિત રીતે ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવ્યા હતા. આ દેશો સામે આરોપ છે કે તેઓ તેમની ભૂમિ પર યુએસ સૈન્ય ઠેકાણાઓની યજમાની કરે છે. જો કે આ હુમલા બાદ ગલ્ફ દેશોએ ઈરાન સામે બદલો લીધો નથી. તેમ છતાં, આ દેશો ઈરાની હુમલાઓનો સતત સામનો કરી રહ્યા છે, જેનાથી તેમની સંપ્રભુતા અને સુરક્ષા પર સવાલ ઉઠી રહ્યા છે.

આ યુદ્ધ ઈરાન વર્સિસ ઈઝરાયેલ અમેરિકાનું છે કે પછી ઈરાન વર્સિસ બાકીના દેશોનું? આવો સવાલ એટલા માટે પણ થાય કારણ કે હુમલો કરનારુ ઈઝરાયેલ છે. હુમલો કરાવનાર અમેરિકા છે અને જેના પર કરાયો તે ઈરાન છે. તો બાકીના ગલ્ફ દેેશોને કેમ લપેટામાં લેવાઈ રહ્યા છે? ભારતે સાઉદી સાથે વાત કરી હોય, ઓમાન સાથે, કત્તર, કુવૈત, બહરીન, યુએઈ આ તમામ દેશો પર હુમલા થઈ રહ્યા છે. તો તેમનો શું દોષ છે?

ગલ્ફ દેશોની ભૂલ એટલી જ છે કે તેમણે અમેરિકાના ઍરબેસ તેમના દેશમાં બનાવીને રાખ્યા છે. અમેરિકાની સેના ત્યાં છે. પરંતુ એ સેનાએ એ કેમ્પ પરથી એક ગોળી પણ છોડ નથી, છતા ગલ્ફ દેશોનુ નુકસાન થઈ રહ્યુ છે.

ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ સાથે જોડાયા છે ગલ્ફ દેશો પર હુમલાના તાર

હવે જરા ભૂતકાળમાં જઈએ. અગાઉ જ્યારે ઈરાન-ઈઝરાયેલનું યુદ્ધ થયુ હતુ. જે 12 દિવસ સુધી ચાલ્યુ. ત્યારબાદ અમેરિકા ફરીથી ઈરાન પર હુમલો કરવાની યોજના બનાવી ચુક્યુ હતુ. લગભગ તમામ તૈયારીઓ થઈ ગઈ હતી. પરંતુ એન્ડ મોમેન્ટ પર ટ્રમ્પ રોકાઈ ગયા. એ સમયે નાગરિકો માટે એડવાઈઝરી સુદ્ધા જારી કરી દેવાઈ હતી અને અચાનક ટ્રમ્પ હુમલો કરવાથી અટકી ગયા.

એ સમયે મિડલ ઈસ્ટના દેશો (જીસીસી કન્ટ્રીઝ ઈજરાયેલ સહિત) ટ્રમ્પ પાસે પહોંચી ગયા અને કહ્યુ કે આપ ઈરાન પર એટેક કરશો તો તે બદલો અમારા પર લેશે કારણ કે તમે અમારા ઍરબેસ પરથી ઈરાન પર હુમલો કરશો. આથી અમારી વિનંતિ છે કે તમે હુમલો ન કરો.

આ દેશોમાં ઈઝરાયેલ પણ સામેલ હતુ, તેમનું સ્ટેન્ડ કંઈક એ પ્રકારનું હતુ કે અમારી સુરક્ષા માટે તો અમારી પાસે જુગાડ છે પરંતુ તમામ મિડલ ઈસ્ટના દેશોને મારે એક જ વારમાં નિશાન બનાવવા છે, તેના માટે થોડો સમય જોઈએ, અને ટ્રમ્પ માની ગયા.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જ્યારે તેમના કાર્યકાળની શરૂઆતમાં જ મધ્ય પૂર્વના દેશોની મુલાકાત લીધી હતી ત્યારે ખાડી દેશોને સુરક્ષાની ખાતરી આપી હતી. પરંતુ હવે ઈરાન દ્વારા તેમના ઉપર જે હુમલા કરાઈ રહ્યુ છે તેનું શુ? કારણ કે અમેરિકાએ કહ્યુ હતુ કે તે મિડલ ઈસ્ટની સુરક્ષા કરશે. બિલિયન્સ ઓફ ડૉલર ટ્રમ્પ લઈને ગયા છે.  ટ્રમ્પે તેની બીજી ટર્મની શરૂઆતમાં જ કાર્યકાળની સૌથી પહેલી મિડલ ઈસ્ટની યાત્રા કરી અને સિંબોલિક રીતે એવુ બતાવ્યુ કે તે અમેરિકા માટે કેટલા મહત્વપૂર્ણ છે.

પરંતુ આજે ટ્રમ્પે તેમને મરવા માટે જાણે છોડી દીધા છે. જે દેશોએ આ યુદ્ધમાં એક ગ્લાસ પણ તોડ્યો નથી તેમને કારણ વગરની માર ખાવી પડી રહી છે. મિડલ ઈસ્ટના જેટલા પણ દેશો છે, તેમણે અમેરિકી ઍરબેસ પરથી પણ ઈરાન પર વળતો હુમલો નથી કર્યો, છતા પણ તેમને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આખરે આ આખુ ષડયંત્ર શું છે?

સૌથી મોટો સવાલ તો એ છે કે શું અમેરિકા મિડલ ઈસ્ટને છોડીને ઈઝરાયેલને બચાવી રહ્યુ છે?

જો કે વર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતા એવુ પ્રતિત થાય છે કે અમેરિકાએ આ દેશોને સંકટની સ્થિતિમાં તેમના હાલ પર છોડી દીધા છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોનું નિવેદન પણ આ જ વાતનો સંકેત આપે છે. તેમણે મધ્યપૂર્વમાં રહેતા અમેરિકી નાગરિકોને તાત્કાલિક એ ક્ષેત્ર છોડીને સલામત થઈ જવાની સલાહ આપી છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી દ્વારા મધ્ય પૂર્વમાં રહેતા અમેરિકન નાગરિકોને એ વિસ્તાર તાત્કાલિક છોડી દેવા માટે આપવામાં આવેલી સલાહથી આ ચિંતા વધુ ઘેરી બની છે, જેનાથી એવા સવાલ ઉઠી રહ્યા છે કે શું અમેરિકા હવે તેના પરંપરાગત ગલ્ફ સાથીઓની સુરક્ષા કરતાં ઇઝરાયલની સુરક્ષા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.

આ પરિસ્થિતિ એ સવાલ પણ ઉઠાવે છે કે અમેરિકાની આ રણનીતિ પાછળનો ઉદ્દેશ્ય શું છે. શું અમેરિકા મધ્ય પૂર્વના દેશોને તબાહ કરવા માગે છે? જેનાથી આ દેશોને અમેરિકા પાસેથી હથિયારોની ખરીદી માટે મજબુર કરી શકાય અને ગાઝા પટ્ટીના પુનર્નિમાણના તેના પ્લાનમાં તેઓ તેમનો સાથ આપે. આ એક એવી રણનીતિ ગણાઈ રહી છે જે અમેરિકાની સંરક્ષણ કંપનીઓ માટે એક મોટું બજાર તૈયાર કરી શકે છે તેવું મનાઈ રહ્યુ છે.

 મોસાદના એજન્ટો સાઉદીમાંથી પકડાયા

ઇઝરાયલની ભૂમિકા પણ શંકાસ્પદ દેખાઈ રહી છે. અમેરિકી પત્રકાર તુગર કાર્લસનને આ જ દાવો કરે છે કે મોસાદના એજન્ટો કત્તર અને સાઉદી અરેબિયામાં પકડાયા હતા અને ગલ્ફના દેશોમાં બોમ્બ ધડાકા કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા, જેથી ઈરાન પર એવો આરોપ લાગે કે આ હુમલા ઈરાન કરી રહ્યુ છે. આ ઇઝરાયલની કથિત બેવડી ચાલને દર્શાવે છે, જેમાં તે એક તરફ ઈરાન સામે આ દેશોની સાથે હોવાનો દેખાવ કરે છે. જ્યારે બીજી તરફ ગુપ્ત રીતે તેમના પર જ એટેક કરવાનો પ્લાન બી પણ બનાવી રહ્યુ છે. કત્તરમાં અગાઉના એક હુમલા બાદ, ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂને કત્તરની માફી માંગવાની ફરજ પડી હતી, બસ આ માફી માટે બદલાની કાર્યવાહીના ભાગરૂપે જ નેતન્યાહુ આડેધડ હુમલા કરાવી રહ્યા છે.

આ હુમલાને કારણે ગંભીર આર્થિક પરિણામ પણ ભોગવવા પડશે. ખાસ કરીને કત્તર જેવા સમૃદ્ધ દેશો, જે પર્યટન અને પરિવહન પર આધાર રાખે છે, તેમની અર્થવ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ છે. સ્ટેટ ઓફ હોર્મુસ કથિત બંધ થવાથી તેલ વેપાર પર પણ અસર પડી છે, જેના કારણે ગલ્ફ દેશોને નોંધપાત્ર આર્થિક નુકસાન થયું છે. ખામેનીને નિશાન બનાવવા અને તેમના મૃત્યુથી ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ને નેતૃત્વહીન કરી દેવામાં આવ્યું છે, જેનાથી આ ક્ષેત્રમાં વધુ અસ્થિરતા વધવાની આશંકા છે. IRGC ને શિયા ઇસ્લામ ધર્મના રક્ષણ માટે સમર્પિત દળ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

એકંદરે, મધ્ય પૂર્વમાં વર્તમાન કટોકટી એક જટિલ ભૂ-રાજકીય રમતનો ભાગ છે જેમાં અમેરિકી પ્રાથમિકતાઓ બદલાઈ રહી છે અને પ્રાદેશિક સંતુલન અસ્થિર બની રહ્યું છે.

એ માસુમ ઢીંગલીઓ… ઈરાનમાં એકસાથે દફનાવવામાં આવી 160 નિર્દોષ દીકરીઓ, ઈઝરાયેલના હુમલામાં ગયો જીવ