ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે કે ચાલુ રાખશે, IND-US ટ્રેડ ડીલથી કેટલા બદલાયા કેલક્યુલેશન?

IND RUS OIL DEAL: અમેરિકાએ સમગ્ર દુનિયા પ રશિયન તેલ ન ખરીદવા માટે દબાણ લાવ્યુ છે. આ ઘટનાક્રમ ભારત અમેરિકા વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ટ્રેડ ડીલ થઈ છે અને અમેરિકાએ ભારત પરનો ટેરિફ ઘટાડીને 18% કર્યો છે. ત્યારે ભારતનો રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીમાં પણ ઘટાડો આવ્યો છે. કેપલરના ટેંકર ટ્રેકિંગ ડેટા પરથી જ આ અંગે જાણી શકાય છે, આમમ છતા રશિયા ભારતનું સૌથી મોટુ ઓઈલ સપ્લાયર બનેલુ છે.

Mina Pandya | Updated on: Feb 06, 2026 | 7:12 PM

ભારતે રશિયા પાસેથી કાચુ તેલ (ક્રુડ ઓઈલ) ની નિકાસ ઓછી કરી દીધી છે. કેપ્લરના ટેંકર-ટ્રેકિંગ ડેટાથી આની જાણ થાય છે. જાન્યુઆરી 2026ના આંકડા અનુસાર ભારતે મધ્ય પૂર્વ અને આફ્રિકા સાથે ખરીદી વધારી છે. આ ઉલટફેર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે રશિયન તેલ ખરીદવાને લઈને અમેરિકાએ અનેક દેશો પર દબાણ વધાર્યુ છે. પ્રતિબંધો દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદારીને મુશ્કેલ બનાવી છે. તેની અસર રશિયન ઓઈલ રેવન્યુ પર પણ પડી છે. જાણકારોનું માનવુ છે કે આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી બની રહી તો રશિયાએ તેની તેલની કિંમત પરનું ડિસ્કાઉન્ટ વધારવુ પડી શકે છે.

જાન્યુઆરી 2026માં ભારતમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ શિપમેન્ટ ઘટીને લગભગ 12.15 લાખ બેરલ પ્રતિદિવ (bpd) થયું. જે ડિસેમ્બર 2025માં 12.5 લાખ bpd થી ઓછુ છે. જાન્યુઆરી 2025માં 16.74 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું તેનાથી આ નોંધપાત્ર ઘટાડો છે. આ ઘટાડા છતાં, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ સપ્લાયર છે.

શું આ પરિવર્તનનો સંકેત છે?

ભારતે ઇરાકથી આયાત વધારી, જે ડિસેમ્બરમાં 904,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી તે જાન્યુઆરી 2026માં વધીને 10.35 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ. સાઉદી અરેબિયાથી શિપમેન્ટ પણ વધીને 794,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થયું, જે પાછલા મહિનાના 706,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું.

આ ડેટા ભારતના ક્રૂડ ઓઇલ બાસ્કેટમાં વધતી જતી વૈવિધ્યતા તરફ નિર્દેશ કરે છે. આફ્રિકન ઉત્પાદકો તરફથી આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો. અંગોલાથી શિપમેન્ટ ડિસેમ્બરમાં 72,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું તે જાન્યુઆરીમાં વધીને 254,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થયું. નાઇજીરીયાનો પુરવઠો 142,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો. ડિસેમ્બરમાં કોઈ શિપમેન્ટ ન થયા જ્યારે કોલંબિયા 129,000 bpd સાથે સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યો.

ડિસેમ્બરમાં બ્રાઝિલથી આયાત 246,000 બેરલ પ્રતિ દિવસથી થોડી ઘટીને 221,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ. અમેરિકાથી ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી એક મહિના અગાઉ 329,000 બેરલ પ્રતિ દિવસથી ઘટીને 297,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ.

જાણકારો શું કહી રહ્યા છે?

વિશ્લેષકો કહે છે કે નવીનતમ ડેટા ભારતીય રિફાઇનરીઓ દ્વારા ડિસ્કાઉન્ટેડ રશિયન બેરલને સંતુલિત કરવાના સતત પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે જેમાં પરંપરાગત મધ્ય પૂર્વીય સપ્લાયર્સ અને આફ્રિકા અને અમેરિકામાં વૈકલ્પિક ઉત્પાદકો પાસેથી વધેલા સોર્સિંગનો સમાવેશ થાય છે.

આ ફેરફાર બદલાતી ભૂરાજકીય ગતિશીલતા, શિપિંગ મર્યાદાઓ અને રિફાઇનરીઓ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલની ગુણવત્તા અને લોજિસ્ટિક્સને ઑપ્ટિમાઇઝ કરવાની જરૂરિયાતનો સમાવેશ થાય છે.

કેપ્લર ડેટા દર્શાવે છે કે જ્યારે રશિયા ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે, ત્યારે ઈમ્પોર્ટની ગતિ વધુ કેલિબ્રેટેડ થઈ રહી છે, જેમા રિફાઇનર્સ ભાવની અસ્થિરતા અને પુરવઠાના જોખમોને સંચાલિત કરવા માટે તમામ પ્રદેશોમાં વિકલ્પો ખુલ્લા રાખે છે.