સર્વાઇકલ કેન્સર શું છે? કેમ દર વર્ષે હજારો મહિલાઓ પોતાનો જીવ ગુમાવી રહી છે? ચાલો જાણીએ

ભારતમાં મહિલાઓના સ્વાસ્થ્ય વિશે એક ગંભીર અને ચિંતાજનક સત્ય બહાર આવી રહ્યું છે. એક રોગ જેના વિશે ઘણી સ્ત્રીઓ હજુ પણ ખુલ્લેથી વાત કરવામાં વિચારે છે, તે દર વર્ષે હજારો મહિલાઓ પોતાનો જીવ ગુમાવી રહી છે. આ રોગ સર્વાઇકલ કેન્સર છે.

આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં દર આઠ મિનિટે એક મહિલા આ રોગથી મૃત્યુ પામે છે. આ પરિસ્થિતિ વધુ દુ:ખદ છે કારણ કે નિષ્ણાતો કહે છે કે જો સમયસર તપાસ અને રસીકરણ આપવામાં આવે તો આ કેન્સરને મોટાભાગે અટકાવી શકાય છે.

પરિસ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે?

AIIMS અને ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે સર્વાઇકલ કેન્સરના આશરે 123,000 નવા કેસ નિદાન થાય છે, જેના પરિણામે આશરે 77,000 મહિલાઓ મૃત્યુ પામે છે. આ કેન્સર સ્ત્રીઓમાં કેન્સર સંબંધિત મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાંનું એક બની ગયું છે. તેની અસર ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારો અને ગરીબ પરિવારોની મહિલાઓમાં વધારે જોવા મળે છે, જ્યાં જાગૃતિ અને આરોગ્યસંભાળ સુવિધાઓની પહોંચનો અભાવ છે.

સર્વાઇકલ કેન્સર શું છે અને કેવી રીતે થાય છે?

સર્વાઇકલ કેન્સર મુખ્યત્વે હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) નામના વાયરસના ચેપને કારણે થાય છે. આ વાયરસ, જો શરીરમાં લાંબા સમય સુધી રહે તો, ગર્ભાશયના કેનાલ કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે કેન્સરનો વિકાસ થાય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, શરૂઆતના તબક્કામાં લક્ષણો દેખાતા નથી, તેથી સ્ત્રીઓ સમયસર તબીબી સહાય મેળવી શકતી નથી.

ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય તેવા લક્ષણો

સર્વાઇકલ કેન્સરના લક્ષણોમાં અસામાન્ય આંતરિક યોનિમાર્ગ રક્તસ્રાવ, માસિક સ્રાવ વચ્ચે અથવા સંભોગ પછી રક્તસ્રાવ, સતત પેટ અથવા પીઠનો દુખાવો, દુર્ગંધયુક્ત સ્રાવ, થાક અને નબળાઇનો સમાવેશ થાય છે. જો આમાંના કોઈપણ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો તાત્કાલિક ડોક્ટરની સલાહ લઈ રક્ત પરીક્ષણ કરાવવું મહત્વપૂર્ણ છે. જેના થકી વાહલા તકે રોગનું નિદાન આવી શકે છે.

તેની સારવાર શું છે?

રસીકરણ અને નિયમિત સ્ક્રીનીંગ દ્વારા સર્વાઇકલ કેન્સરને અટકાવી શકાય છે. HPV રસીકરણમાં 9 થી 14 વર્ષની છોકરીઓ માટે બે ડોઝ અને 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરની છોકરીઓ માટે ત્રણ ડોઝનો સમાવેશ થાય છે. આ રસી HPV વાયરસ સામે રક્ષણ આપે છે. સ્વદેશી રીતે વિકસિત સર્વાઇકલ કેન્સર રસી કેટલાક રાજ્યોમાં સરકાર તરફથી મફતમાં અથવા 200-400 રૂપિયા પ્રતિ ડોઝમાં ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં તેની કિંમત વધુ છે. રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મિશન હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 10 કરોડથી વધુ મહિલાઓની તપાસ કરવામાં આવી છે.

હવે, પરંપરાગત સ્ક્રીનીંગને બદલે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં HPV DNA પરીક્ષણનો વિસ્તાર કરવા પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી દૂરના વિસ્તારોની મહિલાઓને પણ લાભ મળી શકે. સ્ક્રીનીંગ પછી મહિલાઓને સારવાર સુધી પહોંચવું એ એક મોટો પડકાર રહ્યો છે. આને સંબોધવા માટે, સરકારે સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP), હબ-એન્ડ-સ્પોક મોડેલ અને યોગ્ય સારવાર અને ફોલો-અપ સિસ્ટમ્સ લાગુ કરી છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે કોઈપણ મહિલાને પોઝિટિવ પરીક્ષણ આવતા તે સારવારથી વંચિત ન રહે.

આ રોગ એક સામાજિક મુદ્દો પણ છે

નિષ્ણાતો માને છે કે સર્વાઇકલ કેન્સર માત્ર એક રોગ નથી, પરંતુ સામાજિક ન્યાયનો મુદ્દો પણ છે, કારણ કે તે સૌથી વધુ એવી સ્ત્રીઓને અસર કરે છે જે આર્થિક, સામાજિક અથવા ભૌગોલિક કારણોસર હોસ્પિટલોમાં જઈ શકતી નથી.

સ્વાસ્થ્યના સમાચાર વાંચવા અહીં ક્લિક કરો