શિયાળામાં તુલસીની યોગ્ય કાળજી કેવી રીતે રાખવી, તેને ફ્રેશ રાખવાની રીત જાણો

શિયાળાના આગમન સાથે ભારતીય ઘરોમાં તુલસીના છોડની સંભાળ રાખવી એ એક મુખ્ય ચિંતા બની જાય છે. તુલસીને ઘરમાં દેવીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે, અને તેની પૂજા કરવાથી શાંતિ અને સકારાત્મક ઉર્જા મળે છે તેવું માનવામાં આવે છે. જો કે ઠંડી, ધુમ્મસ અને હિમ ઝડપથી તુલસીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જેના કારણે આ ઋતુ દરમિયાન ખાસ કાળજી લેવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તુલસીની ઘણી જાતો છે. શિયાળા દરમિયાન દરેક જાતની જરૂરિયાતો થોડી બદલાય છે. યોગ્ય કાળજી સાથે છોડ સમગ્ર ઋતુ દરમિયાન લીલો રહે છે.

સવારનો હળવો સૂર્યપ્રકાશ આપવો જરૂરી

શિયાળામાં તાપમાનમાં ઘટાડો થવાને કારણે જમીનમાં લાંબા સમય સુધી ભેજ રહે છે. જેના કારણે તુલસીના મૂળ સડી શકે છે અને પાંદડા પીળા થઈ શકે છે અને ખરી શકે છે. ધુમ્મસ અને ઠંડી હવા સીધી પાંદડાઓને અસર કરે છે. તેથી તુલસીને સવારનો હળવો સૂર્યપ્રકાશ આપવો જરૂરી માનવામાં આવે છે. તુલસીને તેના સ્વાસ્થ્ય અને તાજા પાંદડા જાળવવા માટે દરરોજ 3 થી 4 કલાક સૂર્યપ્રકાશ મળે છે. પાણી થોડું ઓછું આપવું જોઈએ. કારણ કે ઠંડા હવામાનમાં લાંબા સમય સુધી ભીના રહેવાથી મૂળને નુકસાન થઈ શકે છે.

શ્યામ તુલસી ઠંડી હવામાં ઝડપથી સુકાઈ જાય છે

તુલસીની જાતોની વાત કરીએ તો રામ તુલસી ઠંડીને શ્રેષ્ઠ રીતે સહન કરે છે અને સૂર્યપ્રકાશમાં ઝડપથી વધે છે. વન તુલસી પણ મજબૂત છે, પરંતુ તેને થોડો સૂર્યપ્રકાશ પણ જરૂરી છે. બીજી બાજુ, શ્યામ તુલસી ઠંડી હવામાં ઝડપથી સુકાઈ જાય છે, તેથી તેને ઘરના આરામદાયક ખૂણામાં કે જ્યાં વધારે પવન ન આવે તેવી જગ્યાએ રાખવી જોઈએ. કપૂર તુલસી સુગંધિત હોય છે, પરંતુ તેના મૂળ ઠંડીમાં ઝડપથી થીજી જાય છે. તેથી તેને થોડું પાણી આપો અને જમીનને થોડી સૂકી રાખો.

આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ

શિયાળા દરમિયાન તુલસીને ઠંડી રાતોથી બચાવવા માટે પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. રાત્રે છોડને ગરમ જગ્યાએ રાખો અથવા તેને હળવા કપડા, સ્કાર્ફ અથવા મસલિનથી ઢાંકી દો. આ પદ્ધતિ છોડને હિમથી બચાવે છે. સમયાંતરે સૂકા અથવા પીળા પાંદડા દૂર કરો જેથી નવા પાંદડા વધુ સરળતાથી ઉગી શકે અને છોડ લીલો દેખાય. માટીને થોડી ગરમ રાખવા માટે, કુંડાની સપાટી પર થોડી રાખ અથવા સૂકું ઘાસ છાંટવું, જેનાથી મૂળ પર ઠંડી ઓછી થશે.

ખાતરની વાત કરીએ તો, શિયાળા દરમિયાન તુલસીને ખૂબ ઓછા ખાતરની જરૂર પડે છે. મહિનામાં એક વાર ગાયનું છાણ, વર્મીકમ્પોસ્ટ અથવા હળવી લાકડાની રાખ નાખો. આ ઋતુ દરમિયાન રાસાયણિક ખાતરો ટાળવા જોઈએ, કારણ કે તે છોડના મૂળને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને છોડને સુકાવા તરફ દોરી શકે છે. કુદરતી ખાતરો તુલસીને ધીમા પોષણ આપે છે અને ઠંડીની ઋતુ દરમિયાન તેનું રક્ષણ કરે છે.

તુલસીનું વિશેષ સ્થાન છે

ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ઘરગથ્થુ ઉપચારોમાં તુલસીનું વિશેષ સ્થાન છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તે ફક્ત હવાને શુદ્ધ જ નહીં પરંતુ ઘરમાં પોઝિટિવિટી પણ વધારે છે. તુલસીના પાનનો ઉપયોગ શરદી, ખાંસી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે પણ થાય છે. આ જ કારણ છે કે મોટાભાગના ઘરોમાં તે આંગણામાં, તુલસીને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે. શિયાળાની ઋતુમાં તેનું રક્ષણ કરવું એ ફક્ત છોડની સંભાળનો વિષય નથી, પણ પરંપરા અને માન્યતાનો પણ વિષય છે.

ગુજરાત રાજ્યનાં વિકાસમાં ખેતીનો અગત્યનો ફાળો છે. ગુજરાતની બે તૃતીયાંસ વસ્તી કૃષિ વિષયક પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલી છે. તેઓની આજીવિકા પ્રત્યક્ષ રીતે કૃષિને  લગતા વ્યવસાયમાંથી મેળવે છે. રાજ્યના ગામડાઓ કૃષિ આધારીત જીવન જીવે છે. કૃષિ એ તેમનો મુખ્ય રોજગારીનો સ્ત્રોત છે.