મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ સાથે રોલ્સ રોયસની મોટી ડીલ, ભારતમાં જ બનશે ફાઈટર જેટ એન્જિન

ભારતે રિલાયન્સ અને રોલ્સ-રોયસને એન્જિન ઉત્પાદન માટેનો અંતિમ સરકારી કરાર આપી દીધો છે. હાલ પૂરતું, બંને કંપનીઓએ ફક્ત "ભાગીદારી કરવાનો વ્યૂહાત્મક ઇરાદો" વ્યક્ત કર્યો છે. સરકારના પ્રક્રિયાગત પગલાં, તકનીકી મૂલ્યાંકન અને ઔપચારિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી જ સંપૂર્ણ ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.

Reliance Rolls-Royce deal

Devankashi rana | Updated on: Aug 15, 2026 | 11:20 AM

ભારતના ફાઇટર જેટ પ્રોગ્રામ અંગે મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને બ્રિટિશ એરોસ્પેસ જાયન્ટ રોલ્સ-રોયસે ભારતમાં આગામી પેઢીના ફાઇટર જેટ એન્જિન વિકસાવવા અને ઉત્પાદન કરવા માટે ભાગીદારીની જાહેરાત કરી છે. આ ભાગીદારીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતના મહત્વાકાંક્ષી એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોગ્રામ માટે સ્વદેશી કોમ્બેટ એન્જિનનું ઉત્પાદન કરવાનો છે. આ કરારના સમાચાર ભારતના પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન સુધી પણ પહોંચ્યા છે, જ્યાં તેને મીડિયામાં મુખ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

જોકે, અહીં એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે: એવું માનવું ખોટું હશે કે ભારતે રિલાયન્સ અને રોલ્સ-રોયસને એન્જિન ઉત્પાદન માટેનો અંતિમ સરકારી કરાર આપી દીધો છે. હાલ પૂરતું, બંને કંપનીઓએ ફક્ત “ભાગીદારી કરવાનો વ્યૂહાત્મક ઇરાદો” વ્યક્ત કર્યો છે. સરકારના પ્રક્રિયાગત પગલાં, તકનીકી મૂલ્યાંકન અને ઔપચારિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી જ સંપૂર્ણ ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.

રિલાયન્સ-રોલ્સ રોયસ ડીલ ખરેખર શું છે?

પ્રસ્તાવિત ભાગીદારી હેઠળ, રિલાયન્સ અને રોલ્સ-રોયસ ભારતમાં ફાઇટર જેટ એન્જિનની ડિઝાઇન, વિકાસ, ઉત્પાદન અને ડિલિવરી માટે સંયુક્ત રીતે ક્ષમતાઓ વિકસાવવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.

બંને કંપનીઓ ભારતમાં સમર્પિત એરોસ્પેસ ગેસ ટર્બાઇન કોમ્પ્લેક્સ સ્થાપિત કરવાની શક્યતા પણ શોધશે. ધ્યેય ફક્ત સ્થાનિક સ્તરે વિદેશી એન્જિનોને એસેમ્બલ કરવાનો નથી, પરંતુ ભવિષ્યના એરો-એન્જિન માટે વ્યાપક સ્થાનિક ક્ષમતાઓ – ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ, ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઇન બનાવવાનો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ઉદ્દેશ્ય ભારતને એન્જિન ખરીદનારથી એન્જિન ઉત્પાદકમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.

રિલાયન્સ મોટા પાયે પ્રોજેક્ટ્સ ચલાવવામાં તેની ઉત્પાદન કુશળતા, તકનીકી ક્ષમતાઓ અને કુશળતા લાવશે, જ્યારે રોલ્સ-રોયસ એરક્રાફ્ટ એન્જિન અને અદ્યતન પ્રોપલ્શન ટેકનોલોજીમાં તેનો અનુભવ અને વિશેષ જ્ઞાનનું યોગદાન આપશે.

આ એન્જિન કયા વિમાન માટે છે?

ભાગીદારી મુખ્યત્વે AMCA પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. AMCA ભારતનું પ્રસ્તાવિત ટ્વીન-એન્જિન, પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ છે. તે ભારતીય વાયુસેના માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભવિષ્યના ફાઇટર એરક્રાફ્ટમાંનું એક માનવામાં આવે છે. આ વિમાનમાં સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી, આધુનિક સેન્સર, આંતરિક શસ્ત્રો કેરેજ અને નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ ક્ષમતાઓ જેવી ક્ષમતાઓ હશે.

AMCA નું ખૂબ મહત્વ છે કારણ કે, ભારત લાંબા સમયથી ફાઇટર એરક્રાફ્ટ વિકસાવી રહ્યું છે, પરંતુ તે હજુ સુધી હાઇ-થ્રસ્ટ જેટ એન્જિનના ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ સ્વ-નિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરી શક્યું નથી. પરિણામે, AMCA માટેના એન્જિનને ફક્ત એક મશીન તરીકે જ નહીં, પરંતુ ભારતના વ્યૂહાત્મક સ્વ-નિર્ભરતાના એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક તરીકે જોવામાં આવે છે.

AMCA નું એન્જિન શા માટે આટલું મહત્વપૂર્ણ છે?

ફાઇટર એરક્રાફ્ટની તાકાત ફક્ત તેના રડાર, મિસાઇલો અથવા સ્ટીલ્થ ડિઝાઇન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી નથી; તેનું એન્જિન તેની એકંદર ક્ષમતાનો પાયો બનાવે છે. એન્જિન જેટલું વધુ સક્ષમ હશે, વિમાન જેટલું વધારે પેલોડ વહન કરી શકશે, તેટલું ઝડપથી તે ચઢી શકશે અને તેટલા લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ-પ્રદર્શન કામગીરી ટકાવી શકશે. અત્યાધુનિક ફાઇટર જેટને અત્યંત ઊંચા તાપમાન અને દબાણ હેઠળ કાર્ય કરવા સક્ષમ એન્જિનની જરૂર પડે છે.

આ એક એવી ટેકનોલોજી છે જેમાં વિશ્વભરમાં બહુ ઓછા દેશોએ સંપૂર્ણ રીતે નિપુણતા મેળવી છે. ભારતનો સ્વદેશી કાવેરી એન્જિન પ્રોગ્રામ લાંબા સમય સુધી ઇચ્છિત પ્રદર્શન બેન્ચમાર્ક પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો. પરિણામે, ભારતને વિવિધ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ કાર્યક્રમો માટે વિદેશી એન્જિન ઉત્પાદકો પર આધાર રાખવો પડ્યો. જોકે, જુલાઈ 2026 માં, DRDO ના GTRE એ 350 કિલોગ્રામ થ્રસ્ટ ક્લાસમાં સ્વદેશી એક્સપેન્ડેબલ ટર્બોજેટ એન્જિન સફળતાપૂર્વક વિકસાવ્યું. જ્યારે આ સિદ્ધિ ભારતની એન્જિન ટેકનોલોજી માટે મહત્વપૂર્ણ છે, તે AMCA જેવા મોટા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ માટે જરૂરી હાઇ-થ્રસ્ટ એન્જિનની તુલનામાં ટેકનોલોજીની એક અલગ શ્રેણીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

પાકિસ્તાનમાં આ ડીલની ચર્ચા

આ સમાચારે પાકિસ્તાનમાં પણ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. પાકિસ્તાની મીડિયાએ રિલાયન્સ-રોલ્સ-રોયસ ભાગીદારી અને ભારતના સ્વદેશી ફાઇટર એન્જિન પ્રોગ્રામ પર અહેવાલ આપ્યો છે. આનું કારણ સ્પષ્ટ છે: AMCA ફક્ત ભારતીય એરક્રાફ્ટ પ્રોગ્રામ નથી પરંતુ દક્ષિણ એશિયામાં ભવિષ્યના હવાઈ શક્તિ સંતુલન સાથે જોડાયેલ પ્રોજેક્ટ છે.

ભારત પાંચમી પેઢીના સ્ટીલ્થ ફાઇટર વિકસાવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. દરમિયાન, પાકિસ્તાન ચીન સાથે મળીને તેના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને હવાઈ શક્તિ ક્ષમતાઓને પણ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. આ સંદર્ભમાં, ભારત દ્વારા ઉચ્ચ કક્ષાના ફાઇટર એન્જિન માટે સ્થાનિક ક્ષમતાનો વિકાસ પાકિસ્તાન સહિત સમગ્ર ક્ષેત્ર માટે વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.