ફક્ત ફંડ્સની સંખ્યા વધારવાથી નથી બનતું ‘મજબૂત પૉર્ટફોલિયો’, આ જરૂરી બાબતોનું પણ રાખવું પડે છે ‘ધ્યાન’

ઘણા રોકાણકારો એવું માને છે કે, અલગ-અલગ ફંડ હાઉસમાં 5 કે 6 SIP ચલાવવાથી તેમનું રોકાણ પૂરતું વૈવિધ્યસભર (ડાઇવર્સિફાઇડ) બની જાય છે. હવે વાસ્તવિકતા એ છે કે, જો આ બધી સ્કીમ્સ એક જ કંપનીઓ કે સેક્ટરમાં પૈસા રોકતી હોય, તો ફંડની સંખ્યા વધવા છતાં વાસ્તવિક ડાઇવર્સિફિકેશન વધતું નથી.

Ravi Prajapati | Updated on: Oct 28, 2026 | 8:25 PM

5 કે 6 SIP હોવાનો અર્થ એ નથી કે, તમારું રોકાણ ડાઇવર્સિફાઇડ (વૈવિધ્યસભર) છે. ઓવરલેપિંગ ફંડ્સની ઓળખ કેવી રીતે કરવી અને નક્કી કરવું કે તમારે તેને કન્સોલિડેટ (એકત્રિત) કરવાની જરૂર છે કે નહીં? તે સમજવું જરૂરી છે. તમે દર મહિને 5 કે 6 SIP માં પૈસા રોકી રહ્યા છો, જે જુદી જુદી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમમાં ફેલાયેલ છે. હવે શું તેનો અર્થ એ છે કે, તમારું રોકાણ ડાઇવર્સિફાઇડ છે?

બિલકુલ નહીં… એવું બની શકે છે કે, તેમાંની ઘણી સ્કીમ એક જ કંપનીઓમાં પૈસા રોકી રહી હોય, જેનાથી તમારી પાસે ભલે ફંડ વધુ હશે પરંતુ જરૂરી નથી કે વધુ ડાઇવર્સિફિકેશન હોય. એક્સપર્ટ કહે છે કે, 5 SIP બે કરતાં વધુ સુરક્ષિત લાગે છે પરંતુ ડાઇવર્સિફિકેશન આ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે તમારી પાસે શું છે, ન કે આ વાત પર કે તમારી પાસે કેટલા ફંડ છે?

ઘણી SIP માં એક જેવા સ્ટૉક્સ હોઈ શકે છે

સેબી (SEBI) ના કેટેગરાઇઝેશન નિયમો હેઠળ, લાર્જ-કૅપ ફંડે પોતાના એસેટના ઓછામાં ઓછા 80 ટકા માર્કેટ કૅપિટલાઇઝેશનના હિસાબે ટૉપ 100 કંપનીઓમાં રોકાણ કરવાનું હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે, અલગ-અલગ AMC ના બે લાર્જ-કૅપ ફંડમાં ઘણી કૉમન હોલ્ડિંગ હોઈ શકે છે.

જો તમે કોઈ ફ્લેક્સી-કૅપ કે ફોકસ્ડ ફંડ જોડો છો, જેમાં મોટો લાર્જ-કૅપ એક્સપોઝર હોય તો ડુપ્લિકેશન વધી શકે છે. અંડરલાઇંગ એક્સપોઝરમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર કર્યા વગર, એક પૉઇન્ટ પછી વધુ ફંડ જોડવાથી ઇન્વેસ્ટર માટે સ્કીમની સંખ્યા વધી શકે છે.

તમારા ફંડમાં કેટલો ઓવરલેપ છે?

ફક્ત એ જોવું કે, બે સ્કીમમાં એક જેવા સ્ટૉક છે કે નહીં, પૂરતું નથી. તે સ્ટૉકમાં એલોકેશન પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. સેબીની પૉર્ટફોલિયો-ઓવરલેપ પદ્ધતિ બે સ્કીમમાં દરેક કૉમન સિક્યોરિટીને આપવામાં આવેલા ઓછા વેટ પર વિચાર કરે છે. આ પછી ઓવરલેપિંગ વેટને એકસાથે જોડે છે.

સેબી હવે AMC ને દર મહિને પોતાની વેબસાઇટ પર કેટેગરીના હિસાબે પૉર્ટફોલિયો ઓવરલેપના આંકડા જણાવવા માટે પણ કહે છે. ઇન્વેસ્ટર ડુપ્લિકેશનની ઓળખ કરવા માટે અલગ-અલગ સ્કીમ પૉર્ટફોલિયો સાથે આ ખુલાસાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

અનેક બીજી બાબતોની પણ તપાસ કરવી પડશે

એક્સપર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, ઇન્વેસ્ટરે સેક્ટર કન્સન્ટ્રેશન, માર્કેટ-કૅપ એલોકેશન અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટાઇલની પણ તપાસ કરવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, બે ફંડ અલગ-અલગ બૅન્કિંગ સ્ટૉક રાખી શકે છે પરંતુ તેમ છતાં ઇન્વેસ્ટરને ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસિસમાં ખૂબ જ વધારે એક્સપોઝર આપી શકે છે.

એ જ રીતે, ગ્રોથ કે મોમેન્ટમ સ્ટ્રેટેજીને ફોલો કરતી ઘણી સ્કીમ માર્કેટ મૂવમેન્ટ પર એક જેવો રિસ્પૉન્ડ કરી શકે છે. એવું કોઈ યુનિવર્સલ ઓવરલેપ પર્સન્ટેજ નથી, જેના પર ઇન્વેસ્ટરે કોઈ ફંડમાંથી બહાર નીકળવું જોઈએ. મહત્ત્વની વાત એ છે કે, શું દરેક સ્કીમ કોઈ ખાસ અલગ એક્સપોઝર જોડે છે અથવા કોઈ અલગ હેતુ પૂરો કરે છે કે નહીં?

શું ઓવરલેપિંગ SIP બંધ કરી દેવી જોઈએ કે કન્સોલિડેટ કરવી જોઈએ?

ઓવરલેપ મળવાનો અર્થ એ નથી કે, ઇન્વેસ્ટરે તરત જ પોતાના રોકાણને રિડીમ કરી લેવું જોઈએ. દરેક ફંડનો રોલ ઓળખવાથી શરૂઆત કરો. શું તે લાર્જ-કૅપ એક્સપોઝર આપે છે, મિડ કે સ્મૉલ-કૅપ એલોકેશન જોડે છે અથવા કોઈ અલગ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી ફોલો કરે છે?

બે સ્કીમ જ્યાં મોટા પ્રમાણમાં એક જ હેતુ પૂરો કરે છે, ત્યાં ઇન્વેસ્ટર પર્ફોર્મન્સ કન્સિસ્ટન્સી, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી, રિસ્ક અને કૉસ્ટના આધારે આ જોઈ શકે છે કે કોને જાળવી રાખવી? નિષ્ણાત કહે છે કે, કૉમ્પ્લિમેન્ટરી ફંડનો એક નાનો સેટ, જ્યાં દરેકનો એક સ્પષ્ટ, અલગ રોલ હોય છે, તે અક્ષર મોટા ઓવરલેપિંગ સેટની તુલનામાં તેવું જ કે વધુ સારું ડાઇવર્સિફિકેશન આપે છે.

એક રીત એ છે કે, પહેલા ભવિષ્યની SIP ઇન્સ્ટૉલમેન્ટને રોકી દેવામાં આવે અથવા રીડાયરેક્ટ કરવામાં આવે, જ્યારે વર્તમાન હોલ્ડિંગ્સને અલગથી રિવ્યૂ કરવામાં આવે. SIP રોકવાનો અર્થ જમા થયેલી યુનિટ્સને રિડીમ કરવાનો નથી. રોકાણ વેચવાથી કૅપિટલ ગેઇન ટેક્સ અને એક્ઝિટ લોડ લાગી શકે છે, જેનાથી તરત એક્ઝિટ કરવું બિનજરૂરી કે મોંઘું થઈ શકે છે.

આખરે, 5 સારી રીતે ડાઇવર્સિફાઇડ ઇક્વિટી ફંડ પણ મુખ્ય રૂપે ઇક્વિટી-માર્કેટ રિસ્કના સંપર્કમાં રહે છે. નાણાકીય લક્ષ્યો અને રિસ્ક લેવાની ક્ષમતાના આધારે ડેટ અને બીજા એસેટ ક્લાસમાં સાચું એલોકેશન પણ એટલું જ જરૂરી છે.