પાર્વતીના પુત્ર ગણેશના 10 રહસ્યો, જે તમે હજી સુધી નથી જાણતા?

ગણેશ ઉત્સવ (Ganesh Utsav 2022) ચાલી રહ્યો છે, ભગવાન ગણેશ વિશે તમે અનેલ કથાઓ સાંભળી હશે, દુંદાળા દેવ બધા દેવોમાં પુજ્ય છે, સૌથી પહેલા ગણેશની પુજા થાય છે, પરંતુ ગજાનનની એવી કેટલીક વાતો છે જેનાથી તમે અજાણ છો. આજે અમે તમને ગણેશ (Lord Ganesh)ની આવી જ રહ્યસ્યમય કથાઓ માંથી દશ કથા કહેવા જઇ રહ્યા છીએ જે વાંચી તમને આનંદ થશે.

1. ગણેશની ઉત્પત્તિનું રહસ્યઃ પુરાણોમાં ગણેશની ઉત્પત્તિની વિરોધાભાસી કથાઓ છે. ગણેશજીનો જન્મ ભાદ્રપદ શુક્લ ચતુર્થીની બપોરે થયો હતો. એક દંતકથા પાર્વતી સ્નાન માટે ગયા હતા અને બહાર ગણેશને દ્વારપાળ તરીકે બેસાડ્યા હતા એવામાં મહાદેવ આવ્યા અને સ્નાનગૃહમાં જવા માટે કહ્યુ ગણેશે ના પાળતા મહાદેવએ તેમનુ શિરચ્છેદ કર્યુ. આના પર બ્રહ્માએ દુઃખી પાર્વતી (સતીને નહીં)ને કહ્યું – ‘જેનું માથું પહેલા મળે તેને ગણેશના મસ્તક પર ચઢાવો.’ પહેલું માથું ફક્ત હાથીના બાળકનું જ મળ્યું હતું. આમ ગણેશ ‘ગજાનન’ બન્યા.

બીજી વાર્તા અનુસાર, પાર્વતીજીએ ગણેશને દરવાજા પર બેસાડ્યા પછી સ્નાન કરવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારે શિવ આવ્યા અને પાર્વતીના ઘરમાં પ્રવેશવા લાગ્યા. જ્યારે ગણેશજીએ તેમને રોક્યા તો ગુસ્સે ભરાયેલા શિવે તેમનું માથું કાપી નાખ્યું. આ ગણેશની ઉત્પત્તિ પાર્વતીજીએ ચંદનના મિશ્રણમાંથી કરી હતી. જ્યારે પાર્વતીએ જોયું કે તેના પુત્રનો શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યો છે, ત્યારે તે ગુસ્સે થઈ ગઈ. તેમના ક્રોધને શાંત કરવા માટે, ભગવાન શિવે ગણેશજીના માથા પર હાથીના બાળકનું માથું મૂક્યું અને ગણેશ સજીવન થયા.

શ્રી ગણેશનો જન્મ ભાદ્રપદ શુક્લ પક્ષની ચતુર્થીના દિવસે બપોરે 12 વાગ્યે થયો હતો. એવું કહેવાય છે કે માતા પાર્વતીએ પુત્રની પ્રાપ્તિ માટે પુણ્યક નામનું વ્રત કર્યું હતું. આ વ્રતના કારણે માતા પાર્વતીએ શ્રી ગણેશને પુત્રના રૂપમાં પ્રાપ્ત કર્યા. શિવ મહાપુરાણ અનુસાર, દેવી પાર્વતીને ગણેશ બનાવવાનો વિચાર તેમના મિત્રો જયા અને વિજયાએ આપ્યો હતો. તેના મિત્રોએ તેને કહ્યું હતું કે નંદી અને તમામ ગણો ફક્ત મહાદેવની આજ્ઞાનું પાલન કરે છે, તેથી તમારે પણ એવા ગણની રચના કરવી જોઈએ, જે ફક્ત તમારી જ આજ્ઞાનું પાલન કરે. આ વિચારથી પ્રભાવિત થઈને માતા પાર્વતીએ પોતાના શરીરના મેલમાંથી શ્રી ગણેશની રચના કરી.

2. ગણેશજીની પત્ની, પુત્ર અને પુત્રી: ગણેશજીને રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ નામની બે પત્નીઓ છે, જે પ્રજાપતિ વિશ્વકર્માની પુત્રીઓ છે. સિદ્ધિને ‘ક્ષેમ’ નામના રિદ્ધિને ‘લાભ’ નામના પુત્રો હતા. લોક પરંપરામાં આને ‘શુભ લાભ’ કહેવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં તૃપ્તિ અને પુષ્ટિને ગણેશજીની પુત્રવધૂ કહેવામાં આવી છે. આમોદ અને પ્રમોદ ગણેશના પૌત્રો છે.

માન્યતા અનુસાર ગણેશજીને સંતોષી નામની પુત્રી પણ છે. એક દંતકથા અનુસાર, ભગવાન ગણેશને તેમની કાકી દ્વારા બાંધવામાં આવેલ રક્ષાસૂત્ર મળી રહ્યું હતું. આ પછી, ભેટનો વ્યવહાર જોયા પછી, ગણેશજીના પુત્રોએ આ વિધિ વિશે પૂછ્યું. આ માટે ગણેશજીએ કહ્યું કે તે દોરો નથી, તે એક રક્ષણાત્મક કવચ છે. આ રક્ષાસૂત્ર આશીર્વાદ અને ભાઈ-બહેનના પ્રેમનું પ્રતીક છે.

આ સાંભળીને શુભ અને લાભે કહ્યું કે જો આવું હોય તો અમને પણ બહેનની જરૂર છે. આ સાંભળીને ભગવાન ગણેશએ પોતાની શક્તિઓમાંથી એક જ્યોત ઉત્પન્ન કરી અને તેને પોતાની બંને પત્નીઓની આત્મશક્તિમાં ભેળવી દીધી. આ જ્યોતિએ કન્યાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને ગણેશની પુત્રીનો જન્મ થયો, જેનું નામ સંતોષી હતું. આ પુત્રી માતા સંતોષી તરીકે ઓળખાય છે.

3. ગણેશના ભાઈ-બહેન: કાર્તિકેય ગણેશના એકમાત્ર ભાઈ છે જે સુબ્રમણ્યમ, મુરુગન અને સ્કંદ તરીકે પણ ઓળખાય છે. જ્યારે દેવતાઓ પ્રથમ બનવા માટે સ્પર્ધામાં હતા, ત્યારે કાર્તિકેય પૃથ્વીની પરિક્રમા કરીને જીતી ગયા હતા, પરંતુ ગણેશજીએ તેમના માતા-પિતાની પરિક્રમા કરીને સાબિત કર્યું કે તે પ્રથમ છે. કાર્તિકેય સિવાય ગણેશના અન્ય ભાઈઓના નામ સુકેશ, જલંધર, અયપ્પા અને ભૂમા છે. તેની એક બહેન પણ છે. ગણેશની બહેનનું નામ અશોક સુંદરી છે. એવું કહેવાય છે કે શિવપુત્ર ગણેશના ભાઈ કાર્તિકેયે લગ્ન કર્યા ન હતા.

4. ગણેશજી એ પ્રથમ પૂજાય દેવતા છે: તમામ ધર્મોમાં, ગણેશની પૂજા અથવા આહ્વાન કોઈને કોઈ સ્વરૂપે કરવામાં આવે છે. બુધ અને કેતુ ગ્રહોની પુજાથી ગણેશ ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે. દરેક શુભ કાર્યમાં સૌ પ્રથમ ગણેશ સ્તુતિ અને પૂજા લાભ અને શાંતિ માટે કરવામાં આવે છે. આમ કરવાથી કોઈ પણ પ્રકારની અડચણો આવતી નથી. શિવમહાપુરાણ અનુસાર, જ્યારે ભગવાન શિવ ત્રિપુરાનો નાશ કરવા જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે એક આકાશવાણી હતી કે જ્યાં સુધી તમે ભગવાન ગણેશની પૂજા નહીં કરો ત્યાં સુધી તમે ત્રિપુરાનો નાશ કરી શકશો નહીં. ત્યારે ભગવાન શિવે ભદ્રકાળીને બોલાવીને ગજાનનની પૂજા કરી અને યુદ્ધ જીત્યું.

5. ગણેશનો મહિમા: ગણપતિ આદિદેવ છે જેમણે દરેક યુગમાં અલગ-અલગ અવતાર લીધા હતા. ગણેશને સતયુગમાં સિંહ, ત્રેતામાં મોર, દ્વાપરમાં ઉંદર અને કલકીમાં ઘોડોના અવતાર લીધો. એવું કહેવાય છે કે તેમનો જન્મ દ્વાપર યુગમાં ઋષિ પરાશરને ત્યાં તેમનો જન્મ હતો અને તેમનું નામ ગજમુખ પડ્યુ. તેમનું વાહન ઉંદર હતું, જે તેમના આગલા જન્મમાં ગાંધર્વ હતા. આ ગંધર્વે ઋષિ સૌભારીની પત્ની પર ખરાબ નજર નાખી હતી, જેના કારણે તેને ઉંદરની યોનિમાં રહેવાનો શ્રાપ મળ્યો હતો. આ ઉંદરનું નામ ડીંક છે. ગણેશના 12 મુખ્ય નામો છે- સુમુખ, એકદંત, કપિલા, ગજકર્ણક, લંબોદર, વિકટા, વિઘ્નાશક, વિનાયક, ધૂમ્રકેતુ, ગણાધ્યક્ષ, ભાલચંદ્ર અને ગજાનન. તેમના દરેક નામ પાછળ એક વાર્તા છે.

6. તમામ દેવતાઓની શક્તિઓ: ગણેશ પાસે તમામ દેવતાઓની શક્તિઓ છે. જે રીતે તમામ દેવતાઓએ તેમની શક્તિઓ હનુમાનજીને આપી હતી, તેવી જ રીતે ગણેશજીને પણ તમામ દેવતાઓની શક્તિઓ મળી હતી. આ હોવા છતાં, તેમની પાસે તેમની પોતાની શક્તિઓ પણ છે.

7. શિવના શ્રાપથી કપાયેલું માથુંઃ ભગવાન શ્રી ગણેશના શિરચ્છેદની ઘટના પાછળ પણ એક મોટું કારણ છે. બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ અનુસાર, એકવાર કોઈ કારણસર ભગવાન શિવે ક્રોધમાં આવીને સૂર્ય પર ત્રિશૂળથી પ્રહાર કર્યો. આ હુમલાથી સૂર્યદેવ બેભાન થઈ ગયા. સૂર્યદેવના પિતા કશ્યપે આ જોઈને ગુસ્સે થઈને શિવને શ્રાપ આપ્યો કે જે રીતે તમારા ત્રિશૂળથી મારા પુત્રનું શરીર નાશ પામ્યું છે તેવી જ રીતે તમારા પુત્રનું માથું પણ કપાઈ જશે. આ શ્રાપના પરિણામે ભગવાન શ્રી ગણેશનું માથું કાપી નાખવાની ઘટના બની હતી.

8. શનિના દર્શનથી કપાયેલું માથુંઃ બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ અનુસાર, જ્યારે તમામ દેવી-દેવતાઓ શ્રી ગણેશને આશીર્વાદ આપી રહ્યા હતા, ત્યારે શનિદેવ માથું નીચે રાખીને ઉભા હતા. માતા પાર્વતીના પૂછવા પર શનિદેવે કહ્યું કે તમારો પુત્ર મને જોશે તો નુકસાન થઈ શકે છે. પરંતુ જ્યારે માતા પાર્વતીના કહેવાથી શનિદેવે બાળકને જોયો તો તેના થોડા સમય બાદ શિરચ્છેદની ઘટના બની.

9. ગણેશનો રંગઃ શિવપુરાણ અનુસાર ગણેશજીના શરીરનો રંગ લાલ અને લીલો છે. આમાં લાલ રંગને શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે અને લીલા રંગને સમૃદ્ધિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. મતલબ કે જ્યાં ગણેશ છે ત્યાં શક્તિ અને સમૃદ્ધિ બંનેનો વાસ છે.

10. પ્રથમ લેખક: ગણેશજીને પૌરાણિક પત્રકાર અથવા લેખક પણ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તેમણે ‘મહાભારત’ લખ્યું હતું. આ પુસ્તકના લેખક વેદ વ્યાસ હતા, પરંતુ તેને લખવાની જવાબદારી ગણેશજીને આપવામાં આવી હતી. આ લખવા માટે ગણેશજીએ એક શરત મૂકી કે તેમનું લખાણ અધવચ્ચે અટકવું નહીં. આ માટે વેદ વ્યાસે તેમને દરેક શ્લોક સમજીને જ લખવાનું કહ્યું. ગણેશજી શ્લોકનો અર્થ સમજવામાં થોડો સમય લેતા હતા અને તે દરમિયાન વેદવ્યાસજી તેમના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કાર્યને પૂર્ણ કરતા હતા.

નોંધ: અહી આપવામાં આવેલી જાણકારી ધાર્મિક આસ્થાઓ અને લોક માન્યતાઓ આધારિત છે, જેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી. સામાન્ય જનરૂચિને ધ્યાનમાં રાખીને આ લેખને અહી પ્રસ્તુત કરવામાં આવ્યો છે.