Parliament Security : ભારતમાં સંસદની સુરક્ષા કોણ કરે છે ? મુખ્ય ગેટથી લઈને અંદર સુધી જાણો આખી Security સિસ્ટમ

નવી દિલ્હી ખાતે જંતર-મંતર પર CJP દ્વારા યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શન અને ‘સંસદ માર્ચ’ની જાહેરાત બાદ સંસદ ભવનની સુરક્ષા વ્યવસ્થા ફરી ચર્ચામાં આવી છે. પ્રદર્શનકારીઓ રેલ ભવન તરફ આગળ વધતા જ સંસદ પરિસરમાં સુરક્ષા દળોને હાઈ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવ્યા હતા. મુખ્ય પ્રવેશદ્વારો તાત્કાલિક બંધ કરવામાં આવ્યા અને ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) સહિતની તમામ સુરક્ષા એજન્સીઓએ પોતાની પોઝિશન સંભાળી લીધી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થયા હતા.

2001ના આતંકી હુમલા બાદ સંસદની સુરક્ષામાં થયો મોટો બદલાવ

13 ડિસેમ્બર 2001ના સંસદ પર થયેલા આતંકી હુમલા પછી ભારતની સંસદની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. આજે સંસદની સુરક્ષા માત્ર સશસ્ત્ર જવાનો પૂરતી મર્યાદિત નથી. આધુનિક ટેક્નોલોજી, બાયોમેટ્રિક એન્ટ્રી, હાઈ રિઝોલ્યુશન CCTV, એક્સ-રે સ્કેનર, ફેસ રેકોગ્નિશન સિસ્ટમ, વિસ્ફોટક શોધી કાઢતા ઉપકરણો અને મલ્ટી-લેયર સિક્યોરિટી સિસ્ટમ દ્વારા સમગ્ર સંસદ પરિસરની સતત દેખરેખ રાખવામાં આવે છે.

સંસદની સુરક્ષામાં કેટલા જવાનો તૈનાત રહે છે?

સંસદ પરિસરની સુરક્ષા માટે અંદાજે 3,300 CISF જવાનો વિવિધ શિફ્ટમાં ફરજ બજાવે છે. આ જવાનોમાં સામાન્ય સુરક્ષાકર્મીઓ ઉપરાંત તાલીમબદ્ધ કમાન્ડો, બોમ્બ ડિસ્પોઝલ સ્ક્વોડ, ડોગ સ્ક્વોડ, ટેક્નિકલ સર્વેલન્સ ટીમ, ફાયર બ્રિગેડ અને ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ટીમનો પણ સમાવેશ થાય છે. સંસદ સત્ર દરમિયાન અથવા મોટા વિરોધ પ્રદર્શન સમયે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવી દેવામાં આવે છે.

સંસદની સુરક્ષાની જવાબદારી કોના હાથમાં છે?

સંસદ ભવનની આંતરિક સુરક્ષા માટે રાજ્યસભા સચિવાલય હેઠળ કાર્યરત પાર્લામેન્ટ સિક્યોરિટી સર્વિસ (PSS) મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યસભાના ડિરેક્ટર (સિક્યોરિટી) અને સ્પેશિયલ ડિરેક્ટર (સિક્યોરિટી) રાજ્યસભા વિસ્તારની સુરક્ષાની દેખરેખ રાખે છે, જ્યારે લોકસભા સચિવાલયના જૉઇન્ટ સેક્રેટરી (સિક્યોરિટી) સમગ્ર સંસદ પરિસરની સુરક્ષા વ્યવસ્થાનું સંકલન કરે છે.

PSS સાથે દિલ્હી પોલીસ, પાર્લામેન્ટ ડ્યૂટી ગ્રુપ (PDG), CISF અને અન્ય કેન્દ્રીય સુરક્ષા એજન્સીઓ મળીને સંસદની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે. સંસદમાં પ્રવેશતા દરેક વ્યક્તિ, વાહન અને સામાનની કડક તપાસ કરવામાં આવે છે અને માત્ર અધિકૃત વ્યક્તિઓને જ અંદર પ્રવેશ આપવામાં આવે છે.

ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) શું કામ કરે છે?

ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) સંસદની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા ટીમોમાંની એક છે. કોઈ પણ શંકાસ્પદ વસ્તુ મળવાની માહિતી, સુરક્ષા ભંગ કરવાનો પ્રયાસ અથવા કોઈ પણ પ્રકારના ઈમરજન્સી એલર્ટની સ્થિતિમાં QRT તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે પહોંચી કાર્યવાહી કરે છે. આ ટીમ આધુનિક હથિયારો અને અદ્યતન કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમથી સજ્જ હોય છે.

ફાયર બ્રિગેડ અને ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ટીમ પણ હંમેશા તૈયાર

સંસદ પરિસરમાં સુરક્ષા દળો ઉપરાંત ફાયર બ્રિગેડ અને ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ટીમ પણ 24 કલાક તૈનાત રહે છે. આગ લાગવી, કુદરતી આપત્તિ અથવા અન્ય કોઈ દુર્ઘટના સર્જાય તો આ ટીમો સૌથી પહેલા બચાવ કામગીરી શરૂ કરે છે. સુરક્ષા અને ટેક્નિકલ ટીમો સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખતી હોવાથી કોઈ પણ ઘટનાનો ઝડપથી સામનો કરી શકાય છે.

સંસદના સુરક્ષાકર્મીઓને કેવી તાલીમ આપવામાં આવે છે?

સંસદમાં ફરજ બજાવતા સુરક્ષાકર્મીઓને સમયાંતરે વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવે છે. તેમાં સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ, ફર્સ્ટ એડ, પ્રોફેશનલ સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ, ભારતીય તેમજ વિદેશી ભાષાઓનું જ્ઞાન, સંસદીય પ્રક્રિયાની સમજ અને હંગામા દરમિયાન કાર્યવાહી જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.

આ ઉપરાંત NSG, CISF, ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) અને અન્ય રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંસ્થાઓ સાથે મળીને વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમો પણ યોજવામાં આવે છે. બોમ્બ અને IEDની ઓળખ, આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી અને લીડરશિપ જેવી બાબતોમાં પણ સુરક્ષાકર્મીઓને સતત અપડેટ રાખવામાં આવે છે.

સંસદની સુરક્ષામાં કઈ એજન્સીઓ સામેલ છે?

ભારતીય સંસદની સુરક્ષા માટે અનેક સુરક્ષા એજન્સીઓ સંયુક્ત રીતે કાર્ય કરે છે. તેમાં પાર્લામેન્ટ સિક્યોરિટી સર્વિસ (PSS), CISF, દિલ્હી પોલીસ, પાર્લામેન્ટ ડ્યૂટી ગ્રુપ (PDG), ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB), નેશનલ સિક્યોરિટી ગાર્ડ (NSG), નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF), ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) અને સ્પેશિયલ પ્રોટેક્શન ગ્રુપ (SPG) જેવી એજન્સીઓનો સમાવેશ થાય છે.

સંસદ સત્ર દરમિયાન સુરક્ષા વધુ કડક કેમ બની જાય છે?

સંસદનું સત્ર ચાલતું હોય ત્યારે વડાપ્રધાન, કેન્દ્રીય મંત્રીઓ, સાંસદો અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓ સંસદ ભવનમાં હાજર હોય છે. આવી સ્થિતિમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ વિશેષ સતર્ક રહે છે. જો જંતર-મંતર અથવા આસપાસ કોઈ મોટું વિરોધ પ્રદર્શન યોજાય અથવા સંસદ તરફ કૂચ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવે તો સંસદ તરફ જતાં તમામ માર્ગો પર વધારાનો પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવે છે અને જરૂર પડે ત્યાં બેરિકેડિંગ પણ કરવામાં આવે છે.

લોકશાહી અને સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર

જંતર-મંતર દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શન માટે નિર્ધારિત સ્થળ છે, જ્યાં વિવિધ સંગઠનો પોતાની માંગણીઓ માટે શાંતિપૂર્ણ રીતે અવાજ ઉઠાવે છે. જોકે જ્યારે સંસદ સત્ર ચાલી રહ્યું હોય અને સંસદ માર્ચ જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય ત્યારે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે લોકશાહી હેઠળના વિરોધના અધિકાર અને દેશની સર્વોચ્ચ લોકશાહી સંસ્થાની સુરક્ષા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવું અત્યંત જરૂરી બની જાય છે. તેથી જ આવી પરિસ્થિતિમાં સંસદ ભવનની સુરક્ષા અનેકગણી વધારી દેવામાં આવે છે.

CJPના પ્રદર્શનકારીઓ સંસદ ભવન પાસે પહોંચ્યા, પોલીસે ટીયર ગેસના સેલ છોડ્યા