Nehru vs Modi: 70 વર્ષ જૂનું વચન પૂર્ણ કરવું, પાકિસ્તાન અને અલગતાવાદીઓના કાવતરાઓનો અંત લાવવો, ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થયો કલમ 370નો અંત?

નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યકાળની મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓમાં કાશ્મીર સંબંધિત ભાજપના લાંબા સમયથી રહેલા એજન્ડાને અમલમાં મૂકવાનો સમાવેશ થાય છે. ભારતીય જનસંઘ અને બાદમાં ભાજપ શરૂઆતથી જ જમ્મુ-કાશ્મીરના વિશેષ દરજ્જાના વિરોધમાં રહ્યા હતા.

વર્ષો સુધી ભાજપે કલમ 370 અને 35A દૂર કરવાની માંગ જાળવી રાખી હતી. અંતે 5 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે આ બંને જોગવાઈઓને સમાપ્ત કરી. સરકારના મતે આ નિર્ણયથી જમ્મુ-કાશ્મીરનું સંપૂર્ણ એકીકરણ શક્ય બન્યું.

કાશ્મીર મુદ્દો જનસંઘ-ભાજપના એજન્ડામાં હંમેશા રહ્યો

જમ્મુ-કાશ્મીરનો મુદ્દો ભારતીય જનસંઘ અને બાદમાં ભાજપ માટે શરૂઆતથી જ મહત્વનો રહ્યો છે. 1952માં ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીએ કાશ્મીરને સંપૂર્ણ રીતે ભારતીય બંધારણીય વ્યવસ્થામાં સામેલ કરવાની માંગ ઉઠાવી હતી.

તે સમયે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો મળ્યો હોવાથી ત્યાં અલગ નિયમો લાગુ પડતા હતા. રાજ્યમાં પ્રવેશ માટે પરમિટ જરૂરી હતી અને અનેક કેન્દ્રીય સંસ્થાઓની સત્તાઓ મર્યાદિત હતી. જનસંઘે તેનો વિરોધ કરીને “એક દેશ, એક બંધારણ”નો નારો આપ્યો હતો.

1953માં કાશ્મીર મુદ્દે આંદોલન દરમિયાન ડૉ. મુખર્જીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને કસ્ટડી દરમિયાન તેમનું અવસાન થયું હતું. ત્યારથી જનસંઘ અને ભાજપે કાશ્મીરના વિશેષ દરજ્જાના વિરોધને પોતાના મુખ્ય એજન્ડામાં જાળવી રાખ્યો.

વર્ષ 2019માં કલમ 370 અને 35A દૂર થયા બાદ ભાજપે તેને પોતાના લાંબા સમયથી કરાયેલા સંકલ્પની પૂર્ણતા ગણાવી હતી.

મોદી યુગમાં બદલાઈ રાજકીય દિશા

ભારતીય જનતા પાર્ટીએ કેન્દ્રની સત્તા સુધી પહોંચવા લાંબી રાજકીય સફર કરી હતી. અટલ બિહારી વાજપેયીના સમયમાં ગઠબંધન સરકારોના કારણે ઘણા મહત્વના મુદ્દાઓ પર નિર્ણાયક પગલાં લેવાનું મુશ્કેલ બનતું હતું.

2014માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભાજપને સ્પષ્ટ બહુમતી મળતાં દેશની રાજકીય સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો. 2019માં વધુ મજબૂત જનસમર્થન મળ્યા બાદ સરકારે કલમ 370 અને 35A દૂર કરવા જેવા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લીધા તેમજ અયોધ્યામાં રામ મંદિર નિર્માણનો માર્ગ પણ ખુલ્યો.

સમર્થકોના મતે, મજબૂત સરકારના કારણે વિકાસ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની છે. 2024માં ભાજપને સંપૂર્ણ બહુમતી ન મળી હોવા છતાં એનડીએ સરકાર સત્તામાં છે અને સરકાર પોતાના નીતિગત નિર્ણયો પર આગળ વધી રહી છે.

રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતની કેન્દ્રિય રાજનીતિમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે, જેમાં મોદી યુગને મહત્વપૂર્ણ તબક્કા તરીકે જોવામાં આવે છે.

કાશ્મીર: ભારત માટે લાંબા સમયથી પડકાર

સ્વતંત્રતા બાદથી કાશ્મીર ભારત માટે સુરક્ષા અને રાજકીય રીતે મહત્વનો મુદ્દો રહ્યો છે. આતંકવાદ, ઘૂસણખોરી અને અલગાવવાદી પ્રવૃત્તિઓને કારણે વર્ષો સુધી પરિસ્થિતિ પડકારજનક રહી હતી.

ભાજપ લાંબા સમયથી કાશ્મીર સંબંધિત નીતિઓમાં ફેરફારની માંગ કરતી રહી છે. પક્ષનું માનવું રહ્યું છે કે કેટલાક જૂના રાજકીય નિર્ણયો બાદમાં મુશ્કેલીઓનું કારણ બન્યા હતા.

કલમ 370 બાદ શું બદલાયું?

ઓગસ્ટ 2019માં કલમ 370 અને 35A દૂર કર્યા બાદ કાશ્મીરની સ્થિતિમાં ફેરફારો અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. સરકારનો દાવો છે કે પથ્થરબાજી અને આતંકવાદી ઘટનાઓમાં ઘટાડો થયો છે તેમજ વિકાસને નવી ગતિ મળી છે.

પ્રવાસન, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં પણ સુધારાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. સાથે જ ચૂંટણીમાં લોકોની ભાગીદારી વધ્યાનો પણ દાવો કરવામાં આવે છે.

મોદી સરકારનો અભિગમ

સમર્થકોના મતે નરેન્દ્ર મોદીએ કાશ્મીર મુદ્દે કડક અને નિર્ણાયક વલણ અપનાવ્યું છે. સરકારનું કહેવું છે કે સુરક્ષા અને વિકાસ બંને પર ભાર મૂકીને પ્રદેશમાં સ્થિરતા લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

કાશ્મીર આજે પણ ભારત માટે મહત્વનો મુદ્દો છે, પરંતુ સરકારનું માનવું છે કે વિકાસ અને મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા દ્વારા લાંબા ગાળે શાંતિ અને પ્રગતિનો માર્ગ તૈયાર થઈ શકે છે.