હવેથી જી રામ જી, ગ્રામ્ય વિસ્તારના લોકોને આપશે રોજગારી, બે દાયકા બાદ મનરેગાનો યુગ થયો સમાપ્ત

લગભગ બે દાયકાથી દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સેવા આપતો ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદો, મનરેગા ૧ જુલાઈએ સમાપ્ત થવાનો છે. તેને 'VB-G RAM G' દ્વારા બદલવામાં આવશે. નબળા ચોમાસા વચ્ચે નવી યોજના કઠોર કસોટીનો સામનો કરશે.

Bipin Prajapati | Updated on: Jun 29, 2026 | 1:35 PM

મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (MNREGA) જે દેશમાં આશરે વીસ વર્ષથી લાખો ગ્રામીણ પરિવારો માટે રોજગારનો મુખ્ય સ્ત્રોત રહી હતી. આ યોજના હવે 1 જુલાઈ, 2026 થીસમાપ્ત થઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર મનરેગાને બદલે ‘VB-G RAM G’ (Viksit Bharat Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission-Grameen) નામની નવી ગ્રામીણ રોજગાર યોજના રજૂ કરી રહી છે. આ યોજના લાગુ કરવા સરકારે એવો દાવો છે કે આ માત્ર યોજનાના ફક્ત નામમાં ફેરફાર નથી પરંતુ ગ્રામીણ રોજગાર પ્રણાલીમાં એક મોટો સુધારો છે.

નોંધપાત્ર રીતે, યોજનાકીય રીતે આ ફેરફાર એવા સમયે થઈ રહ્યો છે, જ્યારે દેશના ઘણા ભાગોમાં સામાન્ય કરતા ઓછા ચોમાસાની સંભાવના છે. જો વરસાદ ઓછો પડે છે, તો દેશના અ્ક ગ્રામ્ય વિસ્તારની ખેતી પર અસર થશે. જેના કારણે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગારીની માંગમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. પરિણામે, ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન નવી યોજના VB-G RAM G ની ખરી કસોટી થશે.

મનરેગા કેમ બંધ કરવામાં આવી?

કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના જણાવ્યાનુસાર, છેલ્લા બે વર્ષમાં મનરેગાની વ્યાપક સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. આ સમીક્ષા દરમિયાન, ઘણા રાજ્યોમાંથી નકલી મસ્ટર રોલ, બનાવટી હાજરી રેકોર્ડ, અધૂરા પ્રોજેક્ટ્સ, રોકડ ચુકવણીમાં વિલંબ અને ભંડોળના દુરુપયોગ અંગે વ્યાપક ફરિયાદો સામે આવી હતી. સરકાર માને છે કે વિકસતી ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થા અને ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ સાથે સુસંગત નવી યોજનાની જરૂર હતી. કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણના જણાવ્યા અનુસાર, નવી યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત વેતન પૂરું પાડવાનો નથી, પરંતુ ગામડાઓમાં ટકાઉ સંપત્તિ, આતર માળખાકીય સુવિધા ઊભી કરવાની સાથે, લોકોને આજીવિકાની તકો સાથે જોડવાનો અને રોજગારની ગુણવત્તા વધારવાનો પણ છે.

VB-G RAM G શું છે?

VB-G RAM G (એટલે કે, રોજગાર અને આજીવિકા મિશન-ગ્રામીણ માટે વિકાસ ભારત ગેરંટી)મૂળભૂત રીતે ગ્રામીણ રોજગાર, આજીવિકા અને કૌશલ્ય વિકાસને એકીકૃત કરવા માટેની એક પહેલ છે. નવી યોજનામાં ગ્રામીણ પરિવારોને 125 દિવસ સુધી રોજગારની ગેરંટી આપવાની જોગવાઈ સામેલ છે. આ મનરેગા હેઠળ પૂરા પાડવામાં આવતા 100 દિવસની તુલનામાં 25 દિવસનો વધારો દર્શાવે છે. વધુમાં, ડિજિટલ મોનિટરિંગ, ફેસ-ઓથેન્ટિકેશન આધારિત હાજરી, રીઅલ-ટાઇમ દેખરેખ અને સામાજિક ઓડિટ જેવા પગલાં મજબૂત બનાવવામાં આવ્યા છે.

VB-G RAM G હેઠળ શું બદલાશે?

જ્યારે મનરેગા મુખ્યત્વે વેતન-આધારિત રોજગાર યોજના હતી. ત્યારે નવી યોજના રોજગાર પૂરી પાડવાની સાથે આજીવિકામાં વધારો કરતી પ્રવૃત્તિઓ પર ભાર મૂકશે. સરકાર ગામડાઓમાં એવા પ્રોજેક્ટ્સ હાથ ધરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે જે લાંબા ગાળાના આર્થિક લાભ આપે છે. નવા માળખામાં વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ માટે 60 – 40 ના ગુણોત્તરમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે ખર્ચ-વહેંચણીની જોગવાઈ સામેલ છે. વધુમાં, રાજ્યના પ્રદર્શન અને પ્રોજેક્ટ ગુણવત્તા અંગે ખાસ દેખરેખ રાખવામાં આવશે.

VB-G RAM Gની ખરી કસોટી આ વર્ષનુ ચોમાસુ કરશે

ભારતીય હવામાન વિભાગ સહીત ખાનગી ક્ષેત્રની પણ એજન્સીઓએ આ વર્ષે દેશના કેટલાક ભાગોમાં સામાન્યથી ઓછો વરસાદ પડવાની આગાહી કરી છે. જો આવું થાય છે, તો ખેતી પર અસર પડશે, જેના કારણે મોટી સંખ્યામાં ગ્રામીણ પરિવારો રોજગાર માટે સરકારી યોજના પર આધાર રાખશે. પરિણામે, ચોમાસુ VB-G RAM G ની સફળતા માટે અંતિમ કસોટી તરીકે સેવા આપશે.