બિહારનું અર્થતંત્ર ક્યાં Mode પર? નવી સરકાર બને તે પહેલા રોજગાર અને ઉદ્યોગની સ્થિતિ જાણો

આજે બિહાર ચૂંટણી પરિણામોની રાહ જોઈ રહ્યું છે, ત્યારે બીજો એક મોટો પ્રશ્ન બાકી છે: શું નવું નેતૃત્વ રાજ્યની ઔદ્યોગિક અને રોજગારની સ્થિતિમાં કોઈ નોંધપાત્ર પરિવર્તન લાવી શકશે? બિહારનું અર્થતંત્ર જૂના પડકારો, ધીમા સુધારાઓ અને નવી આશાઓનું મિશ્ર ચિત્ર રજૂ કરે છે.

શહેરીકરણ માત્ર 12% છે

બિહારને લાંબા સમયથી “બિમારુ” રાજ્ય માનવામાં આવે છે અને તેના કારણો સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થયા નથી. રાજ્યની માથાદીઠ આવક ₹60,000 ની આસપાસ રહે છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશના લગભગ એક તૃતીયાંશ છે. શહેરીકરણ પણ માત્ર 12% છે, જે દેશભરમાં લગભગ 36% છે. આનો અર્થ એ છે કે આર્થિક તકો અમુક પસંદગીના ક્ષેત્રો સુધી મર્યાદિત છે અને મોટાભાગના લોકો ગ્રામીણ, ઓછી આવક ધરાવતા વાતાવરણમાં ફસાયેલા છે.

પ્રાચીન ઔદ્યોગિક વારસાનું વિઘટન

એક સમયે ઔદ્યોગિક જીવનથી ધમધમતા વિસ્તારો હવે ઉજ્જડ દેખાવા લાગ્યા છે. સારણ જિલ્લાનું મરહૌરા તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. તેની પ્રખ્યાત મોર્ટન ટોફી ફેક્ટરી, એન્જિનિયરિંગ યુનિટ્સ અને ખાંડ મિલો હવે બંધ છે. સ્થાનિક લોકો હજુ પણ રોજગાર શોધવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

ભાગલપુર, જે એક સમયે “ભારતની સિલ્ક કેપિટલ” તરીકે ઓળખાતું હતું, તે હવે તેનું ભૂતપૂર્વ ગૌરવ પાછું મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. લગભગ 60,000 વણકર હજુ પણ કામ કરે છે, પરંતુ વેપારનો વ્યાપ વધવામાં નિષ્ફળ રહ્યો છે. જ્યારે નવા એરી-સિલ્ક પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ પરિણામો ધીમા છે.

નવા રોકાણો: આશાઓ છે પણ….

તાજેતરના વર્ષોમાં સરકારે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કર્યા છે. પટનાના બિહતામાં ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને નાના ઉત્પાદન એકમો ખુલી રહ્યા છે. જે થોડા સો લોકોને રોજગારી આપે તેવી અપેક્ષા છે. આ દરમિયાન ગયામાં એક મોટું પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. 1,670 એકર પર બનેલ બિહાર ઇન્ટિગ્રેટેડ મેન્યુફેક્ચરિંગ સિટી હજારો લોકોને રોજગારી આપવાનો અંદાજ છે. તેવી જ રીતે ફૂડ પ્રોસેસિંગ ક્ષેત્રમાં નવા પ્રોજેક્ટ્સમાં ₹2,000 કરોડથી વધુના રોકાણનો પ્રસ્તાવ છે.

ભાગલપુરમાં 2,400 મેગાવોટ પાવર પ્લાન્ટ અને નવાડામાં સિમેન્ટ યુનિટ જેવા ઊર્જા અને ભારે ઉદ્યોગોમાં પણ મોટા રોકાણો થઈ રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં રોજગારની નવી તકો ઊભી કરી શકે છે.

રોજગાર કેમ ઝડપથી વધી રહ્યો નથી?

આંકડા દર્શાવે છે કે બિહારમાં બેરોજગારી ઘટી છે, પરંતુ વાસ્તવિક સમસ્યા રોજગારની ગુણવત્તા છે. નિયમિત, પગારદાર નોકરીઓ અત્યંત દુર્લભ છે. મોટાભાગના લોકો એવી નોકરીઓમાં રોકાયેલા છે જે ખૂબ જ ઓછા પગાર અને સુરક્ષા આપે છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો કામ કરી રહ્યા છે, પરંતુ વધુ સારા જીવનનું સ્વપ્ન અધૂરું રહે છે. બિહારની યુવા વસ્તીનો મોટો ભાગ પોતાના સ્થાન પર વધુ સારી તકોની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

ચૂંટણી પરિણામો વચ્ચે એક મોટો પ્રશ્ન

જેમ જેમ ચૂંટણી પરિણામો જાહેર થશે અને નવું નેતૃત્વ ઉભરશે. તેમ તેમ જનતાનું ધ્યાન ફક્ત વિજેતાઓ પર જ નહીં, પણ તે પણ હશે કે શું તેઓ બિહારના ઉદ્યોગોને પુનર્જીવિત કરી શકશે. શું જૂના કારખાનાઓ ફરી શરૂ થશે? અને શું યુવાનો બિહારમાં રોજગાર મેળવશે, કે પછી સ્થળાંતર ચાલુ રહેશે?