ન્યાયિક સેવાની નોકરી માટે 3 વર્ષ વકીલની પ્રેક્ટિસ જરૂરી, 23 વર્ષ જૂનો નિયમ રદ કરીને સુપ્રીમ કોર્ટે આપ્યો ચુકાદો
જો કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો હોય અને તેઓ ન્યાયિક સેવામાં જોડાવા માંગતા હોય, તો તેમણે 3 વર્ષ કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરેલી હોવી જરૂરી છે. LLB, LLM જેવા કાયદાના સ્નાતકો માટે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી એક નવો ચુકાદો આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કાયદાનો અભ્યાસ કરતા લોકો માટે મોટો ચૂકાદો આપ્યો છે. મંગળવાર, 20 મેના રોજ એક અરજીની સુનાવણી કરતા, સુપ્રીમ કોર્ટે ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશ સ્તરની પોસ્ટ્સ પર નોકરીઓ માટે પાત્રતા નિયમોમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે. ઓછામાં ઓછા 3 વર્ષની વકીલાતની પ્રેક્ટિસનો ફરજિયાત નિયમ પાછો લાવવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી બાદ, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ CJI બીઆર ગવઈ, ન્યાયાધીશ એજી મસીહ અને ન્યાયાધીશ કે વિનોદની બેન્ચે આ ચુકાદો આપ્યો છે.
ન્યાયિક સેવા પાત્રતા: સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં કહ્યું છે કે, ‘છેલ્લા 20 વર્ષથી, કાયદાના નવા સ્નાતકોને ન્યાયિક અધિકારીઓ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમને બાર પ્રેક્ટિસનો એક દિવસનો પણ અનુભવ નથી.’ આ પ્રક્રિયા સફળ રહી નથી. આના કારણે કાયદાના નવા સ્નાતકોએ ઘણી સમસ્યાઓ ઉભી કરી છે.
“કાર્યભાર સંભાળ્યાના પહેલા દિવસથી જ, ન્યાયાધીશોએ અરજદારોના જીવન, સ્વતંત્રતા, મિલકત અને પ્રતિષ્ઠાને લગતા કેસોનો સામનો કરવો પડે છે,” તેમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું, લાઈવ લોના અહેવાલને ટાંકીને રજૂ કરાયેલા મીડિયા રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, કાયદાના પુસ્તકોમાં આપવામાં આવતું જ્ઞાન કે સેવા પૂર્વેની તાલીમ વાસ્તવિક કોર્ટ પ્રણાલીમાં કામ કરવાના સીધા અનુભવને બદલી શકતી નથી. આ ત્યારે જ શક્ય છે જો ઉમેદવારે ખરેખર કોર્ટનું કામ જોયું હોય. તમે જાણતા હશો કે વકીલો અને ન્યાયાધીશો કોર્ટમાં કેવી રીતે કામ કરે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, ‘ઉમેદવારો ન્યાયાધીશોની ભૂમિકાની જટિલતાઓને સમજવા માટે પૂરતા સક્ષમ હોવા જોઈએ.’ તેથી, મોટાભાગની ઉચ્ચ અદાલતો પણ ન્યાયિક સેવા માટે ચોક્કસ વર્ષોનો અનુભવ લાદવા સંમત થઈ છે.
ન્યાયિક સેવા: હવે શું પાત્રતા હશે?
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય મુજબ, કાયદાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી 3 વર્ષનો કોર્ટ કામકાજનો અનુભવ હવે જરૂરી રહેશે. જો તમે 3 વર્ષ કોર્ટ કામકાજનો અનુભવ ધરાવતા હશો તો જ તમે ભારતમાં ન્યાયિક સેવાઓની પરીક્ષા માટે લાયક બનશો. જોકે, પ્રેક્ટિસનો સમયગાળો કામચલાઉ નોંધણીની તારીખથી ગણી શકાય છે. કાયદાક્ષેત્રે કારકુન તરીકે 3 વર્ષનો અનુભવ પણ પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ કરશે.
કોર્ટે કહ્યું, ‘ઉમેદવારો પુરાવા તરીકે એવા વકીલ દ્વારા જાહેર કરાયેલ પ્રમાણપત્ર રજૂ કરી શકે છે, જેમને પ્રેક્ટિસમાં ઓછામાં ઓછો 10 વર્ષનો અનુભવ હોય અને સંબંધિત સ્થળના ન્યાયિક અધિકારી દ્વારા માન્ય પ્રમાણપત્ર.’ જો કોઈ વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટ અથવા હાઈકોર્ટમાં પ્રેક્ટિસ કરી રહી હોય, તો કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા મંજૂર કરાયેલ, ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષની પ્રેક્ટિસ ધરાવતા વકીલ દ્વારા ઈસ્યું કરાયેલ પ્રમાણપત્ર, પુરાવા તરીકે સેવા આપશે.
હાઇકોર્ટ ભરતીઓ: જૂની ભરતીઓ પર લાગુ પડતું નથી.
અગાઉ પણ, ઘણા રાજ્યોમાં, એવો નિયમ હતો કે ઓછામાં ઓછા 3 વર્ષનો કાયદાનો અનુભવ ધરાવતા લોકો જ ન્યાયિક સેવા પરીક્ષા માટે અરજી કરી શકતા હતા. પરંતુ વર્ષ 2002 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે આ જરૂરિયાતને નાબૂદ કરી દીધી હતી. જે પછી નવા કાયદા સ્નાતકો મેજિસ્ટ્રેટ જેવી જગ્યાઓ માટે અરજી કરી શકતા હતા. જોકે, પાછળથી સુપ્રીમ કોર્ટને જૂના નિયમના અમલીકરણની માંગણી કરતી ઘણી અરજીઓ મળી.
આ સંદર્ભમાં, 28 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ, કોર્ટે આ અરજીઓ પર ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. ત્યારબાદ ભરતી પ્રક્રિયા પણ બંધ કરી દેવામાં આવી. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે, આ નવો નિયમ તે ભરતીઓ પર લાગુ પડશે નહીં જે વિવિધ હાઈકોર્ટમાં પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગઈ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા અવનાવ કેસમાં કરાતુ ઐતિહાસિક અવલોકન, આપવામાં આવતા નિર્દેશ, આદેશ, હુકમ, લેન્ડમાર્ક જજમેન્ટ સહીત ટિપ્પણીઓ અંગેના તમામ સમાચાર જાણવા માટે આપ અહીં ક્લિક કરો.
