દીકરી NRI બની ગઈ, તો શું ભારતમાં પિતાની સંપત્તિ પર નહીં રહે તેનો હક? હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદાના નિયમો જાણી લો

આજના સમયમાં ઘણા ભારતીય પરિવારોના બાળકો ભણતર, નોકરી કે વધુ સારા ભવિષ્ય માટે વિદેશમાં વસી જાય છે. ઘણા લોકો તો ભારતની નાગરિકત્વ છોડીને બીજા દેશની નાગરિકતા પણ લઈ લે છે.

આ સ્થિતિમાં અવારનવાર પ્રશ્ન થાય છે કે, જો દીકરી ‘વિદેશી નાગરિક’ બની ગઈ હોય, તો શું તેને ભારતમાં તેના પિતાની સંપત્તિમાં હિસ્સો મળશે? શું NRI કે વિદેશી નાગરિક હોવાને કારણે દીકરીનો વારસાનો અધિકાર સમાપ્ત થઈ જાય છે? તો આનો જવાબ ‘ના’ છે. માત્ર વિદેશમાં રહેવાથી કે વિદેશી નાગરિકતા લેવાથી દીકરીનો સંપત્તિ પરનો કાનૂની અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી.

પિતાની સંપત્તિમાં દીકરીને કેટલો અધિકાર મળે છે?

હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 હેઠળ દીકરીને પિતાની સંપત્તિમાં કાનૂની અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. જો પિતાનું મૃત્યુ વસિયત બનાવ્યા વગર થઈ જાય, તો તેમની સંપત્તિની વહેંચણી કાયદા અનુસાર થાય છે. આ સ્થિતિમાં દીકરીને પ્રથમ શ્રેણીની કાનૂની વારસ એટલે કે Class-I Heir ગણવામાં આવે છે.

આનો અર્થ એ છે કે, દીકરીને દીકરાના બરાબર હિસ્સો મળી શકે છે. દીકરી ભારતમાં રહેતી હોય, વિદેશમાં નોકરી કરતી હોય અથવા તેણે કોઈ બીજા દેશની નાગરિકતા લીધી હોય… માત્ર આ આધાર પર તેનો વારસાનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી.

જો પિતાએ પોતાની સંપત્તિ માટે કાયદેસરની વસિયત બનાવી છે, તો સંપત્તિની વહેંચણી વસિયતમાં લખેલી શરતો મુજબ થશે. તેથી, વસિયત વગર અને વસિયતના આધારે સંપત્તિ મળવાના નિયમો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.

પિતૃક સંપત્તિમાં પણ દીકરીઓને બરાબર હક

દીકરીઓના અધિકારોને લઈને વર્ષ 2005માં હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ સુધારા પછી દીકરીઓને પિતૃક સંપત્તિમાં દીકરાઓની બરાબર અધિકાર મળ્યો.

ટૂંકમાં, દીકરીને પરિવારની પિતૃક સંપત્તિમાં જન્મથી સહદાયિક અધિકાર મળે છે. આ અધિકાર માત્ર એટલા માટે સમાપ્ત થતો નથી કે, દીકરી લગ્ન પછી વિદેશ ચાલી ગઈ છે કે તેણે વિદેશી નાગરિકતા અપનાવી લીધી છે.

શું વિદેશી નાગરિક દીકરી ખેતીની જમીન વારસામાં મેળવી શકે છે?

ખેતીની જમીનના મામલામાં નિયમો થોડા અલગ છે. ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA) હેઠળ NRI અને OCI કાર્ડધારકો સામાન્ય રીતે ભારતમાં કૃષિ ભૂમિ, ફાર્મહાઉસ અથવા પ્લાન્ટેશન પ્રોપર્ટી ખરીદી શકતા નથી.

જો કે, જમીન ખરીદવાના અને વારસામાં મળવાના નિયમો અલગ છે. FEMA ની જોગવાઈઓ હેઠળ ભારતમાં રહેતી વ્યક્તિ પાસેથી કૃષિ ભૂમિ સહિત અચળ સંપત્તિ વારસામાં મેળવી શકાય છે.

વધુમાં, કૃષિ ભૂમિ પર સંબંધિત રાજ્યના કાયદા પણ લાગુ થાય છે. કેટલાક રાજ્યોમાં જમીનના ઉત્તરાધિકાર અને વહેંચણીને લઈને વિશેષ નિયમો છે. એવામાં કોઈપણ મામલામાં સંપત્તિના દસ્તાવેજો, ઉત્તરાધિકાર કાયદો અને રાજ્યના નિયમોની તપાસ કરવી જરૂરી છે.

Legal Advice : FRRO તરફથી ‘Leave India’ નોટિસ શું છે? જાણો વિસ્તારથી