Hydrogen Train : ભારતની પહેલી હાઇડ્રોજન ટ્રેન ટ્રાયલ માટે તૈયાર, ચીન અને જર્મની કરતાં વધુ અદ્યતન ટેકનોલોજી

ભારતની પહેલી હાઇડ્રોજન ટ્રેન માટેની તૈયારીઓ લગભગ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. પાયલોટ તબક્કામાં આ ટ્રેન હરિયાણાના જીંદથી સોનીપત વચ્ચે ગોહાના મારફતે દોડશે. ખાસ વાત એ છે કે આ ટ્રેન વિશ્વની સૌથી લાંબી બ્રોડગેજ (5 ફૂટ 6 ઇંચ) હાઇડ્રોજન ટ્રેનોમાંની એક છે. તેમાં કુલ 10 કોચ હશે, જેમાં બે ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર અને આઠ પેસેન્જર કોચનો સમાવેશ થાય છે.

આ ટ્રેનના તમામ કોચ ચેન્નાઈস্থিত ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF) ખાતે સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યા છે. જર્મની અને ચીનમાં હાઇડ્રોજન ટ્રેનો પહેલેથી જ કાર્યરત છે, પરંતુ ભારતીય ટ્રેન બ્રોડગેજ પર બનેલી વિશ્વની સૌથી લાંબી અને શક્તિશાળી હાઇડ્રોજન ટ્રેન માનવામાં આવે છે. બે પાવર કાર દ્વારા કુલ 2,400 કિલોવોટ (kW) શક્તિ ઉત્પન્ન થશે, જે તેને વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી હાઇડ્રોજન ટ્રેનોમાં સ્થાન અપાવે છે.

આ ટ્રેન ગ્રીન હાઇડ્રોજન પર ચાલશે. ટ્રેન માટે જરૂરી હાઇડ્રોજન હરિયાણાના જીંદમાં બનાવાયેલા આધુનિક હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટમાંથી પૂરું પાડવામાં આવશે. આ પ્લાન્ટ ઇલેક્ટ્રોલિસિસ પ્રક્રિયા દ્વારા પાણીમાંથી હાઇડ્રોજન ઉત્પન્ન કરે છે અને તેની સંગ્રહ ક્ષમતા 3,000 કિલોગ્રામ છે. પ્લાન્ટના અવિરત સંચાલન માટે સ્થિર 11 kV પાવર સપ્લાયની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

હરિયાણાના મુખ્ય સચિવ અનુરાગ રસ્તોગીએ પ્રોજેક્ટની સમીક્ષા દરમિયાન મજબૂત બેકઅપ સિસ્ટમ અને ઝડપી પ્રતિભાવ વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો, જેથી ટ્રેનની કામગીરી સરળ અને સલામત રીતે ચાલી શકે.

રૂટ, સ્પીડ અને ટિકિટની માહિતી

હાઇડ્રોજન ટ્રેન જીંદથી સોનીપત વચ્ચે ગોહાના મારફતે દોડશે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ ટ્રાયલ રન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગયા છે અને તમામ તકનીકી નિરીક્ષણો પણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે. ટ્રેનની કાર્યકારી ગતિ 110 કિમી પ્રતિ કલાક નક્કી કરવામાં આવી છે.

વાણિજ્યિક કામગીરી, ચોક્કસ સમયપત્રક અને ટિકિટ બુકિંગ અંગેની વિગતો હજુ જાહેર કરવામાં આવી નથી. જોકે, મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ટિકિટના ભાવ અંદાજે ₹5 થી ₹25 વચ્ચે હોઈ શકે છે.

ટ્રેનની ખાસ સુવિધાઓ

આ ટ્રેનનું ડિઝાઇન મેટ્રો જેવી આધુનિક સુવિધાઓ સાથે કરવામાં આવ્યું છે. દરેક કોચની બંને બાજુ બે દરવાજા આપવામાં આવ્યા છે. ટ્રેન લગભગ અવાજ વિના દોડશે, જેના કારણે મુસાફરોને આરામદાયક અનુભવ મળશે.

ટ્રેનમાં પંખા, લાઇટ અને એર કન્ડીશનિંગ જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે. સલામતી માટે, ટ્રેન શરૂ થાય તે પહેલાં તમામ દરવાજા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જશે. 360 કિલોગ્રામ હાઇડ્રોજનથી ટ્રેન આશરે 180 કિલોમીટર સુધી દોડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે પરંપરાગત ટ્રેનોની સરખામણીએ વધુ અસરકારક માનવામાં આવે છે.

ટ્રેનના બંને છેડે પાવર એન્જિન લગાવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે ઝડપી પ્રવેગક અને સરળ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય રેલ્વેના ગ્રીન મોબિલિટી મિશનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

લોન્ચ તારીખ અને ભવિષ્યની યોજના

ગયા મહિને કેન્દ્રીય રેલ્વે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે હાઇડ્રોજન ટ્રેન સેટનું બાંધકામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને આ પ્રોજેક્ટ RDSO ના ધોરણો અનુસાર અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. ટ્રેન માટે હાઇડ્રોજન પૂરું પાડવા જીંદમાં હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, હાઇડ્રોજન ટ્રેનનો ટ્રાયલ રન 26 જાન્યુઆરી, 2026 થી શરૂ થવાની શક્યતા છે, જોકે હજુ સુધી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. ટ્રાયલ રન અને કમિશનિંગ પૂર્ણ થયા બાદ મુસાફરોની ક્ષમતા, ટિકિટના ભાવ અને વ્યાપારી લોન્ચ તારીખ અંગેની માહિતી જાહેર કરવામાં આવશે.

આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ સાથે ભારત હાઇડ્રોજન સંચાલિત રેલ ટેકનોલોજી વિકસાવતા દેશોના પસંદગીના જૂથમાં સામેલ થશે અને સ્વદેશી ઇજનેરી ક્ષમતાનો વૈશ્વિક સ્તરે પરિચય આપશે.