મંગળવારે, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર 90 પૈસાનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. એક અઠવાડિયાથી ઓછા સમયમાં આ બીજો ભાવ વધારો છે. ઇંધણના ભાવ ઘરગથ્થુ બજેટ અને અર્થતંત્ર પર સતત અસર કરી રહ્યા હોવાથી, ઘણા લોકોના મનમાં એક પ્રશ્ન ઉભો થાય છે.  ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કોણ નક્કી કરે છે અને પ્રોસેસ શું છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ.

ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કોણ નક્કી કરે છે?

ભારતમાં, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ મુખ્યત્વે સરકારી માલિકીની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં સામેલ મુખ્ય કંપનીઓ ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ છે. આ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના દરો અને ચલણ વિનિમય દરોના આધારે ઇંધણના ભાવને સમાયોજિત કરે છે.

ભારત સરકારે 2010 માં પેટ્રોલના ભાવ અને 2014 માં ડીઝલના ભાવને સત્તાવાર રીતે નિયંત્રણમુક્ત કર્યા. આનો અર્થ એ થયો કે સરકારે ઇંધણના ભાવના દૈનિક નિર્ધારણ પર પોતાનો સીધો નિયંત્રણ છોડી દીધો.

સમગ્ર પદ્ધતિ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સાથે જોડાયેલી

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો નોંધપાત્ર ભાગ વિદેશથી આયાત કરે છે. પરિણામે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ દેશની અંદર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર સીધી અસર કરે છે. જો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘુ થાય છે, તો ભારતમાં તેલ કંપનીઓ પર પણ દબાણ વધે છે. જો કે, ફક્ત ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અંતિમ છૂટક દર નક્કી કરતા નથી. અન્ય પરિબળો – જેમ કે ડોલર સામે રૂપિયાનું મૂલ્ય, કર, પરિવહન ખર્ચ અને ડીલર કમિશન – પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

ટેક્સ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે

ભારતમાં, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ટેક્સ સૌથી મોટો ઘટક છે. કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલ કરે છે, જ્યારે રાજ્ય સરકારો વેટ (મૂલ્યવર્ધિત કર) વસૂલ કરે છે. વિવિધ રાજ્યોમાં વેટના દર અલગ અલગ હોવાથી, ઇંધણના ભાવ પણ શહેર પ્રમાણે અલગ અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, દિલ્હી અને મુંબઈ વચ્ચે પેટ્રોલના ભાવમાં તફાવત ફક્ત પરિવહન ખર્ચને કારણે જ નહીં, પરંતુ સંબંધિત રાજ્ય સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવતા કરને કારણે પણ થાય છે.

ઇંધણના ભાવ ક્યારે વધે છે?

જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે અથવા ડોલર મજબૂત થઈ રહ્યો છે, તો ભારતમાં ઇંધણ વધુ મોંઘુ થવાની સંભાવના વધી જાય છે. વધુમાં, યુદ્ધો, રાજકીય તણાવ અથવા પુરવઠાની અછત જેવી વૈશ્વિક ઘટનાઓ પણ અસર કરે છે. જોકે, સરકાર ઘણીવાર જનતાને રાહત આપવા માટે કર ઘટાડે છે, જેના પરિણામે કિંમતોમાં ઘટાડો થાય છે.

દુનિયામાં ઓઈલનો ખજાનો ખાલી ! જાણો ભારત પાસે કેટલા દિવસ ચાલે તેટલો સ્ટોક?, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો