Railway Breaking: LNG થી દોડશે દેશની પ્રથમ ટ્રેન, સાબરમતીથી થશે પ્રસ્થાન, જાણો ડીઝલની સરખામણીએ કેટલી થશે બચત અને શું છે ખાસિયતો

ભારતીય રેલવેમાં ઇંધણ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવવા જઈ રહ્યું છે. 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ સાબરમતી રેલવે સ્ટેશનથી દેશની પ્રથમ LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ ફ્યુઅલ ટ્રેનને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ લીલી ઝંડી આપી પ્રસ્થાન કરાવશે. ડીઝલ સામે 40% એલએનજીનો ઉપયોગ, લાખો રૂપિયાની બચત અને ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરતાં આ હાઇટેક પ્રોજેક્ટની તમામ વિગતો જાણો.

Sachin Agrawal | Updated on: Sep 26, 2026 | 9:45 PM

ભારતીય રેલવેમાં સ્વચ્છ ઉર્જા અને ઇંધણ ક્ષેત્રે એક મોટો ઐતિહાસિક બદલાવ થવા જઈ રહ્યો છે. દેશની પ્રથમ લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) આધારિત ટ્રેનને 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ અમદાવાદના સાબરમતી સ્ટેશનથી રવાના કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહ આ અત્યાધુનિક ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી પ્રસ્થાન કરાવશે. આ મહત્વકાંક્ષી પહેલનો મુખ્ય હેતુ ડીઝલ પર રેલવેની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને પર્યાવરણને અનુકૂળ વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવાનો છે.

ટ્રેનમાં પ્રથમ વાર ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ

અમદાવાદ રેલવે ડિવિઝનના જણાવ્યા મુજબ, આ ટ્રેનના ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર્સ (DPC) માં પહેલી વખત LNG આધારિત ફ્યુઅલ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ ‘ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટેકનોલોજી’ પર કામ કરે છે, જેનો અર્થ એ છે કે એક જ એન્જિન જરૂરિયાત મુજબ LNG અને ડીઝલ બંને પર ચાલી શકે છે. જો મુસાફરી દરમિયાન એલએનજી ઉપલબ્ધ ન હોય તો ટ્રેન અટક્યા વગર સામાન્ય ડીઝલ પર પણ દોડી શકશે, અને ગેસ મળતાં જ ડીઝલનો વપરાશ ઘટાડીને એલએનજી પર શિફ્ટ થઈ જશે.

1400 HP ના બે DPC માં ફેરફાર અને ટ્રાયલ

પાયલોટ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત 1,400 હોર્સપાવર (HP) ની ક્ષમતા ધરાવતા બે ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર્સને LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યા છે. સલામતી અને વિશ્વસનીયતા ચકાસવા માટે આ બંને DPC પર 2,000 કિલોમીટરથી વધુનું સફળ પરીક્ષણ પૂર્ણ કરી લેવાયું છે. રેલવેના ટેકનિકલ રિપોર્ટ અનુસાર, આ સિસ્ટમ દ્વારા ડીઝલના સ્થાને આશરે 40 ટકા સુધી LNG નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

વાર્ષિક ₹23.9 લાખ સુધીની જંગી બચત

પરીક્ષણના આંકડા દર્શાવે છે કે એલએનજીના ઉપયોગથી રેલવેના સંચાલન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. ભારતીય રેલવેના અંદાજ અનુસાર:

એક સિંગલ DPC દ્વારા વાર્ષિક આશરે ₹11.9 લાખ ની ઇંધણ બચત થશે.
8 કોચવાળી સંપૂર્ણ ટ્રેન (રેક) દ્વારા વાર્ષિક આશરે ₹23.9 લાખ ના ખર્ચની બચત થવાની શક્યતા છે.

2,200 લિટરની LNG ટેન્ક અને 444 કિમીની રેન્જ

દરેક પાવર કારમાં આશરે 2,200 લિટર ક્ષમતાની ખાસ LNG ટેન્ક ફિટ કરવામાં આવી છે, જેમાં 950 થી 1,000 કિલોગ્રામ ઉપયોગ યોગ્ય લિક્વિડ નેચરલ ગેસ સંગ્રહિત કરી શકાય છે. એક વખત ટેન્ક સંપૂર્ણ ભર્યા બાદ તે દરરોજ આશરે 444 કિલોમીટર સુધીના સંચાલન માટે પૂરતું ઇંધણ પૂરું પાડે છે, જેનાથી વારંવાર ઇંધણ રિફિલ કરવાની ઝંઝટ રહેતી નથી.

પ્રદૂષણમાં ઘટાડો અને ટ્રેનની ઝડપ પર કોઈ અસર નહીં

રેલવે પ્રશાસને સ્પષ્ટતા કરી છે કે ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમથી એન્જિનની શક્તિ, ગતિ કે પર્ફોર્મન્સ પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે. તે સામાન્ય ડીઝલ એન્જિનની ગતિએ જ દોડશે. સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને પાર્ટિક્યુલેટ મેટર જેવા હાનિકારક વાયુઓનું ઉત્સર્જન ઘટશે. આ ટેકનોલોજી આગામી સમયમાં ભારતીય રેલવેને સંપૂર્ણ હરિત અને ગ્રીન ટ્રાન્સપોર્ટેશન નેટવર્ક બનાવવામાં મોટો ફાળો આપશે.