RBIની મોટી રાહત છતાં ભારતનો પોલિસી રેટ યુએસ અને યુકે કરતા વધારે, જાણો કયા દેશમાં કેટલો વ્યાજ દર?
તાજેતરની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC)ની બેઠકમાં, RBI એ રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઇન્ટ્સ (bps) નો ઘટાડો કરીને તેને 5.50% થી 5.25% કર્યો છે. આ ઘટાડાથી બેંકો માટે નાણાં ઉધાર લેવાનું સસ્તું બનશે, જેના કારણે લોન લેનારાઓ માટે EMI ઘટવાની શક્યતા છે.
ભારતની મધ્યસ્થ બેંકે 3 થી 5 ડિસેમ્બર દરમિયાન યોજાયેલી નવીનતમ નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠકમાં દરમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો કરીને આર્થિક ગતિને ટેકો આપવા અને ધિરાણ સરળ બનાવવા માટે પગલાં લીધાં. શુક્રવારે 5.50 ટકાથી 25 bps ઘટાડા પછી, નવીનતમ ધિરાણ બેન્ચમાર્ક – રેપો રેટ – 5.25 ટકા પર છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ શુક્રવારે તેમના ભાષણમાં વર્તમાન આર્થિક પરિસ્થિતિને ‘દુર્લભ ગોલ્ડીલોક સમયગાળો’ ગણાવ્યો, જેમાં 2025-26 ના પહેલા H1 માં ફુગાવો 2.2 ટકા અને વૃદ્ધિ 8.0 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
લિક્વિડિટી એડજસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટી (LAF) હેઠળ સ્ટેન્ડિંગ ડિપોઝિટ ફેસિલિટી (SDF) રેટ હવે 5.00 ટકા અને માર્જિનલ સ્ટેન્ડિંગ ફેસિલિટી (MSF) રેટ અને બેંક રેટ 5.50 ટકા કરવામાં આવ્યો છે. MPC એ તટસ્થ વલણ જાળવવાનો પણ નિર્ણય લીધો છે.
રેપો રેટ શું છે?
રેપો રેટ એ વ્યાજ દર છે જેના પર બેંકો RBI પાસેથી નાણાં ઉછીના લે છે. જ્યારે બેંકોને રોકડની અછતનો સામનો કરવો પડે છે, ત્યારે તેઓ RBI પાસેથી સરકારી બોન્ડ સામે ઉધાર લે છે. RBI દ્વારા આ ઉધાર પર વસૂલવામાં આવતા વ્યાજને રેપો રેટ કહેવામાં આવે છે. જો RBI રેપો રેટમાં વધારો કરે છે, તો બેંકો માટે ઉધાર વધુ મોંઘું બને છે. જો તે દર ઘટાડે છે, તો બેંકો વધુ સસ્તામાં ભંડોળ મેળવી શકે છે.
પોલિસી રેટ એ એક મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય સાધન છે જેનો ઉપયોગ બેંકો દ્વારા અર્થતંત્રમાં નાણાંના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. વિવિધ દેશોની કેન્દ્રીય બેંકો આર્થિક વૃદ્ધિ જાળવવા અને ફુગાવાને નિયંત્રણમાંથી બહાર ન નીકળવા માટે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ક્યા દેશનો કેટલો રેપો રેટ?
વ્લાદિમિર પુતિનની ભારત મુલાકાતને ઘણી વિશેષજ્ઞો વૈશ્વિક રાજનૈતિક પરિસ્થિતિમાં મોટા ફેરફાર તરીકે જોઈ રહ્યા છે. પ્રોફેસર ડાયસેનના જણાવ્યા અનુસાર, આ મુલાકાત પશ્ચિમના યુનિપોલર (એકધ્રુવીય) વિશ્વના અંતની શરૂઆતનું પ્રતિક બની શકે છે અને બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થા તરફનું મહત્વનું પગલું છે. આ વચ્ચે દુનિયાના અનેક દેશોમાં વ્યાજ દરો પણ અલગ અલગ સ્તરે છે—યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુનાઇટેડ કિંગડમમાં 4%, યુરોઝોનમાં 2.15%, જ્યારે ભારતનું RBI રેટ હાલમાં 5.25% છે. બીજી બાજુ, જાપાનનો વ્યાજ દર માત્ર 0.50% છે, જ્યારે રશિયા (16.50%) અને બ્રાઝિલ (15%) જેવા દેશોમાં વ્યાજ દર ખૂબ ઊંચા છે. આ આર્થિક નિર્ણયો અને રાજનૈતિક ભાગીદારી ભવિષ્યની વૈશ્વિક નીતિઓને નવો વળાંક આપી શકે છે.
ભારતનો નીતિ દર યુએસએ અને યુકે જેવા વિકસિત અર્થતંત્રો સાથે તુલનાત્મક હતો, જ્યારે BRICS દેશો કરતા ઘણો ઓછો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, બ્રાઝિલ અને રશિયામાં બે-અંકી નીતિ દર છે – અનુક્રમે 15% અને 16.50%, જે મોટાપાયે ફુગાવાના કારણે છે.
