માછીમારોની એ માનતા, રોજગારીનું સંકટ… જાણો કેવી રીતે લાલબાગ ચા રાજાની થઈ હતી શરૂઆત

મુંબઈના પ્રસિદ્ધ લાલબાગચા રાજાની પહેલી ઝલક સામે આવી ગઈ છે અને ગણેશ ભક્તોની લાંબી રાહ હવે પૂરી થઈ છે. શુક્રવારે સાંજે ભક્તોને બાપ્પાના દિવ્ય સ્વરૂપના દર્શન થયા. લાલબાગચા રાજાને મુંબઈના સૌથી પ્રસિદ્ધ ગણપતિઓમાંના એક માનવામાં આવે છે. લોકો અહીં પોતાની મનોકામના પૂર્ણ થાય તે માટે બાપ્પાને પ્રાર્થના કરે છે. આ જ કારણસર લાલબાગચા રાજાને ‘નવસાલા પાવણારા ગણપતિ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એટલે કે મનોકામના પૂર્ણ કરનારા ગણપતિ.

આ વર્ષે ગણેશ ચતુર્થીનો પર્વ 14 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે અને 25 સપ્ટેમ્બરે અનંત ચતુર્દશીના દિવસે તેનું સમાપન થશે. આ દિવસે લાલબાગચા રાજાની મૂર્તિનું વિસર્જન કરવામાં આવશે.

લાલબાગચા રાજાની કહાની મુંબઈના જૂના ‘ગિરણગાંવ’ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલી છે. લાલબાગ, પરેલ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર એક સમયે કાપડની મિલો માટે જાણીતો હતો. અહીં મોટી સંખ્યામાં મિલ કામદારો રહેતા હતા. આ ઉપરાંત માછીમારો, નાના વેપારીઓ અને સ્થાનિક દુકાનદારો પણ અહીં વસવાટ કરતા હતા. તે સમયે પેરુ ચૉલ પાસે એક બજાર ભરાતું હતું, જે સ્થાનિક લોકો માટે ખૂબ જ મહત્વનું હતું. પરંતુ વર્ષ 1932માં આ બજાર બંધ થઈ ગયું. બજાર બંધ થતાં દુકાનદારો અને માછીમારો સામે રોજીરોટીનો મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો. પોતાની વસ્તુઓ વેચવા માટે તેમની પાસે કાયમી જગ્યા રહી નહોતી.

બજાર માટે જમીન મેળવવા લોકોએ કરી મહેનત

સ્થાનિક લોકો આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે એકઠા થયા અને કાયમી બજાર માટે જગ્યાની માંગ કરી. તેમણે ભગવાન ગણેશને પ્રાર્થના કરી અને માનતા રાખી કે જો બજાર માટે યોગ્ય જમીન મળી જશે, તો તેઓ ગણેશ ઉત્સવનું આયોજન કરશે. સ્થાનિક લોકો અને સમાજસેવકોએ મળીને આ પ્રયાસને આગળ વધાર્યો. આ કામમાં કાઉન્સિલર કુનવરજી જેઠાભાઈ શાહ, ડૉ. વી. બી. કોરગાંવકર સહિત અનેક સ્થાનિક કાર્યકર્તાઓએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમના પ્રયાસો બાદ રાજાબાઈ તૈયબ અલીએ બજાર બનાવવા માટે જમીન આપવાની સંમતિ આપી.

લોકોની મોટી સમસ્યાનો ઉકેલ આવ્યો અને તેમની માનતા પણ પૂર્ણ થઈ. આ ખુશીમાં સ્થાનિક લોકોએ ગણેશ ઉત્સવની શરૂઆત કરી. સમય જતાં આ ઉત્સવનું કદ વધતું ગયું અને લોકોની આસ્થા પણ તેની સાથે જોડાતી ગઈ. ત્યારબાદ અહીં સ્થાપિત થનારા ગણપતિને ‘લાલબાગચા રાજા’ તરીકે ઓળખ મળવા લાગી. આજે આ નામ માત્ર મુંબઈ કે મહારાષ્ટ્ર પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ દેશ-વિદેશમાં પણ જાણીતું છે.

1934માં થઈ હતી જાહેર ગણેશ મંડળની સ્થાપના

લાલબાગચા રાજા સાર્વજનિક ગણેશોત્સવ મંડળની સ્થાપના 12 સપ્ટેમ્બર 1934ના રોજ થઈ હતી. આ મંડળ પુતલાબાઈ ચૉલ સાથે સંકળાયેલું છે. ત્યારથી મંડળે અનેક દાયકાઓથી ગણેશ ઉત્સવની પરંપરાને આગળ વધારી છે.

દર વર્ષે અહીં ભવ્ય સજાવટ કરવામાં આવે છે. પંડાલની થીમમાં ધાર્મિક ભાવનાઓની સાથે સામાજિક સંદેશને પણ સ્થાન આપવામાં આવે છે. લાલબાગચા રાજાની મૂર્તિ બનાવવાની અને તેની સેવા-સંભાળની જવાબદારી છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી કાંબલી પરિવાર નિભાવી રહ્યો છે. આ પરંપરા પેઢી દર પેઢી આગળ વધી રહી છે. કાંબલી પરિવારની કળા અને સેવાએ પણ લાલબાગચા રાજાને એક આગવી ઓળખ અપાવી છે.

કેમ ખાસ છે લાલબાગચા રાજા?

લાલબાગચા રાજા માત્ર ગણેશજીની મૂર્તિ નથી, પરંતુ મુંબઈની સામૂહિક આસ્થાનું પ્રતિક છે. અહીં સમાજના દરેક વર્ગના લોકો બાપ્પાના દર્શન કરવા આવે છે. ભક્તો પોતાની મુશ્કેલીઓ અને મનોકામનાઓ બાપ્પા સમક્ષ રજૂ કરે છે. માનતા પૂર્ણ થયા બાદ અનેક ભક્તો ફરીથી બાપ્પાના દર્શન કરવા પહોંચે છે. લાલબાગચા રાજા સાથે જોડાયેલી સૌથી મોટી માન્યતા મનોકામના પૂર્ણ થવાની છે. ભક્તોનું માનવું છે કે સાચા દિલથી કરવામાં આવેલી પ્રાર્થના બાપ્પા જરૂર સાંભળે છે. આ શ્રદ્ધાના કારણે દર વર્ષે અહીં આવનારા ભક્તોની સંખ્યા વધી રહી છે.

ગણેશ ઉત્સવ મુંબઈની સંસ્કૃતિનો પણ મહત્વનો હિસ્સો છે. પંડાલોમાં ભજન અને આરતીના કાર્યક્રમો યોજાય છે, આસપાસના વિસ્તારોમાં ભવ્ય સજાવટ કરવામાં આવે છે અને સ્થાનિક દુકાનદારો તથા નાના વેપારીઓ માટે પણ આ ઉત્સવ રોજગારની તકો લઈને આવે છે.

આસ્થા સાથે પર્યાવરણનો સંદેશ

સમયની સાથે ગણેશ ઉત્સવમાં પર્યાવરણનું મહત્વ પણ વધ્યું છે. અનેક સ્થળોએ માટી અને પર્યાવરણને અનુકૂળ સામગ્રીથી ગણેશજીની મૂર્તિઓ બનાવવામાં આવે છે. ભક્તોને કુદરતી રંગો અને ઓછું પ્રદૂષણ કરતા વિકલ્પો અપનાવવા માટે પણ જાગૃત કરવામાં આવે છે. ગણેશ ઉત્સવ દરમિયાન પ્લાસ્ટિકનો ઓછો ઉપયોગ કરવા અપીલ કરવામાં આવે છે. પંડાલોમાં સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે અને વિસર્જન બાદ જળસ્રોતોને સ્વચ્છ રાખવા માટે પણ પ્રયાસો કરવામાં આવે છે. આસ્થા સાથે પર્યાવરણની સુરક્ષા કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.

પહેલી ઝલકે ભક્તોમાં વધાર્યો ઉત્સાહ

આ વર્ષે લાલબાગચા રાજાને ભવ્ય સિંહાસન પર બિરાજમાન દર્શાવવામાં આવ્યા છે. બાપ્પાના ચહેરા પર શાંતિ અને કરુણાનો ભાવ જોવા મળે છે. તેમની મૂર્તિ ભક્તોને આશીર્વાદ આપતી હોય તેવું દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવે છે. સજાવટમાં પરંપરાગત રંગો અને ભવ્યતાનું ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે.

બાપ્પાની પહેલી ઝલક જોવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો લાલબાગ પહોંચ્યા હતા. અનેક ભક્તોએ મોબાઇલ ફોનમાં બાપ્પાની તસવીરો લીધી અને સોશિયલ મીડિયા પર પણ લાલબાગચા રાજાની તસવીરો ઝડપથી વાયરલ થઈ હતી. સમગ્ર વિસ્તારમાં ‘ગણપતિ બાપ્પા મોરયા’ના જયઘોષ ગુંજી ઉઠ્યા હતા.

લાલબાગચા રાજાની પહેલી ઝલક સામે આવ્યા બાદ ભક્તોમાં ઉત્સાહ વધુ વધી ગયો છે. મુંબઈમાં ગણેશ ઉત્સવનો માહોલ છવાઈ ગયો છે અને લાલબાગની ગલીઓમાં બાપ્પાના જયઘોષ સંભળાઈ રહ્યા છે. હવે ભક્તો ગણેશ ચતુર્થીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. અનેક લોકો પરિવાર સાથે બાપ્પાના દર્શન કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક ભક્તો દૂરના શહેરોમાંથી મુંબઈ આવવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે.

લાલબાગચા રાજાની કહાની માત્ર એક ગણેશ ઉત્સવની કહાની નથી. તેની શરૂઆત સ્થાનિક લોકોની રોજીરોટી અને બજાર માટેની જરૂરિયાતમાંથી થઈ હતી. મુશ્કેલીના સમયમાં લોકોએ એકતા બતાવી, મહેનત કરી અને ભગવાન ગણેશમાં શ્રદ્ધા રાખી. આજે એ જ ઉત્સવ લાખો લોકોની આસ્થાનું કેન્દ્ર બની ગયો છે.

“હનુમાન અંશ” માં નીમ કરોલી બાબાની પત્નીનો રોલ ભજવનારી અભિનેત્રી કોણ છે ? રિયલ લાઈફ છે ખૂબ જ ગ્લેમરસ જુઓ ફોટો