સ્ટ્રીટલાઈટ બંધ થઈ જાય તો, તેના માટે ફરિયાદ ક્યાં કરવી જોઈએ ? જાણો

કોઈપણ ભારતીય શહેરમાં, એક રાત્રે સ્ટ્રીટલાઇટ બંધ થાય છે. બીજી રાતે ચાલું થતી નથી. ત્રીજી રાત્રે, તે ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિ એ જ વાક્ય બોલે છે જે લાખો ભારતીયો દર વર્ષે બોલે છે.”તમારે સરકારને ફરિયાદ કરવી જોઈએ.”પરંતુ કઈ સરકાર? તે સ્ટ્રીટલાઇટ ઉપર ખરેખર ત્રણ સ્તરો છે. દિલ્હીમાં કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્યની રાજધાનીમાં રાજ્ય સરકાર, અને ત્રીજો સ્તર, જે શેરીથી દૂર નથી, પરંતુ સૌથી ઓછો ચર્ચા થાય છે.

આ ત્રીજા સ્તરનું પણ એક નામ છે. શહેરના કદના આધારે, તેને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, મ્યુનિસિપાલિટી અથવા નગર પંચાયત કહેવામાં આવે છે. અને તે ખરેખર સ્ટ્રીટલાઇટ માટે જવાબદાર છે, વડા પ્રધાન કે મુખ્યમંત્રીની નહીં.

રાજ્ય સરકારો જો ઇચ્છે તો

આ કારણ વગર બન્યું નહીં. 1992 માં સંસદે 74મો બંધારણીય સુધારો પસાર કર્યો, જેણે પ્રથમ વખત ભારતની શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓને બંધારણમાં કાયમી અને સુરક્ષિત સ્થાન આપ્યું. આ પહેલાં, રાજ્ય સરકારો, જો ઇચ્છે તો, શહેર સરકારોને લગભગ ઇચ્છા મુજબ બદલી અથવા વિસર્જન કરી શકતી હતી. 1992 પછી, શહેરોને સ્વતંત્ર રાજ્ય ચૂંટણી પંચ દ્વારા સમયપત્રક પર પોતાની બંધારણીય ચૂંટણીઓ યોજાઈ. બારમા અનુસૂચિમાં અઢાર કાર્યોની યાદી આપવામાં આવી છે. જેના માટે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો જવાબદાર છે. રસ્તા. પાણી પુરવઠો. સ્ટ્રીટલાઇટ. સ્વચ્છતા. જાહેર આરોગ્ય. ઝૂંપડપટ્ટી સુધારણા. ઉદ્યાનો. અગ્નિશામક સેવાઓ. લિસ્ટમાં આગળ વધે છે.

તેથી આગલી વખતે જ્યારે સ્ટ્રીટલાઇટ બંધ થાય છે, રસ્તો તૂટી જાય છે, અથવા દિવસો સુધી કચરો ઉપાડવામાં આવતો નથી. ત્યારે જવાબદાર ઓફિસ ઘણીવાર ફક્ત એક ફોન કૉલ દૂર હોય છે, કોઈ નેશનલ સમાચાર જેટલા દુર નહી.હવે વધુ મુશ્કેલ પ્રશ્ન. જો મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો તમારા રોજિંદા જીવનનો આટલો બધો ભાગ નિયંત્રિત કરે છે, તો શું તેમની પાસે તે કરવા માટે પૂરતા પૈસા પણ છે?

મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોની કુલ આવક

ભારતીય રિઝર્વ બેંક દર વર્ષે આ મુદ્દા પર એક અભ્યાસ કરે છે. પરિણામો ખૂબ પ્રોત્સાહક નથી. ભારતના મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો તેમની કુલ આવકના માત્ર 60 થી 64 ટકા જ ઉત્પન્ન કરે છે, મોટાભાગે મિલકત કર અને નાના સ્થાનિક કરમાંથી. બાકીના 36 થી 40 ટકા રાજ્ય અથવા કેન્દ્ર સરકાર તરફથી અનુદાન તરીકે આવે છે. આની સરખામણી સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ, આઇસલેન્ડ અથવા ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો સાથે કરો, જ્યાં શહેર સરકારો તેમની પોતાની આવકના 80 ટકાથી વધુ ઉત્પન્ન કરે છે. બધા ભારતીય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો સંયુક્ત રીતે દેશના GDP ના એક ટકા કરતા પણ ઓછો ખર્ચ કરે છે. રોજિંદા જીવનની સૌથી નજીક રહેલી સરકાર માટે આ હિસ્સો આશ્ચર્યજનક રીતે ઓછો છે.

આ અંતરનો સાચો અર્થ સરળ શબ્દોમાં સમજો. શહેર સરકાર દર મહિને રાજ્ય અથવા કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી પૈસા માંગે છે તે એક ઘર જેવું છે જે પોતાની કમાણી કરવાને બદલે કોઈ સંબંધી પાસેથી પૈસા માંગે છે. તે પસાર થઈ શકે છે, પરંતુ પહેલા શું ઠીક કરવું તે નક્કી કરવાની ખૂબ જ ઓછી સ્વતંત્રતા બાકી છે. સ્ટ્રીટલાઇટ, ગટર અથવા ઉદ્યાનો.

આ આંકડાઓમાં બીજી એક વાર્તા છુપાયેલી છે, જેને સરળતાથી અવગણી શકાય છે. 74મા સુધારાએ ફક્ત શહેરો માટે ચૂંટણીઓ શરૂ કરી ન હતી. તેણે એ પણ ફરજિયાત કર્યું હતું કે ઓછામાં ઓછી એક તૃતીયાંશ બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવે, અને બેઠકો અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે તેમની સ્થાનિક વસ્તીના પ્રમાણમાં અનામત રાખવામાં આવે. હજારો શહેરો અને નગરોમાં, તેણે શાંતિથી સ્ટ્રીટલાઇટ, પાણીની પાઇપલાઇન અને ગટર વિશે કયા રૂમ અને કયા લોકો નિર્ણય લે છે તે બદલી નાખ્યું.

આનો અર્થ એ નથી કે, દરેક નાગરિક સમસ્યા ફક્ત પૈસાની બાબત છે, અથવા દરેક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન તેના ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો સમાન ઉપયોગ કરે છે. કેટલીક કોર્પોરેશનો ઓછા પૈસા સાથે સારું કામ કરે છે, જ્યારે અન્ય નથી કરતી. પરંતુ એ ચોક્કસ છે કે તૂટેલી સ્ટ્રીટલાઇટ માટે “સરકાર” નું નામ લીધા વિના તેને દોષ આપવાથી ઘણીવાર વ્યક્તિ સાચી જવાબદારી અને સાચી મજબૂરી ક્યાં છે તે ભૂલી જાય છે.

નાગરિકને બારમા અનુસૂચિની બધી અઢાર બાબતો યાદ રાખવાની જરૂર નથી. પરંતુ એ જાણીને કે વડા પ્રધાન કે મુખ્યમંત્રી નહીં, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન જ પહેલો દરવાજો ખટખટાવશે તે વ્યવહારુ ફરક પાડે છે. ફરિયાદોનું નિરાકરણ ક્યાં કરવામાં આવે છે તે બદલાય છે. ચૂંટણી દરમિયાન કયા કાઉન્સિલરની પૂછપરછ કરવામાં આવે છે તે બદલાય છે. આ બદલાય છે કે કોને ખરેખર જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે અને કોને નહીં.

આગલી વખતે જ્યારે તમે તૂટેલી સ્ટ્રીટલાઇટ પરથી પસાર થાવ છો, ત્યારે કદાચ “સરકાર આને કેમ ઠીક કરતી નથી?” પૂછવાને બદલે, એક નાનો, વધુ વ્યવહારુ પ્રશ્ન પૂછો. આ શહેરમાં આ ચોક્કસ કામ કરવા માટે કોને ચૂંટવામાં આવ્યા હતા?

સ્ત્રોતો: રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, “રિપોર્ટ ઓન મ્યુનિસિપલ ફાઇનાન્સ” (2024); ભારત સરકારના ગૃહ અને શહેરી બાબતો મંત્રાલય, 74મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, 1992, અને બારમી અનુસૂચિ; શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ અને અનામત અંગે ભારતના ચૂંટણી પંચ અને રાજ્ય ચૂંટણી પંચોના રેકોર્ડ.

તમારા ગામમાં ખાડા, કચરો અને પાણી ભરાવાની સમસ્યા માટે કોણ જવાબદાર છે ? જાણી લો અહી ક્લિક કરો