Breaking News : ફરીથી થશે બોમ્બમારો? જગત જમાદાર ટ્રમ્પે ઈરાનની 7 દિવસની યુદ્ધવિરામ ઓફર ફગાવી

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને નવો પ્રસ્તાવ સામે આવ્યો છે. ઈરાને અમેરિકાને પ્રસ્તાવ આપ્યો છે કે જો કેટલીક શરતો સ્વીકારવામાં આવે તો સાત દિવસની અંદર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવામાં આવી શકે છે અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની વાટાઘાટો ફરી શરૂ થઈ શકે છે. જોકે, અહેવાલો અનુસાર અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનની સાત દિવસની યુદ્ધવિરામ ઓફરને ફગાવી દીધી છે.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન યોજાયેલી એક ખાનગી બેઠકમાં આ પ્રસ્તાવની માહિતી આપી હોવાનું કહેવાય છે. આ પ્રસ્તાવ મધ્યસ્થી મારફતે અમેરિકાને પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલમાં અમેરિકન અધિકારીઓને ટાંકીને દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ટ્રમ્પે પોતાના સહાયકોને નવેમ્બરમાં યોજાનારી મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ બાદ ઈરાન પર ફરીથી બોમ્બમારો શરૂ કરવાની આશા વ્યક્ત કરી છે.

ઈરાનની શરતો શું છે?

ઈરાનના પ્રસ્તાવમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ શરતો રાખવામાં આવી છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા ઈરાની બંદરો સામે લાગુ કરાયેલી નૌકાદળની નાકાબંધી હટાવે, ઈરાની તેલના વેચાણ પરના પ્રતિબંધોમાં છૂટછાટ આપે અને સાત દિવસ માટે યુદ્ધવિરામ લાગુ કરવામાં આવે. ઈરાનની માંગ છે કે આ યુદ્ધવિરામમાં લેબનોનનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, વિદેશમાં સ્થિર કરાયેલા ઈરાનના ખાતાઓમાંથી ઓછામાં ઓછા 12 અબજ ડોલરની રકમ મુક્ત કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.

ઈરાનના પ્રસ્તાવ મુજબ, અમેરિકાએ શરતો સ્વીકાર્યા બાદ સાતમા દિવસે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવામાં આવશે અને ત્યારબાદ પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવામાં આવશે. અરાઘચીના જણાવ્યા અનુસાર, સાત દિવસની ગણતરી અમેરિકાની સ્વીકૃતિના બીજા દિવસથી શરૂ થશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ છે આટલું મહત્વનું?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. યુદ્ધ શરૂ થયા પહેલાં વિશ્વના તેલ વેપારનો લગભગ પાંચમો હિસ્સો આ માર્ગમાંથી પસાર થતો હતો. તેથી, અહીં શિપિંગ ટ્રાફિકમાં કોઈ મોટો વિક્ષેપ સર્જાય તો તેની અસર માત્ર પશ્ચિમ એશિયા પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને તેલના ભાવ પર પણ પડી શકે છે.

ઈરાન માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અમેરિકા અને અન્ય દેશો પર દબાણ લાવવાનું મહત્વપૂર્ણ સાધન માનવામાં આવે છે. આ માર્ગ પરનો તણાવ વધે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની સપ્લાય અને શિપિંગ અંગે ચિંતા વધી શકે છે.

જૂનના કરાર સાથે શું છે સંબંધ?

ઈરાનનો તાજેતરનો પ્રસ્તાવ જૂનમાં થયેલા અમેરિકા-ઈરાન કરાર સાથે કેટલીક બાબતોમાં સામ્ય ધરાવે છે. જૂનના કરારમાં યુદ્ધવિરામ દરમિયાન વધુ વાટાઘાટો માટે 60 દિવસનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં ઈરાની તેલની નિકાસ અંગે કેટલીક છૂટછાટો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ પરિવહન સામાન્ય બનાવવાનો મુદ્દો પણ સામેલ હતો.

જોકે, જુલાઈમાં બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ફરી વધ્યો હતો અને અગાઉની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકી નહોતી. હવે ઈરાને નવી દરખાસ્તમાં આ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.

અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયાનું વલણ શું છે?

અમેરિકાએ ઈરાન સાથે મધ્યસ્થી મારફતે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓને સકારાત્મક ગણાવી હોવાનું જણાવ્યું છે. જોકે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અગાઉ કહી ચૂક્યા છે કે તેઓ કોઈપણ કરાર માટે ઉતાવળમાં નથી.

ક્વિન્સી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ત્રિતા પારસીના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનનું માનવું હોઈ શકે છે કે નવેમ્બરની મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ પહેલાં કોઈ ઝડપી કરારથી ટ્રમ્પને રાજકીય લાભ મળી શકે છે અને તેલ તથા ગેસના ભાવ અંગેનું દબાણ પણ ઘટી શકે છે. બીજી તરફ, ઈરાનની આ દરખાસ્ત પાછળ તેનો હેતુ પોતાની તેલની નિકાસ વધારીને આર્થિક દબાણ ઘટાડવાનો પણ હોઈ શકે છે એવી ચર્ચા થઈ રહી છે.

સાઉદી અરેબિયા પણ ઈરાનના આ પ્રસ્તાવ અંગે સાવધ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ગલ્ફ દેશો અગાઉ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટોને સમર્થન આપતા હતા. જોકે, યમનમાં હૂતી પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો અને સાઉદી અરેબિયાની મહત્વપૂર્ણ પાઇપલાઇન પર થયેલા હુમલાઓ બાદ પ્રાદેશિક સુરક્ષાને લઈને તેમની ચિંતા વધી છે.

યમન અંગે હજુ સ્થિતિ સ્પષ્ટ નથી

ઈરાનના નવા પ્રસ્તાવમાં લેબનોનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ યમનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો તેમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે કે નહીં તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. આ દરમિયાન, કતારના વડાપ્રધાને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સાથે મુલાકાત કરી છે. કતાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંવાદ માટે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પણ કહ્યું છે કે જ્યારે પણ બંને પક્ષો વચ્ચે વિચારો અને સંદેશાઓની આપ-લે કરવાની તક મળશે, ત્યારે અમેરિકા તેનો ઉપયોગ કરશે.

હાલમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ઈરાનની નવી દરખાસ્તથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરીથી સીધી વાટાઘાટોનો માર્ગ ખુલશે કે નહીં. સાથે જ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સ્થિતિ અને બંને દેશોના આગામી પગલાં પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે.

UNમાં પાકિસ્તાનને ભારતની લપડાક, ઓસામા બિન લાદેનનો ઉલ્લેખ કરી ઘેર્યું