મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષે વૈશ્વિક ચિંતા વધારી છે, અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થઈ ગયો હતો જોકે ગઈકાલે ફરી ખોલી દેવામાં આવ્યો છે. જોકે આ બધા વચ્ચે તેલ અને ગેસ પુરવઠા અંગે કટોકટી ઉભી થઈ છે. પાકિસ્તાન હોય, બાંગ્લાદેશ હોય કે આ આયાત પર નિર્ભર અન્ય દેશો હોય, બોર્ડના દેશો મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઘણા દેશોને COVID-19 રોગચાળા દરમિયાન લાગુ કરાયેલા નિયમો ફરીથી લાગુ કરવાની ફરજ પડી છે. પાકિસ્તાન અને દક્ષિણ કોરિયા આ વલણના મુખ્ય ઉદાહરણો છે. ભારતની વાત કરીએ તો, તાજેતરના દિવસોમાં ચોક્કસ અછત જોવા મળી છે – ખાસ કરીને LPGની – પરંતુ આ પરિસ્થિતિ વધુ વણસે તે પહેલાં, મોદી સરકારનો ‘પ્લાન B’ પહેલાથી જ સક્રિય થઈ ગયો હતો.

સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જ્યારે કટોકટી અસ્તિત્વમાં છે, ત્યારે ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી. વડા પ્રધાન મોદીએ સમજાવ્યું કે ભારતે સફળતાપૂર્વક તેના ઉર્જા આયાત સ્ત્રોતોને વૈવિધ્યસભર બનાવ્યા છે અને હવે તે તેની તેલ અને ગેસ જરૂરિયાતો માટે ફક્ત ગલ્ફ દેશો પર નિર્ભર નથી. પરિણામે, ભારત હવે વિવિધ દેશોમાંથી તેલ આયાત કરી રહ્યું છે, જેમાં સપ્લાયર્સની યાદી રશિયાથી અંગોલા સુધીની છે.

વૈશ્વિક ઉથલપાથલ, છતાં ભારત શાંત

જોકે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અંગે વિવિધ દાવાઓ કરવાનું ચાલુ રાખે છે – અને એવા અહેવાલો હોવા છતાં કે ઇરાન મર્યાદિત સંખ્યામાં જહાજોને પસાર થવા દેવાનું વિચારી રહ્યું છે, પાકિસ્તાન જેવા દેશોમાં હોર્મુઝ કટોકટીથી પેદા થયેલ ગભરાટ અને ચિંતા ભારતમાં સ્પષ્ટપણે ગેરહાજર છે. આનું કારણ તે ‘પ્લાન B’માં રહેલું છે, જેનો ઉલ્લેખ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંસદમાં તેમના સંબોધન દરમિયાન કર્યો હતો.

અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અંગે લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં બોલતા, પીએમ મોદીએ નોંધ્યું કે પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે; ભારતની ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની જરૂરિયાતોનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આ પ્રદેશમાંથી મેળવવામાં આવે છે, અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ ટ્રાફિકમાં વિક્ષેપ એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. પીએમ મોદીના મતે, ભારતે સતત તેના આયાત પોર્ટફોલિયોમાં વૈવિધ્યકરણ કર્યું છે; જ્યારે દેશ અગાઉ ફક્ત 27 દેશોમાંથી ઊર્જા આયાત કરતો હતો, તે સંખ્યા હવે 41 દેશોમાં વિસ્તરી છે. આ વ્યૂહાત્મક વૈવિધ્યકરણ કટોકટીના સમયમાં પણ સરળ અને અવિરત ઊર્જા પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયું છે. બ્લૂમબર્ગના મતે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તાજેતરના અવરોધો વચ્ચે, ભારતે રશિયા પાસેથી 60 મિલિયન બેરલ તેલ ખરીદ્યું છે.

ભારતની તેલ અને ગેસ આયાતના સ્ત્રોત

જ્યારે ભારત પરંપરાગત રીતે ગલ્ફ રાષ્ટ્રો પાસેથી તેલ અને ગેસ આયાત કરે છે – જે હજુ પણ તેની કુલ આયાતનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવે છે – દેશ હવે અસંખ્ય અન્ય રાષ્ટ્રો પાસેથી પણ ઊર્જા મેળવી રહ્યો છે. આ સૂચવે છે કે ભારત હવે તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે ફક્ત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અથવા ગલ્ફ દેશો પર નિર્ભર નથી.

વિવિધ અહેવાલો અનુસાર, મધ્ય પૂર્વીય તેલની ઓછી ઉપલબ્ધતા અને ઊંચી કિંમતને કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓ પશ્ચિમ આફ્રિકા અને એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રના તેલ તરફ વળ્યા છે, જે ચાલુ સંઘર્ષોને કારણે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી છે. તાજેતરમાં, ભારતીય કંપનીઓએ ખાસ કરીને અંગોલાથી તેલ ખરીદ્યું છે. નોંધનીય છે કે અંગોલા અને નાઇજીરીયા જેવા દેશોનું તેલ બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ દ્વારા ભારત પહોંચી રહ્યું છે – જે લાલ સમુદ્ર અને એડનના અખાતને જોડતો એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે – જ્યારે પુરવઠો કોંગો, ગેબોન અને સુદાન જેવા દેશોમાંથી પણ આવી રહ્યો છે. વધુમાં, રશિયાથી તેલ આયાત કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે ડેનિશ સ્ટ્રેટ દ્વારા ભારત સુધી પહોંચે છે.

કટોકટી વચ્ચે ભારતની મજબૂત તૈયારી

ભારતની તૈયારીઓ પર બોલતા, પ્રધાનમંત્રીએ તાજેતરના સંબોધનમાં દેશના વ્યૂહાત્મક ઉર્જા ભંડારને પ્રકાશિત કરતા મુખ્ય આંકડા રજૂ કર્યા. તેમણે નોંધ્યું કે ભારત હાલમાં 5.3 મિલિયન ટનથી વધુ વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર ધરાવે છે અને વૈકલ્પિક ઇંધણ વિકલ્પો વિકસાવવા તરફ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે, જેનાથી ભારતનું ઉર્જા ભવિષ્ય સુરક્ષિત થાય છે.

ભારતે 27 દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઇલ, LNG અને LPG આયાત કરવા માટેના તેના સ્ત્રોતોને 41 સુધી વિસ્તૃત કર્યા છે. વધુમાં, દેશે તેના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડારને 5.3 મિલિયન ટનથી વધારીને 6.5 મિલિયન ટન કરવા માટે પગલાં શરૂ કર્યા છે અને તેની તેલ શુદ્ધિકરણ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. સ્થાનિક ગેસ ઉત્પાદનમાં વૃદ્ધિની સાથે, દેશમાં પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) ના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સતત દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

બહુવિધ દેશોમાંથી LPG આયાત

ઘરેલુ એલપીજી ઉત્પાદનમાં વધારાને પૂરક બનાવતા, ભારતને વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાયર્સ પાસેથી એલએનજી અને એલપીજીના વધારાના કન્સાઇનમેન્ટ પણ મળ્યા છે. એલપીજી કટોકટી વચ્ચે, સરકારી સૂત્રોને ટાંકીને તાજેતરના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે એલપીજી અને એલપીજીના વધારાના ભંડાર ધરાવતા કાર્ગો શિપમેન્ટ અલ્જેરિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, નોર્વે અને અન્ય દેશોમાંથી આવી રહ્યા છે. સરકારની ‘પ્લાન બી’ તરીકે ગણવામાં આવતી આ વૈવિધ્યકરણ, વર્તમાન કટોકટીને સંબોધવામાં અસરકારક સાબિત થઈ રહી હોય તેવું લાગે છે.

ના વિઝા-ના પાસપોર્ટ ! હવે આ દેશમાં જવા માટે ખુલ્યો નવો રસ્તો, જાણો કયું શહેર બન્યું ‘ગેટવે’?, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો