“આ ગયે મેરી મોત કા તમાશા દેખને?”…નાના પાટેકરના એ ફેમશ ડાયલોગ, જેના વખાણ આજે પણ લોકો કરે છે

ક્યારેક કોઈ અભિનેતાની ઓળખ તેમના નામથી નહીં, પણ તેમના અવાજથી થાય છે. નાના પાટેકરના કિસ્સામાં આ વાત ચોક્કસપણે સાચી હતી. જ્યારે પણ તેઓ પડદા પર આવતા, ત્યારે પ્રેક્ષકોને એવો અહેસાસ થતો કે કંઈક મહત્વપૂર્ણ બનવા જઈ રહ્યું છે. તેમની આંખો, તેમનો રોષ, ડાયલોગ બોલવાની તેમની આગવી શૈલી અને ડાયલોગ પરની તેમની પકડ તેમના પાત્રોને અન્ય કરતા અલગ પાડતા હતા. અને હવે, એ જ અવાજ હંમેશ માટે શાંત થઈ ગયો છે. આજે સવારે નાના પાટેકરના નિધનના સમાચાર સામે આવ્યા.

નાના પાટેકરના ફેમસ ડાયલોગ

ગોવાના ડોના પાઉલા સ્થિત તેમના નિવાસસ્થાને નાના પાટેકર બીમાર પડ્યા હતા. તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા. તબીબોએ લગભગ 45 મિનિટ સુધી CPR આપ્યું, પરંતુ તેમને બચાવી શકાયા નહીં. તબીબી ટીમના જણાવ્યા અનુસાર, સવારે 5:20 વાગ્યે તેમને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા.

ચાલો હવે ફરી પડદા તરફ વળીએ, કારણ કે નાના પાટેકરને યાદ કરવાની એક રીત એ ડાયલોગ છે જે તરત જ તેમનો ચહેરો નજર સમક્ષ લાવી દે છે.

1. ફિલ્મ ‘ક્રાંતિવીર’નો એ ડાયલોગ યાદ કરો: “તો, આ ગયે મેરી મોત કા તમાશા દેખને?” તે માત્ર એક વાક્ય હતું, પરંતુ નાના પાટેકરે જે રીતે તે રજૂ કર્યું તેનાથી તે સંવાદ ફિલ્મની સીમાઓ ઓળંગી ગયો અને પ્રેક્ષકોની સ્મૃતિમાં અંકિત થઈ ગયો. આજે, તેમના નિધનના સમાચાર વચ્ચે, એ જ સંવાદ ફરી એકવાર યાદ આવે છે.
2. ત્યારબાદ ફિલ્મ ‘તિરંગા’નો ડાયલોગ: “મેરા એક સિદ્ધાંત હૈ, પહેલે લાત ફીર બાદ ઔર ઈસકે બાદ હી મુલાકાત!” નાના પાટેકરના અવાજમાં બોલાયેલા આ સંવાદમાં એ જ નિર્ભયતા હતી જેણે તેમના ઘણા પાત્રોને ઓળખ આપી હતી. ‘પ્રહાર’ ફિલ્મમાં તેમણે કહ્યું હતું: “તું શેર હૈ ; શેર કી તરહ દહાડ… નહીં વરના કુત્તો કી તરહ ભૌકતે રેહ જાઓંગે !”
3. આ માત્ર ડાયલોગ નહોતા. નાનાનો અવાજ, તેમનો ચહેરો, તેમની આંખોમાં રહેલો આગ અને ડાયલોગ બોલવાની તેમની આગવી શૈલી આ બધાના સમન્વયે એવી અસર ઊભી કરી કે પ્રેક્ષકો માટે તેમને ભૂલવા અશક્ય બની ગયું. ‘પરિંદા’ ફિલ્મમાં તેમનો એક ડાયલોગ હતો: “દુઃખ નામની બીમારી કા ઈલાજ કીસી ડૉક્ટર પાસ નહી હૈ.. ઈસકા ઈલાજ તો ઈન્સાન કો ખુદ હી ઢૂંઢના પડેગા.” નાના પાટેકરના અભિનયની વિશેષતા એ હતી કે તેઓ માત્ર ડાયલોગ બોલતા નહોતા; તેઓ તે સંવાદોને પાત્રના અંતરતમમાંથી બહાર લાવતા હતા.
4. અને પછી ‘ક્રાંતિવીર’નો એ ડાયલોગ, જેમાં તેમણે સમાજની સ્થિતિ પર સવાલ ઉઠાવ્યો હતો: “કુત્તે કી તરહ જીને કી આદત પડ ગઈ હૈ સબકો…” તેમના ડાયલોગમાં રોષ, પીડા, વ્યવસ્થાની ટીકા અને સામાન્ય માણસની બેચેની છલકાતી હતી. તેથી જ નાના પાટેકરને માત્ર એક અભિનેતા તરીકે યાદ રાખવા મુશ્કેલ છે.
5. બોલિવૂડ ફિલ્મ ‘યશવંત’ (Yeshwant – 1996) માં આ પ્રખ્યાત ડાયલોગ છે “એક મચ્છર… સાલા એક મચ્છર આદમી કો હિજડા બના દેતા હૈ!
6. નાના પાટેકરનો વેલકમ ફિલ્મમાં પણ એકથી એક શાનદાર ડાયલોગ છે, જેમાં ભગવાન કા દીયા હુઆ શબ કુછ હૈ, દૌલત હૈ…શોહરત હૈ.. ઈજ્જત હૈ. તે બાદ કન્ટ્રોલ ઉદય કન્ટ્રોલ.

(વીડિયો ક્રેડિટ-NH Studioz) 

ફિલ્મ પુરસ્કારોથી સન્માનિત

તેમણે ‘પરિંદા’, ‘પ્રહાર: ધ ફાઈનલ એક્ટ’, ‘તિરંગા’, ‘ક્રાંતિવીર’ અને ‘ખામોશી: ધ મ્યુઝિકલ’ જેવી ફિલ્મોમાં વિવિધ પ્રકારના પાત્રો ભજવ્યા. તેમણે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો જીત્યા અને અનેક ફિલ્મફેર તથા મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ફિલ્મ પુરસ્કારોથી સન્માનિત થયા. તેમને ‘પદ્મશ્રી’થી પણ નવાજવામાં આવ્યા હતા. જોકે, પુરસ્કારો એક બાબત છે; પરંતુ કલાકાર જે પાત્રો ભજવે છે તે જ પ્રેક્ષકોની સ્મૃતિમાં તેમનું સ્થાન નક્કી કરે છે.

નાનાની યાદો હંમેશા જીવંત

નાના પાટેકરના કિસ્સામાં, તેમનો અવાજ તે પાત્રોનો અભિન્ન અંગ હતો. આજે નાના પાટેકર આપણી વચ્ચે નથી. પરંતુ જો કોઈ એમ કહે કે, “આ ગયે મેરી મોત કા તમાશા દેખને?”, તો ઘણા લોકોના મનમાં તરત જ તેમનો ચહેરો ઉપસી આવશે. અને આ જ એક અભિનેતાનો સૌથી મોટો વારસો છે, પડદો પડે છે. વાર્તા પૂરી થાય છે. પરંતુ કેટલાક અવાજો હંમેશાં જીવંત રહે છે