PM-KUSUM 2.0 : ખેતી સાથે વીજળીનું ઉત્પાદન કરીને કમાણી કરી શકશે ખેડૂતો! PM-KUSUM 2.0માં નવી જોગવાઈની તૈયારી

નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના સચિવ સંતોષ કુમાર સારંગીએ જણાવ્યું છે કે PM-KUSUM 2.0ને કૃષિ ક્ષેત્રની હાલની યોજનાઓ સાથે સુસંગત બનાવવાની દિશામાં કામ ચાલી રહ્યું છે.

farmer

Devankashi rana | Updated on: Oct 19, 2026 | 11:58 AM

ખેડૂતોને સોલર ઊર્જાનો લાભ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારની PM-KUSUM યોજનાના બીજા તબક્કા એટલે કે PM-KUSUM 2.0નો વ્યાપ વધારવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ યોજનાને ખેતી સંબંધિત અન્ય સરકારી યોજનાઓ સાથે જોડવાની વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને સોલર પંપનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાની સાથે આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને વધુ નફો આપતા પાક તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરવાનો છે.

નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના સચિવ સંતોષ કુમાર સારંગીએ જણાવ્યું છે કે PM-KUSUM 2.0ને કૃષિ ક્ષેત્રની હાલની યોજનાઓ સાથે સુસંગત બનાવવાની દિશામાં કામ ચાલી રહ્યું છે. આ અંગેનો પ્રસ્તાવ તૈયાર થયા બાદ તેને કેન્દ્રીય કેબિનેટની મંજૂરી માટે રજૂ કરવામાં આવશે. જોકે, યોજનાના બીજા તબક્કાની અંતિમ જોગવાઈઓ અને લાભો અંગે હજુ સત્તાવાર મંજૂરી મળવાની બાકી છે.

PM-KUSUM 2.0માં શું બદલાઈ શકે છે?

નવી યોજનામાં ખેડૂતોને માત્ર સોલર પંપ લગાવવા સુધી મર્યાદિત ન રાખીને આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને વધુ આવક આપતા પાકની ખેતી કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપવાની વિચારણા છે. આ માટે નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય અને કૃષિ મંત્રાલય વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે.

આ ઉપરાંત, યોજનાના આગામી તબક્કામાં ‘એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ’ માટે અલગ જોગવાઈનો સમાવેશ કરવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે. એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ એટલે એક જ જમીન પર ખેતીની સાથે સોલર પેનલ દ્વારા વીજળીનું ઉત્પાદન કરવું. આ વ્યવસ્થાથી ખેડૂતો ખેતી ચાલુ રાખીને વીજળીના ઉત્પાદનમાંથી પણ આવક મેળવી શકે છે.

નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને થઈ શકે છે ફાયદો

એગ્રીવોલ્ટેઇક્સની જોગવાઈમાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતો ઉપરાંત ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો (FPO), સહકારી મંડળીઓ અને ગ્રામ પંચાયતોને પણ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવી શકે છે. આ વ્યવસ્થામાં જમીનની માલિકી ખેડૂત પાસે જ રહે તે બાબત પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

સરકારનો હેતુ ખેતીમાં સોલર ઊર્જાનો ઉપયોગ વધારવા ઉપરાંત ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવો અને સિંચાઈ માટે ઊર્જાની જરૂરિયાતને વધુ ટકાઉ બનાવવાનો છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવોનો અમલ કઈ રીતે થશે અને ખેડૂતોને કયા પ્રકારની નાણાકીય સહાય મળશે, તેની વિગતો અંતિમ મંજૂરી બાદ સ્પષ્ટ થશે.

હાલની PM-KUSUM યોજનામાં શું લાભ મળે છે?

PM-KUSUM યોજનાનો હેતુ કૃષિ ક્ષેત્રમાં સોલર ઊર્જાનો ઉપયોગ વધારવાનો છે. હાલની યોજનામાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારની વ્યવસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે:
સોલર વીજળી પ્લાન્ટ: ખેડૂતો અને અન્ય પાત્ર સંસ્થાઓ નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ સોલર વીજળી પ્લાન્ટ સ્થાપી શકે છે અને ઉત્પાદિત વીજળી વીજ વિતરણ કંપનીઓને વેચી શકે છે.
સોલર કૃષિ પંપ: જ્યાં વિશ્વસનીય વીજળીની સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી, ત્યાં ખેડૂતોને સ્વતંત્ર સોલર પંપ સ્થાપવામાં સહાય મળી શકે છે.
હાલના પંપનું સોલરાઇઝેશન: વીજળીથી ચાલતા કૃષિ પંપને સોલર ઊર્જા સાથે જોડવાની અને કેટલીક વ્યવસ્થાઓમાં વધારાની વીજળી ગ્રીડને વેચવાની જોગવાઈ છે.
PM-KUSUM 2.0 હેઠળ આ વ્યવસ્થાઓને ખેતીની અન્ય યોજનાઓ સાથે જોડવાથી ખેડૂતોને ઊર્જા, સિંચાઈ અને પાકની પસંદગીના ક્ષેત્રોમાં વધુ સંકલિત સહાય મળી શકે છે. જોકે, નવા તબક્કાની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા જાહેર થયા પછી જ પાત્રતા, સબસિડી અને અરજીની પ્રક્રિયા અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળશે.