Budget 2022: મહત્વપૂર્ણ યોજનાઓ પર ખર્ચ વધારવાની જરૂરીયાત, ડાયરેક્ટ ટેક્સમાં વધારો થવાથી માર્ગ થશે મોકળો
કોઈપણ બજેટમાંથી એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તાત્કાલિક મુશ્કેલીઓ દૂર કરવાની સાથે ભવિષ્ય માટેનું આયોજન પણ કરવું જોઈએ. જે સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે તે મૂળભૂત હોવાથી બજેટનું કદ નોંધપાત્ર રીતે વધારવું પડશે.
કોઈપણ બજેટ (Budget 2022) અર્થતંત્ર (Economy) અને તાત્કાલિક રાજકીય જરૂરિયાતોનું એક સમાન મિશ્રણ હોય છે. આ વર્ષનું બજેટ પણ કંઈક આવું જ હશે. વાસ્તવમાં, આ વર્ષનું બજેટ તો રાજકીય જરૂરિયાતો તરફ કંઈક વધારે જ ઝુકેલું હશે. કારણ કે બજેટ રજૂ થયાના 10 દિવસમાં કેટલાક રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ શરૂ થઈ જશે. શાસક પક્ષ ભાજપ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશ છે. જ્યાં યુવાનો અને ખેડૂતો સતત આંદોલન કરી રહ્યા છે. ખેડૂતો અને યુવાનોના (Youth) પરિવારો ઉપરાંત રાજ્યની મોટાભાગની વસ્તી પણ કોઈને કોઈ રીતે અસરગ્રસ્ત છે. તેથી, બજેટમાં ચોક્કસપણે આ જૂથોની ચિંતાઓને દૂર કરવાની સંભાવના હશે.
આવક, રોજગાર અને ખાનગીકરણ મુખ્ય મુદ્દા છે. તાજેતરના કેટલાંક સર્વેમાં આ વાત બહાર આવી છે કે, બેરોજગારીનો દર સર્વોચ્ચ સ્તરે રહ્યો છે, ત્યારે કોરોનાને કારણે ખેડૂતો અને મજૂરો સહિત લગભગ 80 ટકા લોકોની આવકમાં ધરખમ ઘટાડો થયો છે. 2015-16ની સરખામણીમાં ઓછામાં ઓછા 60 ટકા લોકો હવે ગરીબ છે. જેમને મફત ભોજન, રાંધણ ગેસ અને થોડી રોકડ મળી, તો તેમને ચોક્કસપણે લાભ મળ્યો. પરંતુ આ સિસ્ટમ પણ આ પડકારનો સામનો કરવા માટે સંપૂર્ણ અસરકારક સાબિત થઈ શકી નથી.
સત્તાવાર રીતે, 2021-22ના બીજા ક્વાર્ટરનો જીડીપી 2019-20ના સ્તરે આવી ગયો છે. પરંતુ આ સ્થિતિ અસંગઠિત અને કનેક્ટિવિટી સેવાઓ વિશે કહી શકાય નહીં. આ જ કારણ છે કે કોરોનાના બીજી લહેરની સરખામણીમાં ત્રીજી લહેર નબળી પડી ગયા પછી પણ મુશ્કેલી યથાવત્ છે. અર્થતંત્રના સંગઠિત ક્ષેત્રોમાં ગ્રાહકનો વિશ્વાસ અને ક્ષમતાના ઉપયોગના દરો મહામારીના પહેલાના સ્તરે પહોંચ્યા નથી. આ જ કારણ છે કે અર્થતંત્રની રિકવરી ધીમી પડી રહી છે. 2022-23ના બજેટમાં આ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
કોઈપણ બજેટમાંથી એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તાત્કાલિક મુશ્કેલીઓ દૂર કરવાની સાથે ભવિષ્ય માટેનું આયોજન પણ કરવું જોઈએ. જે સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે તે મૂળભૂત હોવાથી બજેટનું કદ નોંધપાત્ર રીતે વધારવું પડશે. 2021-22માં, 2020-21ના સુધારેલા અંદાજની સરખામણીમાં બજેટના કદમાં નજીવો વધારો થયો હતો.
વધુમાં, સરકારે આક્રમક રીતે ફાળવેલ ભંડોળનો ખર્ચ કર્યો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, નવેમ્બર 2021 સુધીનો ઉપલબ્ધ ડેટા દર્શાવે છે કે મૂડી ખર્ચ ઘણો પાછળ રહી ગયો છે. હવે જ્યારે મોંઘવારી ચરમસીમાએ છે ત્યારે વાસ્તવમાં સરકાર તેના લક્ષ્યાંકથી ઘણી પાછળ છે. પરંતુ મોંઘવારી અને કોર્પોરેટ નફા અને સંગઠિત ક્ષેત્રની વૃદ્ધિને કારણે કર વસૂલાતમાં ઉછાળો આવ્યો છે.
જો આ બધા કારણોને એકસાથે જોવામાં આવે તો એમ કહી શકાય કે રાજકોષીય ખાધ જે નવેમ્બર 2021 સુધી હોવી જોઈતી હતી, તેનાથી ઘણી ઓછી છે. પરંતુ આ સારી બાબત નથી, કારણ કે સરકારને અર્થતંત્રને અપેક્ષિત પ્રોત્સાહન મળ્યું નથી.
2022-23નું બજેટ શું આપી શકે?
સતત મોંઘવારીને કારણે 2022-23ના બજેટનું કદ નોંધપાત્ર રીતે વધારવું પડશે. જેથી અર્થતંત્રના ખરેખર મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો માટે વધુ નાણાં ફાળવી શકાય. જેના કારણે માત્ર સંબંધિત ક્ષેત્રને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાને વેગ મળી શકે છે. રોજગારીને વેગ આપવા માટે મનરેગા, ગ્રામીણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તેમજ શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવા ક્ષેત્રો માટે વધુ બજેટ ફાળવવું પડશે. ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટીના તર્જ પર શહેરી વિસ્તારો માટે રોજગાર સર્જન યોજના જાહેર કરવી પડશે. ખર્ચમાં વધારાને કારણે કૃષિ ક્ષેત્રે ઊભી થયેલી કટોકટીને દૂર કરવી પડશે.
ખાતર વગેરેના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે, તેથી વધુ સબસિડીવાળા બજેટની જરૂર પડશે. સૂક્ષ્મ ક્ષેત્રે કાર્યકારી મૂડી પ્રદાન કરવી પડશે કારણ કે તે MSME રોજગારના 97.5 ટકા પ્રદાન કરે છે અને તે કટોકટીમાં છે. તેને નાના અને મધ્યમ ક્ષેત્રોથી અલગ કરવાની જરૂર છે કારણ કે આ ક્ષેત્રો MSME ને આપવામાં આવતી તમામ છૂટ છીનવી લે છે. આ સાથે ક્રિપ્ટો સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો તે અંગે કેટલીક જાહેરાત કરવાની રહેશે. કારણ કે તેઓ નાણાકીય બજારો અને બેંકોને અસ્થિર કરી શકે છે.
ડાયરેક્ટ ટેક્સ વધારવામાં આવશે
ઉપરોક્ત યોજનાઓને આગળ ધપાવવા માટે પૂરતા સંસાધનોની જરૂર પડશે, અન્યથા રાજકોષીય ખાધ નોંધપાત્ર રીતે વધશે. પરોક્ષ કરનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી કારણ કે તે મોંઘવારીથી સર્જાયેલી મંદી છે. વર્તમાન અંધકારમય પરિસ્થિતિમાં ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ સારો વિચાર નથી. આવામાં એકમાત્ર સ્ત્રોત જે બાકી રહે છે તે છે પ્રત્યક્ષ કર, ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે સમૃદ્ધ વર્ગોએ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. ઉચ્ચ રાજકોષીય ખાધ અને વેલ્થ ટેક્સની સાથે વેલ્થ ડ્યુટી અને ગિફ્ટ ટેક્સનું ન્યાયપૂર્ણ મિશ્રણ જરૂરી છે.
કોરોના મહામારીએ આપણને શીખવ્યું છે કે આપણે એક સમૂહ છીએ. તેથી, જેમણે મેળવ્યું છે, તેમણે તે લોકોની મદદ માટે આગળ આવવું પડશે જેમણે કંઈક ગુમાવ્યું છે. જેઓ કરને ગરીબીનું વિતરણ માને છે, તેઓ ટૂંકી દૃષ્ટિ ધરાવે છે કારણ કે જો ગરીબોને વધુ મળે છે, જેથી માંગ પુનઃજીવિત થશે અને અમીરોને ફાયદો થશે.
(લેખક ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સોશિયલ સાયન્સમાં મેલ્કમ અદિશેશૈયા ચેર પ્રોફેસર છે અને જેએનયુમાં અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર રહી ચૂક્યા છે.)
આ પણ વાંચો : Economic Survey 2022: ટેલિકોમ સુધારાથી રોકડ પ્રવાહ વધશે, 5Gમાં રોકાણ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ સર્જાશે
