Pitru Paksha 2026: આ 3 તિથિઓ પર જરૂર કરજો શ્રાદ્ધ, પિતૃ માટે ખાસ છે આ 3 દિવસ

પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ અને તર્પણનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. જોકે, આ પખવાડિયા દરમિયાન કેટલીક એવી તિથિઓ છે, જેને પિતૃઓ માટે ખાસ માનવામાં આવે છે. ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં આ તિથિઓ પર શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાનું ધાર્મિક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તો ચાલો જાણીએ આ ત્રણ ખાસ તિથિઓ કઈ છે અને વર્ષ 2026માં તે ક્યારે આવશે.

સનાતન ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને પૂર્વજોને યાદ કરવા અને તેમના પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો વિશેષ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન લોકો પોતાના સ્વર્ગસ્થ સ્વજનોની આત્માની શાંતિ માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ, પિંડદાન અને દાન-પુણ્ય કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવતી આ વિધિઓથી પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.

સામાન્ય રીતે જે તિથિએ કોઈ પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, તે જ તિથિએ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન તેમનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. જોકે, પિતૃ પક્ષની કેટલીક તિથિઓ એવી છે, જેને ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં વધુ મહત્વ આપવામાં આવે છે. તેમાં મહાભારણી શ્રાદ્ધ, માતૃ નવમી અને સર્વપિતૃ અમાવસ્યાનો સમાવેશ થાય છે.

મહાભારણી શ્રાદ્ધ

પિતૃ પક્ષની વિશેષ તિથિઓમાં મહાભારણી શ્રાદ્ધનું વિશેષ સ્થાન છે. આ શ્રાદ્ધ ભરણી નક્ષત્ર સાથે સંકળાયેલું હોવાથી તેને ભરણી શ્રાદ્ધ અથવા મહાભારણી શ્રાદ્ધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર, મહાભારણી શ્રાદ્ધ ખાસ કરીને એવા પૂર્વજો માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, જેમનું અકાળે અવસાન થયું હોય અથવા જેઓ અપરિણીત અવસ્થામાં મૃત્યુ પામ્યા હોય. કેટલીક પરંપરાઓમાં વ્યક્તિના અવસાનના એક વર્ષ બાદ પણ આ શ્રાદ્ધ કરવાની રીત જોવા મળે છે. વર્ષ 2026માં મહાભારણી શ્રાદ્ધ 29 સપ્ટેમ્બર, મંગળવારના રોજ આવશે.

માતૃ નવમી

પિતૃ પક્ષની નવમી તિથિ મૃત સ્ત્રી પૂર્વજોને સમર્પિત માનવામાં આવે છે. તેથી તેને માતૃ નવમી અથવા માતૃ શ્રાદ્ધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે પરિવારની સ્વર્ગસ્થ માતા, દાદી, નાની અથવા અન્ય સ્ત્રી પૂર્વજો માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ સ્ત્રી પૂર્વજના અવસાનની ચોક્કસ તિથિ જાણીતી ન હોય, ત્યારે પણ કેટલીક ધાર્મિક પરંપરાઓમાં માતૃ નવમીના દિવસે તેમના નામે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં માતૃ નવમી 4 ઓક્ટોબર, રવિવારના રોજ આવશે.

સર્વપિતૃ અમાવસ્યા

પિતૃ પક્ષના અંતિમ દિવસને સર્વપિતૃ અમાવસ્યા કહેવામાં આવે છે. તેને મહાલયા અમાવસ્યા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષની સૌથી મહત્વપૂર્ણ તિથિઓમાં તેની ગણના થાય છે.

જો કોઈ પૂર્વજના અવસાનની ચોક્કસ તિથિ જાણીતી ન હોય અથવા કોઈ કારણસર નિર્ધારિત તિથિએ શ્રાદ્ધ ન થઈ શક્યું હોય, તો સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે તેમના માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. આ દિવસે પરિવાર પોતાના જાણીતા તેમજ અજાણ્યા પૂર્વજોને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે. વર્ષ 2026માં સર્વપિતૃ અમાવસ્યા 10 ઓક્ટોબર, શનિવારના રોજ આવશે.

શું શ્રાદ્ધ માત્ર આ ત્રણ તિથિઓ પર જ કરવું જોઈએ?

આવું માનવું યોગ્ય નથી. પિતૃ પક્ષની દરેક તિથિનું પોતાનું મહત્વ છે. સામાન્ય રીતે, જે તિથિએ પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, તે જ તિથિએ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ કરવાનું મુખ્ય નિયમ માનવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પૂર્વજનું અવસાન પિતૃ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ થયું હોય, તો તેમના માટે દ્વિતીયાના દિવસે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. બીજી તરફ, મહાભારણી શ્રાદ્ધ, માતૃ નવમી અને સર્વપિતૃ અમાવસ્યા જેવી તિથિઓનું વિશેષ મહત્વ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓ અને ધાર્મિક પરંપરાઓને કારણે છે.

પિતૃ પક્ષ 2026ની સંપૂર્ણ તિથિઓ

• પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ: 26 સપ્ટેમ્બર, શનિવાર
• પ્રતિપદા શ્રાદ્ધ: 27 સપ્ટેમ્બર, રવિવાર
• દ્વિતીયા શ્રાદ્ધ: 28 સપ્ટેમ્બર, સોમવાર
• તૃતીયા અને મહાભારણી શ્રાદ્ધ: 29 સપ્ટેમ્બર, મંગળવાર
• ચતુર્થી અને પંચમી શ્રાદ્ધ: 30 સપ્ટેમ્બર, બુધવાર
• ષષ્ઠી શ્રાદ્ધ: 1 ઓક્ટોબર, ગુરુવાર
• સપ્તમી શ્રાદ્ધ: 2 ઓક્ટોબર, શુક્રવાર
• અષ્ટમી શ્રાદ્ધ: 3 ઓક્ટોબર, શનિવાર
• નવમી (માતૃ નવમી): 4 ઓક્ટોબર, રવિવાર
• દશમી શ્રાદ્ધ: 5 ઓક્ટોબર, સોમવાર
• એકાદશી શ્રાદ્ધ: 6 ઓક્ટોબર, મંગળવાર
• દ્વાદશી અને માઘ શ્રાદ્ધ: 7 ઓક્ટોબર, બુધવાર
• ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ: 8 ઓક્ટોબર, ગુરુવાર
• ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ: 9 ઓક્ટોબર, શુક્રવાર
• સર્વપિતૃ અમાવસ્યા: 10 ઓક્ટોબર, શનિવાર

આ રીતે પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ કરવાની તિથિ નક્કી કરતી વખતે પરિવારની પરંપરા અને પૂર્વજના અવસાનની તિથિને મહત્વ આપવામાં આવે છે. જો અવસાનની ચોક્કસ તિથિની માહિતી ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા કોઈ ચોક્કસ શ્રેણીના પૂર્વજો માટે શ્રાદ્ધ કરવાનું હોય, તો મહાભારણી શ્રાદ્ધ, માતૃ નવમી અને સર્વપિતૃ અમાવસ્યા જેવી વિશેષ તિથિઓનું મહત્વ વધી જાય છે.

નોંધ: શ્રાદ્ધની તિથિ અને વિધિ અંગે સ્થાનિક પંચાંગ, કુટુંબની પરંપરા અથવા જ્ઞાતિ-પરંપરા અનુસાર થોડો ફેરફાર હોઈ શકે છે. તેથી ધાર્મિક વિધિ કરતા પહેલાં સ્થાનિક પંચાંગ અથવા જાણકાર પુરોહિતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

ઘરથી દૂર છો અને શ્રાદ્ધ નથી કરી શકતા? આ રીતે કરો પિતૃઓનું સ્મરણ