What is data center : ડેટા સેન્ટર શું છે ? અદાણી જેવા ઉદ્યોગપતિઓ તેમાં અબજો રૂપિયાનું રોકાણ કેમ કરી રહ્યા છે ?

આર્ટીફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સની ચર્ચા વચ્ચે, ડેટા સેન્ટર શું છે તે સમજવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમના પ્રકારો શું છે? અને ડેટા સેન્ટર્સ દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વિકસાવવામાં શા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે ? ચાલો આ સમાચારમાં AI સંબંધિત ડેટા સેન્ટર શું છે તે સમજીએ.

What is data center : ડેટા સેન્ટર શું છે ? અદાણી જેવા ઉદ્યોગપતિઓ તેમાં અબજો રૂપિયાનું રોકાણ કેમ કરી રહ્યા છે ?
| Edited By: | Updated on: Feb 19, 2026 | 1:33 PM

અદાણી ગ્રુપ હવે આર્ટીફિશયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રમાં પ્રભુત્વ મેળવશે. કંપનીએ 2035 સુધીમાં 100 બિલિયન અમેરિકન ડોલર એટલે કે આશરે 8.3 લાખ કરોડ રૂપિયાનુ રોકાણ કરવાનું લક્ષ્ય જાહેર કર્યું છે. કંપની આ મોટા રોકાણનો મોટાભાગનો ખર્ચ AI ડેટા સેન્ટર બનાવવા ઉપર કરશે. આ ડેટા સેન્ટર્સની ખાસ વાત એ છે કે, તેઓ સંપૂર્ણપણે નવીનીકરણીય ઉર્જા પર ચાલશે. આ પગલાનો હેતુ માત્ર ભારતની ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિને આગળ વધારવાનો નથી પરંતુ તેને વિશ્વમાં AI ટેકનોલોજીના વિકાસ અને નિકાસમાં અગ્રણી દેશ બનાવવાનો પણ છે. AI ડેટા સેન્ટર્સ માટેની કંપનીની યોજના AI રેસમાં વૈશ્વિક લીડર બનવા માટે ભારતનો વિશ્વસનીય માર્ગ સુનિશ્ચિત કરશે.

અદાણી ગ્રુપના સીધા રોકાણથી દેશના ઉદ્યોગને વેગ મળશે જ, પરંતુ ભારતમાં ગ્રીન એનર્જી-સંચાલિત હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સની ક્ષમતામાં પણ વધારો થશે. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે આ પગલાથી આગામી દાયકામાં સર્વર મેન્યુફેક્ચરિંગ, ક્લાઉડ સેવાઓ અને અન્ય સંબંધિત ઉદ્યોગોમાં આશરે 150 બિલિયન અમેરિકન ડોલરનું વધારાનું રોકાણ થશે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતમાં 2035 સુધીમાં 250 બિલિયન અમેરિકન ડોલરનું AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇકોસિસ્ટમ હશે.

આર્ટીફિશયલ ઈન્ટેલિજન્સની ચર્ચા વચ્ચે, ડેટા સેન્ટર શું છે તે સમજવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમના વિવિધ પ્રકારો શું છે, અને ડેટા સેન્ટર દેશના અર્થતંત્રને વેગ આપવામાં શા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે? ચાલો આ લેખમાં AI સંબંધિત તમામ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ…

આધુનિક ડેટા સેન્ટર શું છે?

આજના ડિજિટલ યુગમાં, ‘ડેટા’ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. દરેક કંપની, સંસ્થા, બેંક, હોસ્પિટલ અને સરકારી વિભાગો પણ તેમના કાર્યો માટે ડેટા પર આધાર રાખે છે. જરૂર પડ્યે આ ડેટાને સંગ્રહિત કરવા, પ્રક્રિયા કરવા અને તાત્કાલિક એક્સેસ કરવા માટે વપરાતી સિસ્ટમને ડેટા સેન્ટર કહેવામાં આવે છે.

ભૂતકાળમાં, ડેટા સેન્ટર ખૂબ જ સરળ હતા. તેમાં એક જ રૂમમાં અથવા બિલ્ડિંગમાં રાખવામાં આવેલા કમ્પ્યુટર્સ અને સર્વરનો સમાવેશ થતો હતો, જ્યાં કંપનીઓ તેમનો ડેટા સંગ્રહિત કરતી હતી. જો કે, આજે, ડેટા સેન્ટર્સ ખૂબ જ અદ્યતન બની ગયા છે. તેઓ હવે એક જ સ્થાન સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયેલા નેટવર્ક તરીકે કાર્ય કરે છે. આધુનિક ડેટા સેન્ટર એ એક સિસ્ટમ છે, જે ભૌતિક સર્વર, વર્ચ્યુઅલ મશીનો, ક્લાઉડ પ્લેટફોર્મ અને નેટવર્ક્સને એકીકૃત કરે છે. ડેટા વિવિધ સ્થળોએ સંગ્રહિત થાય છે, પરંતુ વપરાશકર્તાને એવું લાગે છે કે બધું એક જ જગ્યાએ છે. આજના ડેટા સેન્ટર્સ ઝડપી, સુરક્ષિત, સ્કેલેબલ અને હંમેશા ઉપલબ્ધ રહેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. આ જ કારણ છે કે અદ્યતન ડેટા સેન્ટર્સ ડિજિટલ અર્થતંત્રનો આધાર બની ગયા છે.

આજકાલ, ડેટા એક જ સ્થાને સંગ્રહિત થતો નથી. તે અનેક સ્થળોએ વિતરિત થાય છે. આના મુખ્ય કારણો ઝડપ, સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા છે.

ડેટા ત્રણ મુખ્ય સ્થળોએ સંગ્રહિત કરી શકાય છે:

  1. પહેલો ઓન-પ્રિમાઇસિસ (On-Premises), છે, જ્યાં કંપની પોતાના સર્વર સંચાલન કરે છે. આ અભિગમ એવી કંપનીઓ માટે ઉપયોગી છે, જેમને તેમના ડેટા પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણની જરૂર હોય છે, જેમ કે બેંકો અથવા સરકારી એજન્સીઓ.
  2. બીજું ક્લાઉડ (Cloud) છે, જ્યાં ડેટા AWS, Google Cloud, અથવા Microsoft Azure જેવી થર્ડ પાર્ટી કંપનીના સર્વર પર સંગ્રહિત થાય છે. ફાયદો એ છે કે કંપનીને તેના પોતાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સંચાલન કરવાની જરૂર નથી પડતી.
  3. ત્રીજું એજ લોકેશન (Edge Locations) છે, જ્યાં ડેટા વપરાશકર્તાની નજીક પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે, જેનાથી ટર્નઅરાઉન્ડ સમય ઓછો થાય છે. આ ખાસ કરીને IoT અને રીઅલ-ટાઇમ એપ્લિકેશનો માટે ઉપયોગી છે.

આધુનિક ડેટા સેન્ટરનું પ્રાથમિક કાર્ય આ બધી સિસ્ટમોને કનેક્ટ કરવાનું અને તેમની વચ્ચે સીમલેસ ડેટા ફ્લો સુનિશ્ચિત કરવાનું છે.

ક્લાઉડ-નેટિવ ડેટા સેન્ટર શું છે?

આજે ડેટા સેન્ટરનું સૌથી આધુનિક સ્વરૂપ ક્લાઉડ-નેટિવ ડેટા સેન્ટર છે. આ ખાસ કરીને ક્લાઉડ માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. ક્લાઉડ-નેટિવ એપ્લિકેશનો પરંપરાગત એપ્લિકેશનોથી અલગ છે. તેઓ માઇક્રોસર્વિસિસ અને કન્ટેનર ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. માઇક્રોસર્વિસિસ મોટી એપ્લિકેશનને નાના ઘટકોમાં વિભાજીત કરે છે, જેનાથી તેમને અપડેટ અને મેનેજ કરવાનું સરળ બને છે. કન્ટેનર ટેકનોલોજી એપ્લિકેશનોને કોઈપણ વાતાવરણમાં, પછી ભલે તે ક્લાઉડ હોય કે સ્થાનિક સર્વર પર, એકીકૃત રીતે ચલાવવાની મંજૂરી આપે છે. સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે કંપનીઓ ઝડપથી નવી સુવિધાઓ ઉમેરી શકે છે, તેમની સિસ્ટમોને સ્કેલ કરી શકે છે અને વધુ સારો વપરાશકર્તા અનુભવ પ્રદાન કરી શકે છે.

શું તમે દરેક વેબસાઇટ પર કૂકીઝનો સ્વીકાર કરો છો ? એક ક્લિક તમને જોખમમાં મૂકી શકે છે