Breaking News : બેંક લોકરમાંથી વસ્તુ ચોરાઈ જાય તો કેટલું વળતર મળે ? નિયમો શું છે ? જાણો વિગતે
દિલ્હીમાં એક એવો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે જ્યાં એક મહિલાએ આરોપ લગાવ્યો છે કે તેના બેંક લોકરમાંથી વસ્તુઓ ગુમ થઈ ગઈ છે. આ સમાચારમાં અમે બેંક લોકર સંબંધિત નિયમો અને ચોરી પછી તેઓ જે વળતર આપે છે તે વિગતવાર સમજાવીશું.
દિલ્હીમાં એક મહિલાએ દાવો કર્યો હતો કે કીર્તિ નગર શાખામાં તેના બેંક લોકરમાંથી ₹60 લાખના સોનાના દાગીના ગુમ થઈ ગયા છે. PTIના અહેવાલ મુજબ દિલ્હી પોલીસે જણાવ્યું હતું કે બેંક અધિકારીઓની હાજરીમાં પ્રક્રિયા મુજબ લોકર ખોલવામાં આવ્યું હતું. જોકે ફરિયાદ કરનાર મહિલાએ કહ્યું કે ઘરેણાં અંદર નહોતા. ત્યારબાદ તેણીએ બેંક અધિકારીઓને જાણ કરી અને લોકરમાંથી તેના દાગીના ચોરાઈ ગયા હોવાનો આરોપ લગાવતા પોલીસ ફરિયાદ (FIR) નોંધાવી. ચાલો બેંક લોકર સંબંધિત નિયમો અને ચોરીના કિસ્સામાં કેટલું વળતર મળે છે તે જાણીએ,
હવે એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: જો બેંક લોકરમાં ચોરી થાય છે અને ગ્રાહક લોકરમાં રહેલી વસ્તુઓની કિંમત જાહેર કરે છે, તો બેંકને વધુમાં વધુ કેટલા પૈસા ચૂકવવા પડશે? મુંબઈ સ્થિત કાનૂની નિષ્ણાત અપૂર્વ અગ્રવાલના મતે વર્તમાન RBI નિયમો હેઠળ બેંકને વસ્તુઓની કિંમત જાહેર કરવાથી તેની કાનૂની જવાબદારી વધતી નથી. બેંક અને ગ્રાહક વચ્ચેનો સંબંધ ફક્ત ભાડે આપનાર-ભાડે લેનાર એટલે કે મકાનમાલિક-ભાડૂઆત જેવો છે.
કેટલું વળતર મળે છે? : નિષ્ણાતોના મતે બેંક તમારા લોકરની અંદર રહેલી વસ્તુઓનું નિરીક્ષણ કરતી નથી કે કબજો લેતી નથી. તેથી ખોવાયેલા દાગીનાની સંપૂર્ણ બજાર કિંમત ચૂકવવા માટે તે સીધી રીતે જવાબદાર નથી. જો બેંકની બેદરકારીને કારણે ચોરી, ઘરફોડ ચોરી અથવા આગ જેવી ઘટના બને છે, તો બેંકે વાર્ષિક લોકર ભાડાના 100 ગણા સુધી વળતર ચૂકવવું જરૂરી છે.
ઉદાહરણ તરીકે જો તમારું વાર્ષિક ભાડું ₹4,000 છે, તો તમને મહત્તમ રૂપિયા 4 લાખનું વળતર મળી શકે છે, ભલે નુકસાન કરોડોનું હોય. આ એક કાનૂની મર્યાદા છે જે બેંકોને અસંખ્ય મોટા દાવાઓથી બચાવવા માટે રચાયેલ છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે તમારી કિંમતી વસ્તુઓના સાચા મૂલ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે ખાનગી વીમો મેળવવો એ સમજદારીભર્યું છે, કારણ કે બેંકની ચુકવણી ફક્ત સર્વિસ ચાર્જ અથવા ભાડા સાથે સંબંધિત છે.
જો કિંમત જાહેર ન કરવામાં આવે તો કેટલું વળતર મળશે? : મુંબઈ સ્થિત કાનૂની નિષ્ણાત અપૂર્વ અગ્રવાલના મતે જો ગ્રાહક બેંકને તેમના સામાનની કિંમત જાહેર ન કરે તો પણ વળતર વાર્ષિક ભાડાના 100 ગણું હશે. આનું કારણ એ છે કે બેંકની જવાબદારી ચોક્કસ વસ્તુના મૂલ્ય સાથે સંબંધિત નથી, પરંતુ સુરક્ષા ભંગ અથવા આંતરિક ખામી સાથે સંબંધિત છે.
તમારી વ્યક્તિગત માહિતીને સુરક્ષિત રાખવા માટે બેંક લોકરમાં રહેલી સામગ્રીની યાદી રાખતી નથી. તેથી બધા ગ્રાહકો માટે ભાડા પર આધારિત એક સમાન ચુકવણી પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. જો કે વળતર ફક્ત ત્યારે જ આપવામાં આવે છે જો બેંક દોષિત સાબિત થાય. જો નુકસાન ભૂકંપ, પૂર અથવા અન્ય કુદરતી આફતને કારણે થયું હોય તો બેંક સામાન્ય રીતે વળતર આપવા માટે જવાબદાર નથી. ચોરીના કિસ્સાઓમાં, ગ્રાહકે બેંક તરફથી બેદરકારી અથવા ભૂલ સાબિત કરવી આવશ્યક છે.
બેંક લોકર ચોરી અંગે કાયદો શું કહે છે? : નિષ્ણાતોના મતે ચોરીના કિસ્સામાં તમને નિષ્પક્ષ અને ખુલ્લી તપાસનો અધિકાર છે. સૌ પ્રથમ પોલીસમાં FIR નોંધાવવી જરૂરી છે. નિયમો અનુસાર બેંકે ઓછામાં ઓછા 180 દિવસ સુધી CCTV ફૂટેજ સાચવવા જોઈએ અને જો જરૂર પડે તો તે પ્રદાન કરવા જોઈએ. જો બેંક લોકર કામગીરી દરમિયાન જરૂરી SMS અથવા ઇમેઇલ ચેતવણીઓ મોકલવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેને સેવાની ખામી ગણી શકાય.
આવી સ્થિતિમાં તમે બેંકિંગ લોકપાલ અથવા ગ્રાહક અદાલત (NCDRC) માં ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો. જ્યારે 100x ભાડા મર્યાદા બેંક દ્વારા લાદવામાં આવેલી મર્યાદા છે, પરંતુ જો ગંભીર બેદરકારી સાબિત થાય, જેમ કે માસ્ટર કીની અનધિકૃત ઍક્સેસ અથવા સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સંપૂર્ણ નિષ્ફળતા, તો કોર્ટ તેનાથી પણ વધુ વળતર આપી શકે છે. કાયદો ખાતરી કરે છે કે બેંક તેની જવાબદારીથી છટકી ન શકે, ભલે લોકર બહારથી સારી સ્થિતિમાં હોય. Photos Credit: Getty Images
