Snoring While Sleeping: ઊંઘમાં આપણને અનેક અવાજો સંભળાય છે, તો પોતાના નસકોરાં કેમ નહીં?

ઊંઘતી વખતે આપણી આસપાસ થતી નાની સરખી ખટપટ કે કોઈ આપણું નામ બોલાવે તો પણ આપણી ઊંઘ તરત જ ઊડી જાય છે. પરંતુ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જે વ્યક્તિ આખી રાત જોરજોરથી નસકોરાં બોલાવે છે, તેને પોતાનો જ અવાજ બિલકુલ સંભળાતો નથી. તે કોઈપણ મુશ્કેલી વગર આરામથી સૂતો રહે છે.

ઘણીવાર લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન ઊઠે છે કે જ્યારે કાન અને મગજ ઊંઘમાં પણ સક્રિય રહે છે, તો પછી તેઓ પોતાના જ નસકોરાંને શા માટે નજરઅંદાજ કરી દે છે? વિજ્ઞાન પાસે આનો અત્યંત સચોટ અને રોચક જવાબ છે. માનવ મગજની અંદર એક ખાસ ફિલ્ટર સિસ્ટમ કામ કરે છે, જે પોતાના જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થતા અવાજોને બિનજરૂરી માનીને રદિયો આપી દે છે.

મગજનો ખાસ ફિલ્ટર અને ‘થેલેમસ’ની ભૂમિકા

ઊંઘ દરમિયાન આપણા કાન સંપૂર્ણપણે ખુલ્લા રહે છે અને સિગ્નલ્સ મગજ સુધી પહોંચાડતા રહે છે. આપણા મગજમાં ‘થેલેમસ’ (Thalamus) નામનો એક ભાગ હોય છે, જે ગળણી કે ફિલ્ટરની જેમ કાર્ય કરે છે. તેનું મુખ્ય કામ એ નક્કી કરવાનું છે કે કયો અવાજ આપણને જગાડવા માટે જરૂરી છે અને કયા અવાજને નજરઅંદાજ કરવાનો છે.

જ્યારે આપણે ઊંઘીએ છીએ, ત્યારે થેલેમસ બહારના અજાણ્યા કે અચાનક થતા અવાજોને ઉચ્ચ અગ્રતા (હાઈ-પ્રાયોરિટી) વાળા સિગ્નલ તરીકે જુએ છે, કારણ કે તે કોઈ સંભવિત જોખમનો સંકેત હોઈ શકે છે. આનાથી વિપરીત, નસકોરાં આપણા પોતાના શરીરની અંદરથી જ ઉત્પન્ન થતા હોવાથી, આપણા મગજને પહેલેથી જ આ અવાજની જાણ હોય છે. મગજ તેને એક પરિચિત અને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અવાજ માનીને ફિલ્ટર કરી નાખે છે, જેથી ઊંઘમાં કોઈ ખલેલ પહોંચતી નથી.

સ્નાયુઓનું ઢીલા પડવું અને નસકોરાંનું સર્જન

નસકોરાં આવવાનું મુખ્ય કારણ આપણી શ્વસનતંત્રની પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલું છે. જ્યારે આપણે ઊંડી ઊંઘમાં જઈએ છીએ, ત્યારે આપણા ગળા અને જીભના સ્નાયુઓ સંપૂર્ણપણે રિલેક્સ (શિથિલ) થઈ જાય છે. ઘણીવાર જરૂર કરતાં વધુ ઢીલા પડવાને કારણે તે શ્વાસનળીના રસ્તાને આંશિક રીતે સાંકડો કે નાનો બનાવી દે છે.

આવી સ્થિતિમાં જ્યારે આપણે શ્વાસ લઈએ છીએ, ત્યારે હવા તે સાંકડી નળી સાથે અથડાઈને ઝડપથી બહાર નીકળે છે, જેનાથી ગળાના ટીશ્યુઝ (પેશીઓ) માં તીવ્ર ધ્રુજારી ઉત્પન્ન થાય છે. આ કંપન જ એક ભારે અને મોટા અવાજમાં ફેરવાય છે, જેને આપણે નસકોરાં કહીએ છીએ.

શું ખરેખર નસકોરાં લેનાર વ્યક્તિની ઊંઘ ક્યારેય નથી ઊડતી?

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં બીજી એક ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે. એવું બિલકુલ નથી કે નસકોરાં લેતી વ્યક્તિ રાત્રે જાગતી જ નથી. હકીકતમાં, ખૂબ જોરથી આવતા નસકોરાંના કારણે તેમના મગજમાં આખી રાતમાં કેટલીય વાર ‘માઇક્રો-અરાઉઝલ્સ’ (અતિ સૂક્ષ્મ ક્ષણો માટે થતી હલચલ) થાય છે. ઘણીવાર તેઓ થોડી સેકન્ડો માટે જાગી પણ જાય છે અને તરત જ પાછા ઊંઘી જાય છે. સવારે ઉઠ્યા પછી તેમને એ વાતનો જરાય અંદાજ પણ નથી હોતો કે તેઓ રાત્રે જાગ્યા હતા.

જોકે, જો નસકોરાં ખૂબ જ વધારે મોટા હોય અને તેના લીધે શ્વાસ લેવામાં વારંવાર અડચણ ઊભી થતી હોય, તો આ ‘સ્લીપ એપનિયા’ (Sleep Apnea) જેવી ગંભીર બીમારીનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે, જેના માટે ડોક્ટર પાસે યોગ્ય તપાસ કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે.

Disclaimer:

આ સમાચાર સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. વધુ માહિતી માટે તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.

ઊંઘમાં કેવી રીતે આવી જાય છે બ્રેઇન સ્ટ્રોક? સવારે ઉઠતાં જ શરીરમાં દેખાતા આ ખતરનાક સંકેતોને ભૂલથી પણ ન કરો નજરઅંદાજ