
ગુજરાતમાં 2026 ની સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીનો શંખનાદ વાગી ચૂક્યો છે, પરંતુ આ વખતે રણમેદાનમાં જે દ્રશ્યો જોવા મળી રહ્યા છે તે લોકશાહીના આદર્શો પર ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે. સામાન્ય રીતે ચૂંટણીના આ દિવસોમાં ઉમેદવારો મતદારોના ઘરે-ઘરે જઈને આશીર્વાદ લેતા હોય, તેના બદલે ગુજરાતના રાજકીય ફલક પર એક વિચિત્ર ‘સંતાકૂકડી’ રમાઈ રહી છે. પ્રચારના અત્યંત કિંમતી સમયગાળામાં કોંગ્રેસના સેંકડો ઉમેદવારો અચાનક જનતાની નજરથી દૂર થઈ ‘અજ્ઞાતવાસ’માં ઉતરી ગયા છે. રાજકીય શતરંજની આ એવી ચાલ છે જ્યાં જીતવા માટે જનમત કરતાં ‘સુરક્ષિત આશરો’ વધુ મહત્વનો બની ગયો હોય તેમ લાગે છે.
ફોર્મ ચકાસણીની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થતાની સાથે જ રાજ્યના વિવિધ મહાનગરો અને નગરોમાં કોંગ્રેસના ગઢમાં જે હલચલ મચી છે તેના આંકડા કોઈ પણ રાજકીય વિશ્લેષકને ચોંકાવવા માટે પૂરતા છે:
આ સ્થિતિ લોકશાહીના પતન જેવી લાગે છે. જ્યારે પક્ષોને પોતાના જ પસંદ કરેલા પ્રતિનિધિઓ પર વિશ્વાસ ન રહે અથવા તેમને વિરોધ પક્ષના ‘ઓપરેશન’નો ડર સતાવે, ત્યારે સમજી લેવું જોઈએ કે મતદાન પહેલાં જ લોકશાહીની ગરિમાનું હનન થઈ રહ્યું છે. ઉમેદવારો અને મતદારો વચ્ચેનો જીવંત સંપર્ક તૂટવો એ જનમતનું અપમાન છે.
કોંગ્રેસના પક્ષ દ્વારા ભારતીય જનતા પાર્ટી પર સીધા આક્ષેપો કરવામાં આવી રહ્યા છે. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે ભાજપ દ્વારા તેમના ઉમેદવારો પર દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી તેઓ તેમના ફોર્મ પરત ખેંચી લે. આ પ્રકારે ઉમેદવારોને ધમકાવવાના આક્ષેપો ભૂતકાળમાં પણ થયા છે. ફોર્મ ભરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન પણ કોંગ્રેસ દ્વારા આવા આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા હતા. કલોલ ખાતેની પરિસ્થિતિમાં, પૂર્વ ધારાસભ્યએ કલેક્ટરને પણ આ અંગે રજૂઆત કરી હતી.
કોંગ્રેસની આ રણનીતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘પોચિંગ’ (Poaching) એટલે કે ઉમેદવારોના શિકારનો ભય છે. પક્ષનો આક્ષેપ છે કે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP) દ્વારા તેમના ઉમેદવારોને તોડવા માટે સામ, દામ, દંડ અને ભેદની નીતિ અપનાવવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને ફોર્મ પરત ખેંચવા માટે જે પ્રકારનું દબાણ કરવામાં આવે છે, તેનાથી બચવા માટે કોંગ્રેસે આ ‘ઢાલ’ બનાવી છે.
કોંગ્રેસના ઉમેદવારોને ધમકાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં ખાસ કરીને કલોલની સ્થિતિ ગંભીર હતી અને પૂર્વ ધારાસભ્યએ આ બાબતે કલેક્ટરને પણ રજૂઆત કરવી પડી હતી.
ફોર્મ ચકાસણી અને ફોર્મ પરત ખેંચવાની આખરી તારીખ વચ્ચેનો સમયગાળો ગુજરાતના રાજકારણમાં હંમેશા ‘ટિપીંગ પોઈન્ટ’ રહ્યો છે. કલોલ જેવી ઘટનાઓ જ્યારે સપાટી પર આવે છે, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે રાજકીય સ્પર્ધા હવે સિદ્ધાંતોની નહીં પણ સત્તાની બળજબરીની બની ગઈ છે. કોંગ્રેસ માટે આ અજ્ઞાતવાસની મજબૂરી પોતાની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની વ્યૂહાત્મક લાચારી છે.
આ અજ્ઞાતવાસ કોઈ ટૂંકા ગાળાની ઘટના નથી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યાં સુધી ફોર્મ પરત ખેંચવાનો છેલ્લો દિવસ અને છેલ્લી મિનિટ પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી આ ઉમેદવારો કેમેરા કે જનતાની નજર સામે નહીં આવે. એકવાર ઉમેદવારી ફાઈનલ થઈ જાય અને ફોર્મ પાછું ખેંચવાની કોઈ શક્યતા ન રહે, ત્યારબાદ જ તેમને સીધા પ્રચાર મેદાનમાં ઉતારવામાં આવશે.
રાજકારણમાં સમય એ જ સંપત્તિ છે. પ્રચારના દિવસો ઓછા થવા છતાં સલામતીને પ્રાધાન્ય આપવું એ દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસ અત્યારે રક્ષણાત્મક મોડમાં છે. મતદારો પાસે જવાને બદલે રિસોર્ટ કે ગુપ્ત બંગલાઓમાં ભરાઈ રહેવું પડે તે સ્થિતિ પક્ષની આંતરિક નબળાઈ અને વિરોધ પક્ષની આક્રમક વ્યૂહરચના વચ્ચેના અસંતુલનને સ્પષ્ટ કરે છે.
અમદાવાદમાં જે સ્થિતિ સર્જાઈ છે તેને ‘રાજકીય નાલેશી’ સિવાય બીજું કંઈ ન કહી શકાય. સરખેજ વોર્ડના બે ઉમેદવારો છેલ્લા કેટલાય સમયથી સંપર્ક વિહોણા છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, આ ઉમેદવારો વિરોધ પક્ષની પકડમાં છે કે સ્વૈચ્છિક રીતે ગાયબ થયા છે, તે ખુદ કોંગ્રેસ પક્ષ પણ જાણી શકતો નથી. અમદાવાદમાં અગાઉ એક ઉમેદવારે ફોર્મ પરત ખેંચ્યું હોવાના દાખલા સામે આવ્યા છે, જેણે પક્ષના હાઈકમાન્ડની ઉંઘ ઉડાવી દીધી છે.
આ માત્ર પક્ષની આંતરિક શિસ્તનો અભાવ નથી, પણ ગાંધીનગરના સત્તાના કોરિડોરમાં ચાલતી સોગઠબાજીની અસર છે. જ્યારે પક્ષ પોતાના ઉમેદવારને શોધી શકતો નથી, ત્યારે તે મતદારોનો વિશ્વાસ કેવી રીતે જીતશે? આ ઘટનાક્રમ કોંગ્રેસના પાયાના સંગઠનમાં રહેલા ગાબડાંઓને ઉજાગર કરે છે.
2026 ની આ ચૂંટણી ગુજરાતના રાજકારણમાં એક નવો અને કદાચ ખતરનાક ટ્રેન્ડ સેટ કરી રહી છે. સુરતથી લઈને નવસારી સુધીની આ ‘બંધી’ એ સંકેત છે કે ભવિષ્યમાં ચૂંટણીઓ મેદાનમાં નહીં પણ ગુપ્ત મથકો પર લડાશે. જો ઉમેદવારો જ સુરક્ષિત ન હોય, તો તે વ્યવસ્થા પરથી જનતાનો ભરોસો ઉઠવો સ્વાભાવિક છે. કોંગ્રેસની આ રણનીતિ તેમને બેઠકો બચાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, પરંતુ પક્ષની છબી માટે આ લાંબાગાળાનું નુકસાન છે.
અંતે, એક ગંભીર પ્રશ્ન જે આપણે સૌએ વિચારવો રહ્યો: “શું ઉમેદવારોને આ રીતે છુપાવીને કે અજ્ઞાતવાસમાં રાખીને આપણે ખરેખર લોકશાહીના મૂલ્યોનું જતન કરી રહ્યા છીએ, કે પછી તેને એક પિંજરામાં કેદ કરી રહ્યા છીએ?” જ્યારે જનતાનો પ્રતિનિધિ જ જનતાથી ભાગતો ફરે, ત્યારે તે ‘સ્વરાજ’ના સાચા અર્થને ક્યાંક ને ક્યાંક વિસરી રહ્યો છે.
મતદાન પહેલા જ ‘કેસરીયો દબદબો’,ભાજપના 300 થી વધુ ઉમેદવારો બિનહરીફ, ગુજરાતમાં લોકશાહી મજબૂત કે વિપક્ષ કમજોર? આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો