શું ભારતમાં ચાંદી આયાત કરવામાં છે કે માઇનિંગ કરી ને કાઢવામાં આવે છે? ચાલો જાણીએ
સોમવારે મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર ચાંદીના ભાવ પ્રતિ કિલો રૂ. 3 લાખને વટાવી ગયા. ભાવ સતત નવા રેકોર્ડ બનાવી રહ્યા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ચાંદીના દાગીના ખાસ લોકપ્રિય નથી તે છતાં આ શક્ય બન્યું છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે ચાંદીનો ઉપયોગ ક્યાં થઈ રહ્યો છે જેના કારણે ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી રહ્યા છે, ભારતમાં તેનો ભંડાર ક્યાં છે અને કયા દેશોમાંથી તેની આયાત કરવામાં આવે છે?
ચાંદીના ભાવે નવા રેકોર્ડ સર્જ્યો છે. સોમવારે, પહેલી વાર, મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર ચાંદીનો ભાવ પ્રતિ કિલોગ્રામ રૂ. 3 લાખને વટાવી ગયો. તેના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, અને આ સામાન્ય માણસની સમજની બહાર છે. તેઓ ઘણીવાર પૂછતા અને સાંભળવામાં આવે છે કે, ચાંદીના ઘરેણાંના પ્રમાણમાં ઓછા લોકપ્રિય છે, તો પછી કિંમતો આટલી ઊંચી કેમ છે? ચાલો જાણીએ કે ચાંદી દરરોજ નવા રેકોર્ડ કેમ બનાવી રહી છે. આ પાછળનું સાચું કારણ શું છે? આજે ચાંદીનો ઉપયોગ ક્યાં થાય છે? માંગ અચાનક કેમ વધી ગઈ છે? અને ભારતમાં ચાંદીના સ્ત્રોત ક્યાં છે?
છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, દેશમાં આશરે 33,000 ટન ચાંદીનો વપરાશ થયો છે. આમાં ઘરેણાં, સિક્કા અને ઔદ્યોગિક પુરવઠો સામેલ છે. ઔદ્યોગિક માંગમાં વધારો થતાં, રોકાણકારો પણ ચાંદી તરફ આકર્ષાઈ રહ્યા છે. તેથી, ચાંદીના ભાવમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે.
ચાંદીનો ઉપયોગ ક્યાં થાય છે?
ચાંદી હવે ફક્ત ઘરેણાંની વસ્તુ નથી રહી, પરંતુ તે આધુનિક ટેકનોલોજીનો આધાર બની ગઈ છે. તેનો ઉપયોગ ઘણા ક્ષેત્રોમાં થાય છે.
- ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ: સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, ટીવી, કેમેરા, માઇક્રોચિપ્સ, પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ, વગેરે. લગભગ દરેક ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુને નેનો કોટિંગ અથવા કંડક્ટર તરીકે ચાંદીની જરૂર પડે છે.
- સૌર પેનલ્સ: ફોટોવોલ્ટેઇક કોષોમાં ચાંદીની પેસ્ટનો ઉપયોગ થાય છે, જે સૂર્યપ્રકાશને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરવાની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
- ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને ઓટોમોબાઇલ્સ: વાયરિંગ, સેન્સર, બેટરી ચાર્જિંગ સિસ્ટમ્સ, ઓટોનોમસ ડ્રાઇવિંગ ચિપ્સ વગેરે ચાંદીના વપરાશના મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
- તબીબી ક્ષેત્ર: ચાંદીમાં એન્ટીબેક્ટેરિયલ ગુણધર્મો છે. તેથી, તેનો ઉપયોગ તબીબી ઉપકરણો, વાાઉન્ડ ડ્રેસિંગ, પાણી શુદ્ધિકરણ ફિલ્ટર્સ, હોસ્પિટલના સાધનો માટે કોટિંગ્સ અને ફોટોગ્રાફી અને એક્સ-રે ફિલ્મોમાં થાય છે. ડિજિટલ યુગમાં આ ઉપયોગ ઘટ્યો છે, પરંતુ કેટલાક ક્ષેત્રો હજુ પણ ચાંદી આધારિત ફિલ્મોનો ઉપયોગ કરે છે.
- ઝવેરાત અને ચાંદીના વાસણો: ભારતમાં હજુ પણ તહેવારો અને શુભ પ્રસંગો માટે ચાંદીના સિક્કા, પાયલ, વાસણો અને ધાર્મિક વસ્તુઓનો ઉપયોગ થાય છે.
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ચાંદીના વપરાશકારોમાંનો એક છે
ચાંદીની માંગ અચાનક કેમ વધી?
માંગમાં અણધાર્યા વધારાને કારણે ભાવ વધવા પાછળ આ કારણો છે.
- ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ: વિશ્વભરમાં મોટા પાયે સૌર સેટઅપ્સ સ્થાપિત થઈ રહ્યા છે.
- EV અને ટેકનોલોજીમાં તેજી: 2025-2030 સુધીમાં EVનું વેચાણ અનેકગણું વધવાની ધારણા છે.
- પુરવઠામાં અછત: ખાણકામના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાને કારણે બજારમાં અછત સર્જાઈ.
- રોકાણ: ફુગાવા અને આર્થિક અસ્થિરતાને કારણે, ચાંદી સલામત રોકાણ તરીકે લોકપ્રિય બની.
- સરકારી નીતિઓ: ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં ગ્રીન એનર્જી અને સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતમાં ચાંદીના મુખ્ય સ્ત્રોત ક્યાં છે?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ચાંદીના ગ્રાહકોમાંનો એક છે, પરંતુ તેનું ઉત્પાદન મર્યાદિત છે. ભારતમાં ચાંદી મુખ્યત્વે ઝીંક, સીસું (લેડ) અને તાંબાના ખાણકામના ઉપ-ઉત્પાદન તરીકે મેળવવામાં આવે છે, એટલે કે ચાંદી અલગથી કાઢવામાં આવતી નથી પરંતુ અન્ય ધાતુઓ સાથે તેનું ઉત્પાદન થાય છે. હિન્દુસ્તાન ઝિંક લિમિટેડ (HZL) ની રાજસ્થાનમાં ખાણો છે, જ્યાં ઝીંક અને સીસાના ખાણકામ દરમિયાન ચાંદીનું ઉત્પાદન ઉપ-ઉત્પાદન તરીકે થાય છે. ઝારખંડમાં જમશેદપુર અને આસપાસના ખાણકામ પટ્ટામાં પણ મર્યાદિત ઉત્પાદન થાય છે. કર્ણાટક અને આંધ્રપ્રદેશમાં સોના અને તાંબાના ખાણકામ દરમિયાન ચાંદી પણ મેળવવામાં આવે છે. દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ છૂટાછવાયા ચાંદીનું ઉત્પાદન થાય છે.
ભારત કયા દેશોમાંથી ચાંદીની આયાત કરે છે?
ભારત ચાંદીનું ઉત્પાદન કરે છે, પરંતુ સ્થાનિક વપરાશ વધારે હોવાથી, તે ઘણા દેશોમાંથી ચાંદીની આયાત પણ કરે છે. ભારત મેક્સિકો, પેરુ, રશિયા અને ચીન જેવા દેશોમાંથી મોટા પાયે ચાંદીની આયાત કરે છે. ઉદ્યોગ, ઘરેણાં, ફોટોવોલ્ટેઇક્સ રોકાણને કારણે સ્થાનિક માંગ વધારે છે. કેટલાક શુદ્ધ ચાંદીના ઉત્પાદનો મર્યાદિત માત્રામાં નિકાસ કરવામાં આવે છે, પરંતુ એકંદરે, ભારત નિકાસકાર નહીં પણ ચાંદીનો મુખ્ય ગ્રાહક છે.
