મુકેશ અંબાણીની બિસ્કિટ માર્કેટમાં એન્ટ્રી ! બનાવશે ₹5નું બિસ્કિટ, પાર્લે-જી અને બ્રિટાનિયાની ઊંઘ ઉડશે?

ભારતના બિસ્કિટ માર્કેટમાં એક નવી જંગ શરૂ થઈ રહી છે. ટેલિકોમ ક્ષેત્રે ‘જિયો’ (Jio) અને સોફ્ટ ડ્રિંક માર્કેટમાં ‘કેમ્પા’ (Campa) દ્વારા મોટી કંપનીઓને પડકાર્યા બાદ, મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ હવે બિસ્કિટના વ્યવસાયમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા સજ્જ થઈ રહી છે.

રિલાયન્સની FMCG શાખા, ‘રિલાયન્સ કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સ લિમિટેડ’ (RCPL) એ તેની ‘ઇન્ડિપેન્ડન્સ’ (Independence) બ્રાન્ડ હેઠળ બિસ્કિટની નવી શ્રેણી રજૂ કરી છે. કંપનીએ એકસાથે 9 પ્રકારના (variants) અને 28 SKU (વિવિધ પેક સાઈઝ/વર્ઝન) લોન્ચ કર્યા છે, જેની કિંમત માત્ર ₹5થી શરૂ થાય છે.

મુકેશ અંબાણી હવે બનાવશે 5 રુપિયા વાળુ બિસ્કિટ

જોકે, રિલાયન્સ માટે આગળનો રસ્તો સરળ નહીં હોય. આ બજારમાં પહેલેથી જ બ્રિટાનિયા (Britannia), પાર્લે (Parle) અને ITC જેવી સ્થાપિત દિગ્ગજ કંપનીઓનું વર્ચસ્વ છે. ખાસ કરીને પાર્લે-જી (Parle-G) અને બ્રિટાનિયા જેવી બ્રાન્ડ્સ દાયકાઓથી ભારતીય ઘરોનો અભિન્ન હિસ્સો રહી છે.

મોટો પ્રશ્ન એ છે કે, શું રિલાયન્સ પોતાની સસ્તું મૂલ્ય નિર્ધારણ (affordable pricing) અને વિશાળ રિટેલ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને બિસ્કિટ માર્કેટમાં પણ ‘જિયો’ જેવી સફળતા મેળવી શકશે? ચાલો, આંકડાઓ પર એક નજર કરીએ.

ભારતનું બિસ્કિટ માર્કેટ કેટલું મોટું છે?

• ભારતમાં બિસ્કિટ માત્ર એક નાસ્તો નથી, પરંતુ તે રોજિંદા વપરાશનો એક ભાગ છે. સવારની ચા સાથે હોય કે બાળકોના લંચબોક્સમાં, તમામ વર્ગોમાં બિસ્કિટની સતત માંગ રહે છે.
• મોતીલાલ ઓસ્વાલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસના એક અહેવાલ (ટેક્નોપેક રિસર્ચને ટાંકીને) મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2024માં ભારતનું બિસ્કિટ માર્કેટ આશરે ₹55,100 કરોડનું હતું.
• અંદાજો દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2029 સુધીમાં આ બજાર વધીને ₹90,300 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. જેનો વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર આશરે 10.4% રહેવાની શક્યતા છે.
• આ બજારની એક નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, 90%થી વધુ હિસ્સો પહેલેથી જ બ્રાન્ડેડ બિસ્કિટ કંપનીઓ પાસે છે. આનો અર્થ એ છે કે રિલાયન્સ માટે માત્ર નવા ગ્રાહકો મેળવવા જ નહીં, પરંતુ અન્ય બ્રાન્ડ્સના હાલના ગ્રાહકોને પોતાની તરફ આકર્ષવા પણ અનિવાર્ય બનશે.

રિલાયન્સ કઈ કંપનીઓ સામે સ્પર્ધા કરશે?

ભારતના બિસ્કિટ બજારમાં પહેલાથી જ ઘણા મુખ્ય ખેલાડીઓ હાજર છે, જેમાં બ્રિટાનિયા અને પારલે સૌથી મજબૂત છે. મોતીલાલ ઓસ્વાલના નાણાકીય વર્ષ 25 ના અંદાજ મુજબ, આ કંપનીઓનો બજાર હિસ્સો નીચે મુજબ છે:

કંપનીનો અંદાજિત બજાર હિસ્સો

• બ્રિટાનિયા 32%
• પારલે 29%
• ITC 11%

એ નોંધનીય છે કે વિવિધ સંશોધન અહેવાલોમાં બજાર હિસ્સોના આંકડા અલગ અલગ હોઈ શકે છે; જોકે, એ સ્પષ્ટ છે કે બ્રિટાનિયા અને પારલે મળીને બજારના અડધાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.

બ્રિટાનિયાની શક્તિઓ: કંપની ગુડ ડે, મેરી ગોલ્ડ, મિલ્ક બિકીસ, ટાઇગર અને ન્યુટ્રીચોઇસ જેવી લોકપ્રિય બ્રાન્ડ્સની માલિકી ધરાવે છે. આ દ્વારા, તે વિવિધ ગ્રાહક આધારને લક્ષ્ય બનાવે છે – જેઓ ગ્લુકોઝ બિસ્કિટ પસંદ કરે છે તેનાથી લઈને પ્રીમિયમ કૂકીઝ પસંદ કરનારાઓ સુધી.

પારલેની શક્તિઓ: પારલે-જી કંપનીની સૌથી શક્તિશાળી સંપત્તિ છે. તેની ઓછી કિંમત, લાંબા સમયથી ચાલતી બ્રાન્ડ ઓળખ અને વ્યાપક ઉપલબ્ધતા – નાના શહેરોથી ગ્રામીણ ગામડાઓ સુધી – તેને એક મજબૂત ખેલાડી બનાવે છે.

ITC ની શક્તિઓ: ITC તેના ‘સનફીસ્ટ’ બ્રાન્ડ હેઠળ આ બજારમાં મજબૂત હાજરી જાળવી રાખે છે, જેમાં ડાર્ક ફેન્ટસી, મેરી લાઇટ અને મોમ્સ મેજિક જેવા મુખ્ય ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.

વધુમાં, પ્રિયાગોલ્ડ, અનમોલ અને ડ્યુક્સ જેવી બ્રાન્ડ્સ, વિવિધ પ્રાદેશિક ખેલાડીઓ સાથે, સ્પર્ધાને વધુ તીવ્ર બનાવે છે.

રિલાયન્સે કયા પ્રકારની ઓફર સાથે બિસ્કિટ બજારમાં પ્રવેશ કર્યો છે?

રિલાયન્સે તેના ‘ઇન્ડિપેન્ડન્સ’ બ્રાન્ડ હેઠળ 9 વેરિઅન્ટ્સ અને 28 SKU રજૂ કર્યા છે. કંપની રોજિંદા બિસ્કિટ, તેમજ ક્રીમ અને ચોકલેટ ફ્લેવર ધરાવતા ઉત્પાદનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. હાલમાં, કંપનીએ આ ઉત્પાદનો તમિલનાડુમાં લોન્ચ કર્યા છે, જ્યાં તે તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા પણ વધારી રહી છે. ભવિષ્યમાં અન્ય બજારોમાં વિસ્તરણ કરવાની યોજના છે.

રિલાયન્સની રણનીતિ સ્પષ્ટ છે: તેઓ ઓછા ભાવના અને નાના પેક દ્વારા ગ્રાહકોને આકર્ષવા માંગે છે, અને ત્યારબાદ મોટા પેક દ્વારા ઘરગથ્થુ વપરાશમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા ઈચ્છે છે.

શું ₹5માં બિસ્કિટ વેચીને બ્રિટાનિયા (Britannia) સાથે સ્પર્ધા કરવી સરળ હશે?

આ જ મુદ્દા પર રિલાયન્સને સૌથી મોટો પડકારનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જ્યારે રિલાયન્સે સોફ્ટ ડ્રિંક માર્કેટમાં ‘કેમ્પા કોલા’ (Campa Cola) રજૂ કર્યું, ત્યારે તેમની રણનીતિનો મુખ્ય ભાગ કોકા-કોલા અને પેપ્સી જેવી સ્થાપિત કંપનીઓ કરતાં ઓછી કિંમત રાખવાનો હતો. જો કે, બિસ્કિટ માર્કેટની સ્થિતિ અલગ છે; અહીં ₹5 અને ₹10ની કિંમતના પેક પહેલેથી જ મોટા પાયે વેચાઈ રહ્યા છે. તેથી, માત્ર કિંમત ઘટાડીને ગ્રાહકોને આકર્ષવા રિલાયન્સ માટે સરળ નહીં હોય.

6 નવેમ્બરના રોજ યોજાયેલી ‘અર્નિંગ્સ કોલ’ (કંપનીના નાણાકીય પરિણામો અંગેની ચર્ચા) દરમિયાન, બ્રિટાનિયાના સીઈઓ અને એમડી, રજનીત કોહલીએ જણાવ્યું હતું કે બિસ્કિટ માર્કેટમાં ₹5 અને ₹10ની કિંમત પહેલેથી જ મજબૂત રીતે સ્થાપિત છે. તેથી, માત્ર કિંમતના આધારે બજારમાં મોટો ફેરફાર લાવવો મુશ્કેલ છે—જે કોલા ઉદ્યોગમાં શક્ય હતું. આનો અર્થ એ છે કે રિલાયન્સે માત્ર સસ્તા બિસ્કિટ વેચવા ઉપરાંત ગ્રાહકોને વધુ સારું મૂલ્ય (value) આપવું પડશે.

Diwali: દિવાળીના આ શુભ દિવસ પર આજે કયા સમય પર કરવું લક્ષ્મી પૂજન ? જાણો શુભ મુહૂર્ત અને પૂજા વિધિ, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો