
બિહારના 15 વર્ષીય વિસ્ફોટક બેટ્સમેન Vaibhav Suryavanshi, જેણે પોતાની રમતથી દુનિયાને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધી છે, તે હવે એક મોટા કાયદાકીય વિવાદનું કેન્દ્ર બન્યો છે. કર્ણાટકના સામાજિક કાર્યકર્તા સીએમ શિવકુમાર નાયકે રાજસ્થાન રોયલ્સ (RR) વિરુદ્ધ ‘બાલ મજૂરી’ના ગંભીર આરોપો સાથે એફઆઈઆર (FIR) દાખલ કરવાની ચીમકી આપી છે. આ ઘટનાએ રમત જગત અને કાયદા નિષ્ણાતો વચ્ચે એક નવી ચર્ચા છેડી દીધી છે.
એક્ટિવિસ્ટ નાયકનો તર્ક છે કે 15 વર્ષની ઉંમર એ રમતગમતમાં પ્રોફેશનલ બનીને કરોડો રૂપિયા કમાવવાની નહીં, પરંતુ શાળાએ જવાની અને અભ્યાસ કરવાની છે. એક કન્નડ ન્યૂઝ ચેનલ પર તેમણે આક્રોશ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે, “રાજસ્થાન રોયલ્સ આ બાળકનું શોષણ કરી રહ્યું છે. હાઈ-પ્રેશર અને અબજો ડોલરની આ લીગમાં એક કિશોરને ઉતારવો એ સીધો જ બાલ મજૂરી અને માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે.” તેમણે માંગ કરી છે કે સૂર્યવંશીને તાત્કાલિક અસરથી રમતા રોકવામાં આવે.
1. અંડર-14, 15 અને 19 ટુર્નામેન્ટ્સનું શું?
જો 15 વર્ષની ઉંમરે IPL રમવું એ બાલ મજૂરી છે, તો પછી BCCI દ્વારા આયોજિત અંડર-14, અંડર-15 અને અંડર-19 જેવી નેશનલ ટુર્નામેન્ટ્સ વિશે શું કહેવું? શું ત્યાં રમતા હજારો બાળકો પણ ‘મજૂરી’ કરી રહ્યા છે? વાસ્તવમાં, રમત એ કૌશલ્યનું પ્રદર્શન છે, મજૂરી નહીં. જ્યારે કોઈ બાળક પોતાની પ્રતિભાના જોરે સ્ટેજ મેળવે છે, ત્યારે તેને શોષણ કહેવું કેટલું યોગ્ય છે?
2. સચિન તેંડુલકરનું ઉદાહરણ:
આપણે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે ક્રિકેટના ભગવાન ગણાતા સચિન તેંડુલકરે માત્ર 16 વર્ષની ઉંમરે પાકિસ્તાનના ખૂંખાર બોલરો સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ડેબ્યૂ કર્યું હતું. જો તે સમયે આવી દલીલો કરવામાં આવી હોત, તો કદાચ વિશ્વને એક મહાન ખેલાડી ન મળ્યો હોત. વૈભવ પણ માત્ર 12 વર્ષની ઉંમરે રણજી ટ્રોફી રમી ચૂક્યો છે, જે સાબિત કરે છે કે તે માનસિક અને શારીરિક રીતે આ સ્તર માટે તૈયાર છે.
ICC ના નિયમો મુજબ 15 વર્ષની ઉંમરે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રમવાની મંજૂરી છે, અને ભારતીય કાયદો પણ કિશોરોને બિન-જોખમી વ્યવસાયમાં પ્રતિભા બતાવવાની છૂટ આપે છે. બધી બાબતો જોતા એવું સ્પષ્ટ જણાય છે કે આ માત્ર એક શુદ્ધ ‘પબ્લિસિટી સ્ટંટ’ (Publicity Stunt) સિવાય બીજું કંઈ નથી. હેડલાઈન્સમાં રહેવા માટે એક ઉભરતા સ્ટારના કરિયરને વિવાદોમાં ખેંચવામાં આવી રહ્યો છે.