108 vs 102 Ambulance Service : 108 અને 102 એમ્બ્યુલન્સ વચ્ચે શું છે તફાવત? જાણો કઈ સેવા ક્યારે ઉપયોગી
આરોગ્ય સંબંધિત કટોકટીમાં સમયસર સારવાર મળે તે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. અકસ્માત, હાર્ટ એટેક, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે અન્ય ગંભીર સ્થિતિમાં એમ્બ્યુલન્સની જરૂર પડી શકે છે. બીજી તરફ, સગર્ભા મહિલાઓને પ્રસૂતિ માટે હોસ્પિટલ પહોંચાડવી, નવજાત શિશુઓને આરોગ્યસેવા સુધી લઈ જવા અને હોસ્પિટલથી ઘરે પરત પહોંચાડવા માટે પણ એમ્બ્યુલન્સ સેવા મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ભારતમાં 108 અને 102 એમ્બ્યુલન્સ સેવાઓનો મુખ્ય હેતુ દર્દીઓને તબીબી સહાય અને પરિવહન પૂરું પાડવાનો છે. જોકે, બંને સેવાઓની પ્રાથમિકતા અલગ છે. 108 મુખ્યત્વે કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક તબીબી મદદ માટે કાર્યરત છે, જ્યારે 102 સેવા મુખ્યત્વે સગર્ભા મહિલાઓ અને બાળકોના આરોગ્યસંબંધિત પરિવહન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. (Image Source | AI Generated)
108 એમ્બ્યુલન્સનો મુખ્ય હેતુ ગંભીર બીમારી, અકસ્માત કે અન્ય તબીબી કટોકટીમાં દર્દીને શક્ય તેટલી ઝડપથી યોગ્ય આરોગ્યસંસ્થામાં પહોંચાડવાનો છે. આ સેવા ખાસ કરીને એવી પરિસ્થિતિઓમાં ઉપયોગી છે. જેમાં દર્દીને તાત્કાલિક તબીબી મૂલ્યાંકન અને સારવારની જરૂર હોય. રસ્તા પર અકસ્માત, હાર્ટ એટેકની શંકા, શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ, બેભાન થઈ જવું, ગંભીર ઈજા કે અન્ય જીવલેણ પરિસ્થિતિમાં 108નો સંપર્ક કરી શકાય છે. 108 ઇમરજન્સી સેવા 24 કલાક ઉપલબ્ધ છે અને તેની મદદ નિઃશુલ્ક મેળવી શકાય છે. આ સેવાનો હેતુ દર્દીને હોસ્પિટલ પહોંચાડવા ઉપરાંત, શક્ય હોય ત્યાં સુધી હોસ્પિટલ પહોંચે તે પહેલાં જરૂરી પ્રાથમિક તબીબી સહાય પૂરી પાડવાનો પણ છે. (Image Source | AI Generated)
102 એમ્બ્યુલન્સ સેવા મુખ્યત્વે સગર્ભા મહિલાઓ, પ્રસૂતિ અને બીમાર શિશુઓના પરિવહન માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેનો હેતુ જરૂરિયાતમંદ મહિલાઓ અને બાળકોને આરોગ્યસંસ્થામાં પહોંચાડવામાં તથા સારવાર બાદ પરિવહનની સુવિધા આપવામાં મદદ કરવાનો છે. ઉદાહરણ તરીકે, સગર્ભા મહિલાને પ્રસૂતિ માટે હોસ્પિટલ લઈ જવી, એક આરોગ્યસંસ્થામાંથી બીજી સંસ્થામાં રેફર કરવામાં આવેલા દર્દીને પહોંચાડવો અથવા પાત્રતા અને લાગુ નિયમો મુજબ માતા તથા બાળકને હોસ્પિટલથી ઘરે પહોંચાડવા માટે આ સેવા ઉપયોગી બની શકે છે. જનની શિશુ સુરક્ષા કાર્યક્રમ (JSSK) હેઠળ માતા અને બીમાર શિશુઓ માટે નિઃશુલ્ક પરિવહનનો લાભ આપવામાં આવે છે. જોકે, ચોક્કસ સુવિધાઓ અને પાત્રતા રાજ્ય તથા અમલી વ્યવસ્થા પ્રમાણે તપાસવી જરૂરી છે. (Image Source | AI Generated)
108ની પ્રાથમિકતા તબીબી કટોકટીનો તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપવાની છે. તેમાં દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે પ્રાથમિક સારવાર અને તબીબી દેખરેખ માટેની સુવિધાઓ હોઈ શકે છે. જ્યારે 102ની મુખ્ય ભૂમિકા દર્દીને આરોગ્યસંસ્થા સુધી પહોંચાડવાની અને માતા-બાળક સંબંધિત પરિવહન સુવિધા પૂરી પાડવાની છે. જોકે, દરેક 108 એમ્બ્યુલન્સમાં એકસરખાં સાધનો હોય એવું નથી. કેટલીક એમ્બ્યુલન્સ બેઝિક લાઇફ સપોર્ટ (BLS) પ્રકારની હોય છે, જ્યારે કેટલીક એડવાન્સ્ડ લાઇફ સપોર્ટ (ALS) પ્રકારની હોય છે. બંનેની તબીબી ક્ષમતા અલગ હોઈ શકે છે. (Image Source | AI Generated)
102માં સામાન્ય રીતે દર્દીના પરિવહન પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવે છે. તેમાં પણ વાહનના પ્રકાર અને રાજ્યના નિયમો મુજબ જરૂરી સાધનો હોઈ શકે છે. તેથી 108માં તમામ અદ્યતન સાધનો હોય છે અને 102માં કોઈ તબીબી સાધન હોતું જ નથી, એવું માનવું યોગ્ય નથી. (Image Source | AI Generated)
108 એમ્બ્યુલન્સમાં કયાં સાધનો હોઈ શકે? એમ્બ્યુલન્સના પ્રકાર અને ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ અનુસાર સાધનો હોઈ શકે છે, જેમાં સ્ટ્રેચર, ઓક્સિજન સિલિન્ડર અને પુરવઠા વ્યવસ્થા, બેગ-માસ્ક વેન્ટિલેશન સાધન, બ્લડ પ્રેશર માપવાનું સાધન, પલ્સ ઓક્સિમીટર, સ્ટેથોસ્કોપ, સ્ટ્રેચર સાથેનાં સુરક્ષા સાધનો, વાહનની ક્ષમતા પ્રમાણે કાર્ડિયાક મોનિટર, ડિફિબ્રિલેટર, અદ્યતન શ્વાસ સહાયનાં સાધનો અને અન્ય ઇમરજન્સી સાધનો હોઈ શકે છે. આ સાધનોની ઉપલબ્ધતા દરેક વાહનમાં સરખી હોતી નથી. દવાઓ, ઉપકરણો અને તબીબી કર્મચારીઓની ઉપલબ્ધતા પણ એમ્બ્યુલન્સના પ્રકાર તથા સ્થાનિક વ્યવસ્થા પર આધાર રાખે છે. (Image Source | AI Generated)
102 એમ્બ્યુલન્સમાં કયાં સાધનો હોઈ શકે? 102 સેવા મુખ્યત્વે પરિવહન માટે હોવાથી તેમાં દર્દીને સુરક્ષિત રીતે લઈ જવાની વ્યવસ્થા મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. વાહનના પ્રકાર અને લાગુ ધોરણો પ્રમાણે તેમાં સુવિધાઓ હોઈ શકે છે. સ્ટ્રેચર અથવા દર્દીને લઈ જવાની વ્યવસ્થા, પ્રાથમિક સહાયની સામગ્રી, ઓક્સિજનની સુવિધા, માતા અને બાળકના પરિવહન માટેની સુવિધા, મૂળભૂત સુરક્ષા સાધનો, આ યાદી સામાન્ય માર્ગદર્શિકા છે. દરેક 102 વાહનમાં આ તમામ સાધનો હોય જ એવું નથી. ચોક્કસ વાહનમાં કયાં સાધનો ઉપલબ્ધ છે તેની માહિતી સંબંધિત સેવા સંચાલક પાસેથી મેળવી શકાય છે. (Image Source | AI Generated)
જો દર્દી ગંભીર કટોકટીમાં હોય, તો 108નો સંપર્ક કરવો યોગ્ય છે. દર્દીને માત્ર પરિવહનની જરૂર છે કે રસ્તામાં તબીબી સહાય પણ જરૂરી બની શકે છે, તે બાબત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ગંભીર દર્દીને માત્ર વાહન ઉપલબ્ધ છે એટલા માટે યોગ્ય તબીબી ક્ષમતા ધરાવતી એમ્બ્યુલન્સ વિના મોકલવો જોખમી બની શકે છે. જો સગર્ભા મહિલા અથવા બાળકને નિયમિત પરિવહનની જરૂર હોય, તો 102 સેવા યોગ્ય વિકલ્પ બની શકે છે. પરંતુ જો મહિલા અથવા બાળકની સ્થિતિ ગંભીર હોય, તો કટોકટીની સેવા માટે 108નો સંપર્ક કરવો જોઈએ. (Image Source | AI Generated)
એક સેવાના દર્દીને બીજી સેવાના વાહનમાં લઈ જવાની શક્યતા સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં. જોકે, તે આપમેળે મળતો અધિકાર નથી. દર્દીની સ્થિતિ, વાહનની ઉપલબ્ધતા, જરૂરી તબીબી સુવિધાઓ અને સંબંધિત સેવા સંચાલકની મંજૂરી પ્રમાણે નિર્ણય લેવામાં આવે છે. 108 અને 102 બંને આરોગ્યસેવા સુધી પહોંચ સરળ બનાવવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ તેમની પ્રાથમિકતા અલગ છે. (Image Source | AI Generated)
108નો હેતુ કટોકટીમાં ઝડપથી પ્રતિસાદ આપવો, દર્દીને શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્રાથમિક તબીબી સહાય પૂરી પાડવી અને યોગ્ય હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવાનો છે. જ્યારે 102 નો હેતુ ખાસ કરીને સગર્ભા મહિલાઓ અને બાળકોને આરોગ્યસંસ્થા સુધી પહોંચાડવા, રેફરલ વખતે પરિવહન પૂરું પાડવા અને લાગુ નિયમો મુજબ હોસ્પિટલથી ઘરે પરત પહોંચાડવામાં મદદ કરવાનો છે. (Image Source | AI Generated)
નોંધ : આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી પર આધારિત છે. TV9 ગુજરાતી તેની પુષ્ટિ કરતું નથી. (Image Source | AI Generated)
