જૂના ડીઝલ વાહનોને મળશે નવું જીવન: માત્ર ₹5,000 નું ડિવાઇસ BS-III અને BS-IV ટ્રક-બસોનું પ્રદૂષણ 90% સુધી ઘટાડશે
જૂના BS-III અને BS-IV ડીઝલ ટ્રક તેમજ બસોના માલિકો માટે મોટા રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ ₹4,000 થી ₹5,000 ના ખર્ચે લાગતા રેટ્રોફિટ એમિશન કંટ્રોલ ડિવાઇસની જાહેરાત કરી છે. IIT દિલ્હી દ્વારા વિકસિત આ ટેકનોલોજીથી જૂના વાહનોનું ઉત્સર્જન લગભગ BS-VI સ્તર જેટલું સ્વચ્છ બની શકશે.
જૂના ડીઝલ ટ્રક અને બસોના માલિકોને સરકાર ટૂંક સમયમાં મોટી આર્થિક અને નિયમનકારી રાહત આપવા જઈ રહી છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ જાહેરાત કરી છે કે જૂના ડીઝલ વાહનોમાં એક ખાસ 'રેટ્રોફિટ ડિવાઇસ' લગાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે, જેનાથી તેમાંથી નીકળતું હાનિકારક પ્રદૂષણ મોટા પાયે ઘટી જશે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ડિવાઇસની અંદાજિત કિંમત માત્ર ₹4,000 થી ₹5,000 ની વચ્ચે રહેવાની શક્યતા છે.
આ અદ્યતન ટેકનોલોજી IIT દિલ્હીના સંશોધન દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. ગડકરીના જણાવ્યા અનુસાર, તેનું ટેસ્ટિંગ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે અને હવે તેને BS-III અને BS-IV સહિતના જૂના ડીઝલ કોમર્શિયલ વાહનોમાં ફીટ કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
₹5,000 નું આ ડિવાઇસ કેવી રીતે કામ કરશે? આ રેટ્રોફિટ એમિશન કંટ્રોલ ડિવાઇસ (RECD) જૂના વાહનોમાંથી નીકળતા ઝેરી વાયુઓ અને રજકણોને નિયંત્રિત કરશે: આ ડિવાઇસ પાર્ટિક્યુલેટ મેટર (PM - હવામાં ભળતા સૂક્ષ્મ પ્રદૂષણ કણો) ને 90 ટકા સુધી ઘટાડી શકે છે. નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx) ના ઉત્સર્જનમાં આશરે 60 ટકા સુધીનો ઘટાડો કરી શકે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, માત્ર પ્રદૂષણ નિયમોના કારણે વાહન માલિકોએ લાખો રૂપિયા ખર્ચીને નવો ટ્રક કે બસ ખરીદવાની જરૂર નહીં પડે. આ સસ્તું સાધન લગાવવાથી જૂના વાહનોનું ઉત્સર્જન લગભગ BS-VI સ્તરની સમકક્ષ પહોંચી જશે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ પ્રકારની ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હાલમાં ડીઝલ જનરેટર સેટ (DG Sets) માં પ્રદૂષણ ઘટાડવા સફળતાપૂર્વક થઈ રહ્યો છે અને હવે તેને રોડ પર દોડતા ભારે વાહનોમાં લાગુ કરાશે.
સ્ક્રેપિંગ પોલિસી સાથે મળશે વૈકલ્પિક વિકલ્પ: સરકારની આ યોજના વાહનોની સ્ક્રેપ પોલિસીનો વિકલ્પ નથી, પરંતુ તેની સાથે વધારાના સહાયક પગલાં તરીકે કામ કરશે. જે જૂના ટ્રકો અને બસો હજુ સ્ક્રેપિંગની ફરજિયાત મર્યાદામાં નથી આવતા, તેમના માલિકો નજીવા ખર્ચે પોતાના વાહનોને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવી શકશે. આ ટેકનોલોજીના યોગ્ય અમલીકરણ માટે પરિવહન મંત્રાલય ઓટોમોટિવ ઇન્ડસ્ટ્રી સ્ટાન્ડર્ડ 228 (AIS 228) ને નોટિફાય કરવાની પ્રક્રિયામાં છે, જેથી બજારમાં વેચાતા દરેક ડિવાઇસની ગુણવત્તા અને કામગીરી નિયત સરકારી માપદંડો મુજબની રહે.
જાહેર પરિવહન અને ટ્રાફિક નિયમો પર નીતિન ગડકરીના મહત્વના મુદ્દા: બસોની ઘટ: ભારતમાં દર 1,000 લોકો દીઠ માત્ર 2 બસો છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ 8 બસોની છે. નાના શહેરોમાં મેટ્રો ટ્રેન કરતાં ઓછા ખર્ચાળ હોય તેવા પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ મોડલ્સ વિકસાવવાની તાતી જરૂર છે. ટ્રાફિક નેગેટિવ પોઇન્ટ સિસ્ટમ: નિયમોનો વારંવાર ભંગ કરનારા ચાલકો માટે પેનલ્ટી પોઇન્ટ સિસ્ટમ લાવવાની તૈયારી છે. મર્યાદા કરતાં વધુ નેગેટિવ પોઇન્ટ્સ થવા પર ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કે રદ થઈ શકે છે. જ્યારે સારો ડ્રાઇવિંગ રેકોર્ડ ધરાવતા લોકોને વીમા પ્રીમિયમમાં રાહત આપવા વીમા કંપનીઓ સાથે ચર્ચા ચાલી રહી છે. Bharat NCAP 2.0: ઓક્ટોબર 2027 થી કાર સુરક્ષા માટે 'ભારત NCAP 2.0' લાગુ કરવામાં આવશે, જેમાં વાહનની અંદરના મુસાફરો ઉપરાંત રાહદારીઓની સુરક્ષા અને અકસ્માત પછીની કટોકટી સંભાળ જેવી સમગ્ર 'સેફ્ટી ચેઇન' ને આધારે રેટિંગ આપવામાં આવશે.
