ગુજરાતની ઓળખ બનેલો ઢોકળાંનો રસપ્રદ ઇતિહાસ, 11મી સદીના ‘દુક્કાઈ’ આજે ‘ઢોકળાં’ કેવી રીતે બન્યા તે જાણો
ઢોકળાં માત્ર નાસ્તો નથી, પરંતુ 1000 વર્ષ જૂની પરંપરા છે. જૈન ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખિત ‘દુક્કાઈ’થી લઈને આજના ઢોકળાં સુધી તેની રસપ્રદ સફર જાણો.
ગુજરાતી રસોઈની ઓળખ બની ગયેલા ઢોકળાં આજે માત્ર એક નાસ્તો નથી, પરંતુ તે પ્રાચીન ભારતીય રસોઈ પરંપરાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. તેની પાછળનો ઇતિહાસ લગભગ 1000 વર્ષ જૂનો છે, જે આપણને 11મી સદી સુધી લઈ જાય છે. (Image Credit Source: Social Media)
ઇતિહાસકારો અનુસાર, ઢોકળાંની શરૂઆત ‘દુક્કાઈ’ નામની વાનગીથી થઈ હતી. 1068 ઈસવીમાં જૈન સાહિત્ય પરંપરામાં ‘દુક્કાઈ’ નામની વાનગીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે, જે મુખ્યત્વે પીસેલી દાળમાંથી બનાવવામાં આવતી હતી. આ વાનગી દાળ અને ચોખાના મિશ્રણથી બનાવવામાં આવતી અને તેને કિણ્વન (fermentation) પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતી. આ જ પ્રક્રિયા આજે પણ ઢોકળાં બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ છે. (Image Credit Source: Social Media)
આ વાનગી આજના ઢોકલા જેવી જ હતી, જેને દાળ અને ચોખાના મિશ્રણને કિણ્વિત કરીને બનાવવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ 1520 ઈસવીમાં ‘વારણક સમુચ્ચય’ નામના ગ્રંથમાં ‘ઢોકલા’ શબ્દનો ઉલ્લેખ થયો, જે પછીથી ગુજરાતી સંસ્કૃતિનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો. (Image Credit Source: Social Media)
સમય જતાં આ વાનગીમાં બદલાવ આવ્યા અને 16મી સદી સુધીમાં ‘ઢોકળાં’ શબ્દ પ્રચલિત બન્યો. આ સમય દરમિયાન રસોઈની પદ્ધતિઓમાં સુધારો થયો અને સ્ટીમમાં રાંધવાની ટેક્નિક વધુ લોકપ્રિય બની. આથી ઢોકળાં હળવો, પૌષ્ટિક અને સરળ પચી શકે એવો બન્યો, જે જૈન અને ગુજરાતી સમાજમાં ખૂબ પ્રિય બન્યા. (Image Credit Source: Social Media)
આગળ વધતા 19મી અને 20મી સદીમાં ઢોકળાંમાં મોટો પરિવર્તન આવ્યો. પરંપરાગત દાળ-ચોખાના સાથે ઢોકળાં બનાવા માટે હવે ચણાના લોટ અને સોજીનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો. અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં જુવાર, બાજરી જેવા અનાજ ઉમેરીને નવી વેરાયટીના ઢોકળાં બનાવવામાં આવ્યા. (Image Credit Source: Social Media)
આધુનિક સમયમાં ENO અથવા ફ્રૂટ સોલ્ટના ઉપયોગથી ઢોકળાં વધુ સ્પોન્જી અને ઝડપથી બની જાયે છે. આજે બજારમાં તૈયાર મિક્સ પણ ઉપલબ્ધ છે, જેનાથી આ વાનગી ઘર-ઘરમાં સરળતાથી બની શકે છે. (Image Credit Source: Social Media)
ઘણાં લોકો ખમણ અને ઢોકળાંને એક સમાન માને છે, પરંતુ બંનેમાં તફાવત છે. પરંપરાગત ઢોકળાં ચોખા અને દાળથી બને છે, જ્યારે ખમણ ચણાના લોટથી બને છે અને તેનો રંગ વધુ પીળો તથા ટેક્સચર વધુ નરમ હોય છે. (Image Credit Source: Social Media)
આ રીતે ઢોકલો માત્ર એક વાનગી નહીં, પરંતુ ભારતીય રસોઈની સમૃદ્ધ પરંપરા અને સમય સાથે થયેલા પરિવર્તનોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. તેની સાદગી, સ્વાદ અને પૌષ્ટિકતા તેને વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય બનાવે છે. (Image Credit Source: Social Media)
Published On - 2:33 pm, Wed, 8 April 26
