‘સોનું’ નથી સુરક્ષિત ! આ 7 મોટા કડાકાથી હલી ગયું હતું ‘આખું બજાર’, રોકાણકારોના ‘કરોડો’ ધોવાયા હતા
સોનાને સામાન્ય રીતે સૌથી સલામત રોકાણ માનવામાં આવે છે. એવામાં સવાલ એ છે કે, શું 'સોનું' ખરેખર પૂરેપૂરું જોખમ-મુક્ત છે? ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે, સોનાના ભાવમાં ઘણી વખત ભારે કડાકો બોલાયો છે અને રોકાણકારોને મોટું નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. આજના સમયમાં જ્યારે સોનાના બજારમાં ઉથલપાથલ જોવા મળી રહી છે, ત્યારે તેના જોખમોને સમજવા ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે.
આમ જોવા જઈએ તો, સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ એટલે કે 'સેફ હેવન' માનવામાં આવે છે. તેની પાછળ એવી ધારણા છે કે, સોનાના ભાવમાં શેરબજારની જેમ તીવ્ર ઘટાડો કે ક્રેશ આવતો નથી. જો કે, આ સંપૂર્ણ સત્ય નથી. હકીકત આનાથી અલગ છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે, સોનાના ભાવમાં પણ ઘણી વખત મોટો ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે રોકાણકારોને ભારે નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે.
છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન પણ 'સોનું' તેની રેકોર્ડ હાઈથી લગભગ 23% સુધી તૂટી ચૂક્યું છે. આના પરથી સ્પષ્ટ છે કે, 'સોનું' પણ સંપૂર્ણપણે જોખમ-મુક્ત રોકાણ નથી. આવા સંજોગોમાં આંખ આડા કાન કરીને સોનામાં પૈસા રોકવાને બદલે તેના જોખમોને સમજી લેવા જરૂરી છે.
22 જાન્યુઆરી 1980: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો ભાવ એક જ દિવસમાં 13.24% ઘટીને 850 ડોલરથી ગગડીને 737.50 ડોલર પ્રતિ ઓંસ પર પહોંચી ગયો. આ મોટા ઘટાડાએ લાંબા 'બુલ રન' (તેજીના દોર) નો અંત આણ્યો. આ ઘટાડો વર્ષ 1971માં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ રિચાર્ડ નિક્સનના કાર્યકાળ દરમિયાન ડૉલરને સોનામાં બદલવાની સગવડ બંધ થયા પછી શરૂ થયો હતો. જો કે, આ ઘટાડાનું તાત્કાલિક કારણ નહોતું. આ ઘટાડો આકાશને આંબતી મોંઘવારી, જીઓ-પોલિટિકલ ઉથલપાથલ અને સટ્ટાબાજીના કારણે આવેલી તેજી પછી થયો હતો.
28 ફેબ્રુઆરી 1983: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં લગભગ 12.1 ટકા (આશરે 55 થી 56 ડોલર)નો ઘટાડો થયો અને તે 408.50 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય ઓંસના સ્તરે બંધ થયો. તેલના ભાવમાં ઘટાડાની આશાઓ અને અમેરિકી ડૉલર મજબૂત થવાના અનુમાનોએ સોના પર દબાણ લાવ્યું, જેથી ફુગાવા સામે રક્ષણ (હેજ) તરીકે તેનું મહત્ત્વ ઘટ્યું અને સોનાના ભાવ પર દબાણ પડ્યું.
13 ઓક્ટોબર 2008: વૈશ્વિક નાણાકીય સંકટને કારણે સોનાના ભાવ પર દબાણ આવ્યું, કારણ કે રોકાણકારોએ રોકડ એકત્ર કરવા અને તેમની તાત્કાલિક નાણાકીય જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે તેમની સંપત્તિઓ વેચવાનું શરૂ કર્યું. 'સુરક્ષિત રોકાણ' (સેફ-હેવન) ગણાવા છતાં, સોનાને પણ વ્યાપક બજાર વેચવાલીનો સામનો કરવો પડ્યો. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનું લગભગ 7.7% તૂટીને 831.50 ડોલર પ્રતિ ઓંસ પર આવી ગયું. નાણાકીય તણાવ અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે તેની કિંમતોમાં ભારે ઘટાડો થયો.
24 ઓગસ્ટ 2011: વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં મંદી આવવાની આશંકા અને બજારમાં વેચવાલીથી સોનાની કિંમતમાં મોટો ઘટાડો થયો. સોનાનો વાયદો ભાવ 5.60% તૂટીને 1,754 ડોલર પર આવી ગયો.
15 એપ્રિલ 2013: સોનામાં ઐતિહાસિક વેચવાલી જોવા મળી, જેમાં એક જ દિવસના વેપાર દરમિયાન કિંમતો 9.3 ટકા સુધી ઘટીને લગભગ 1,180.50 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય ઔંસ પર આવી ગઈ. અહેવાલો મુજબ, રોકાણકારો દ્વારા ભારે વેચવાલી, ચીનના આર્થિક આંકડાઓ અપેક્ષા કરતા નબળા રહેવા અને કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા 'સોનું' વેચવામાં આવવાની આશંકાઓએ આ ઘટાડાને વધુ ઝડપી બનાવ્યો, જેનાથી સોનાના ભાવમાં મોટો બદલાવ આવ્યો. ડિસેમ્બર 2015 માં સોનાના ભાવમાં લગભગ 5.6 ટકાનો ઘટાડો થયો અને તેની હાજર (સ્પોટ) કિંમતો ઘટીને લગભગ 1,046.45 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય ઔંસ પર આવી ગઈ.
21 ઓક્ટોબર 2022: વૈશ્વિક આર્થિક દ્રષ્ટિકોણને લઈને ચિંતાઓ અને રોકાણકારોની બદલાતી ધારણાઓએ બજાર પર દબાણ નાખ્યું. અમેરિકી નાણાકીય નીતિના સખત થવાની અપેક્ષાઓ અને ડૉલરના મજબૂત થવાથી પણ સોનાના ભાવ પર દબાણ આવ્યું. 21 ઓક્ટોબર, 2022 ના રોજ યુએસ ડૉલર મજબૂત થવા અને યુએસ વ્યાજ દરોને લઈને બદલાતી અપેક્ષાઓ વચ્ચે સોનાના ભાવમાં 6.30% નો ઘટાડો થયો, જેનાથી સ્પોટ કિંમતો ઘટીને લગભગ 1,617.28 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય ઓંસ પર આવી ગઈ.
30 જાન્યુઆરી 2026: મોટાપાયે નફાવસૂલી અને અમેરિકી ડૉલરના મજબૂત થવાને કારણે સ્પોટ ગોલ્ડની કિંમત લગભગ 9.5% ઘટીને લગભગ 4,883.62 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય ઔંસ રહી ગઈ. વાસ્તવિક યીલ્ડ (વળતર) ને લઈને બદલાતી અપેક્ષાઓ, વેપાર સાથે જોડાયેલી અનિશ્ચિતતા અને ફેડરલ રિઝર્વના આગામી નેતૃત્વને લઈને બનેલી અનિશ્ચિતતાએ રોકાણકારોને વધુ ચિંતિત કરી દીધા. તેનાથી થોડા દિવસો પહેલા એટલે કે 28 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ સ્પોટ ગોલ્ડની કિંમત ઉછળીને 5,419 ડોલર પ્રતિ ઔંસના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી.
સોનાના ભાવમાં ઐતિહાસિક ઘટાડો રોકાણકારોને બતાવે છે કે, એક એવી સંપત્તિ જેને વ્યાપકપણે સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે, તે પણ ભારે ઘટાડાથી અછૂતી નથી. તજજ્ઞોનું કહેવું છે કે, સોનાના ભાવમાં ભારે ઘટાડો આવી શકે છે, જ્યારે કિંમતો ખૂબ જ ઝડપથી વધે, સટ્ટો લગાવનારાઓની સંખ્યા વધી જાય, રોકાણકારો નફો કમાય અથવા વ્યાપક આર્થિક પરિસ્થિતિઓ બદલાઈ જાય. નાણાકીય સંકટના સમયમાં, સોનાની કિંમત અસ્થાયી રૂપે ઘટી શકે છે, કારણ કે રોકાણકારો રોકડની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે 'સોનું' વેચે છે.
સોનાને દરેક સંજોગોમાં સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ ન માનવું જોઈએ. યાદ રાખો, 'સોનું' જોખમ ઓછું કરવાનું એક સાધન હોઈ શકે છે, નુકસાનથી સંપૂર્ણ સુરક્ષાની ગેરંટી નહીં. બીજી તરફ ઇતિહાસથી આ પાઠ પણ મળે છે કે, સોનાની કિંમતમાં ભારે ઘટાડો થયા પછી ખરીદી કરવી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. એટલા માટે હંમેશાં સોનામાં રોકાણ લાંબાગાળાની વિચારસરણી સાથે કરો. લાંબાગાળામાં 'સોનું' નુકસાન કરાવતું નથી.
