Breaking News: સોના-ચાંદીમાં ‘ચીન કનેક્શન’ ! 14 મિનિટમાં ખેલાયો ‘મોટો ખેલ’, ભારતીય બજારમાં હવે શું?
માત્ર 14 મિનિટમાં સોના અને ચાંદીના બજારમાંથી 65.8 લાખ કરોડ રૂપિયા ગાયબ થઈ ગયા. 14 ઓક્ટોબરે વૈશ્વિક બજારમાં અચાનક આવેલી ભારે વેચવાલીને કારણે સોના-ચાંદીના ભાવ ધડામ દઈને નીચે પટકાયા છે, જેમાં રોકાણકારોના કરોડો રૂપિયા ધોવાઈ ગયા છે. આ મોટા કડાકા પાછળ માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટના સંકેતો જ નહીં પરંતુ ચીન સાથે જોડાયેલું મોટું કનેક્શન પણ સામે આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં હવે સામાન્ય લોકો અને રોકાણકારો માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, શું ભારતમાં સોના અને ચાંદીના ભાવ હજુ પણ વધુ નીચે પટકાશે?
એક જ ઝાટકે કરોડો નહીં, લાખો કરોડ રૂપિયાની માર્કેટ વેલ્યુ ઘટી. 14 ઓક્ટ્બરની રાત્રે અમેરિકાના મોંઘવારીના આંકડા આવ્યા બાદ સોના-ચાંદીમાં ભારે વેચવાલી થઈ. બજારમાં બંને મેટલની કુલ માર્કેટ વેલ્યુમાંથી આશરે 700 અબજ ડૉલર એટલે કે 65.8 લાખ કરોડ રૂપિયા ડૂબી ગયા. રિપોર્ટ્સ અને એક્સપર્ટ્સ જણાવે છે કે, ચાંદીમાં ઘટાડો હજુ વધુ વધી શકે છે. ભારતમાં વર્તમાન સ્તરથી ભાવ 15 ટકા ઘટી શકે છે. ભારતમાં એક કિલો ચાંદીનો ભાવ આશરે 2.20 લાખ રૂપિયા છે. આ જ ભાવમાં 15.4% નો ઘટાડો જોડીને જોઈએ, તો એક કિલો ચાંદી આશરે 1.86 લાખ રૂપિયાની રહી શકે છે. આશરે 34 હજાર રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ઘટાડો થયો, તેમ કહેવાય. 10 ગ્રામનો ભાવ આશરે 2,200 રૂપિયાથી ઘટીને 1,861 રૂપિયાની આસપાસ બેસે છે.
14 ઓક્ટોબરે ઘટાડો અચાનક ઝડપી બન્યો, ભાવ આશરે 58.5-59 ડૉલરના દાયરાથી લપસીને 55-56 ડૉલર સુધી પહોંચ્યો. ટૂંકમાં, ચાર્ટમાં સૌથી ઝડપી તોડ એક જ કારોબારી સત્ર દરમિયાન જોવા મળ્યો. 15 ઓક્ટોબરની સવારે ભાવ આશરે 56 ડૉલરની આસપાસ હતો. ઘટાડા પછી હળવી રિકવરી આવી પરંતુ તે પહેલાના સ્તરથી ઘણો નીચે હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં 14 ઓક્ટોબરે ચાંદીનો વાયદા ભાવ આશરે 6.2 ટકા ઘટીને 55.82 ડૉલર પ્રતિ ઔંસ પર બંધ થયો. કારોબાર દરમિયાન તે 55.57 ડૉલર સુધી ગયો હતો. બીજા દિવસે સવારે ડોલર નબળો પડતાં હાજર ચાંદી લગભગ 0.7% વધીને $56.01 પર પહોંચી ગઈ.
ભારતમાં તમારા આપેલા ભાવ મુજબ, ચાંદી 2,13,822 રૂપિયા પ્રતિ કિલો અને સોનું 1,49,995 રૂપિયા હતું. ધ્યાન રહે કે, સોનાનો ભાવ સામાન્ય રીતે પ્રતિ 10 ગ્રામ અને ચાંદીનો પ્રતિ કિલો બતાવવામાં આવે છે. તમારા શહેરનો સર્રાફા ભાવ, MCX વાયદા ભાવ અને અલગ-અલગ ડિલિવરી કૉન્ટ્રેક્ટના રેટ અલગ હોઈ શકે છે. MCX ના બજાર અપડેટમાં 14 ઓક્ટોબરે ચાંદી આશરે 2,11,143 રૂપિયા પ્રતિ કિલો અને 15 ઓક્ટોબરે આશરે 2,00,009 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી બતાવવામાં આવી. આ ઘટાડો 11,134 રૂપિયા પ્રતિ કિલો એટલે કે લગભગ 5.3 ટકા બેસે છે. આ વાયદા બજારની સરખામણી છે. આને તમારા આપેલા 2,13,822 રૂપિયાના ભાવથી સીધા ઘટાડીને જોવા જોઈએ નહીં, કારણ કે બંને રેટ અલગ બજાર અથવા સમયના હોઈ શકે છે.
14 ઓક્ટોબરે અમેરિકાના સપ્ટેમ્બરના મોંઘવારીના આંકડા આવ્યા. કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ એટલે કે CPI વાર્ષિક ધોરણે 3.7 ટકા વધ્યો, જ્યારે ઓગસ્ટમાં તે 3.4 ટકા હતો. જો કે, બજારને મોંઘવારી ઘટવાની અપેક્ષા હતી. આંકડો વધતાં રોકાણકારોને લાગ્યું કે, અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદરો ઘટાડવામાં મોડું કરી શકે છે અને જરૂર પડી તો વધારી પણ શકે છે. ત્યારબાદ અમેરિકી ડૉલર અને બૉન્ડ યીલ્ડમાં તેજી આવી. 10 વર્ષના અમેરિકી ટ્રેઝરી બૉન્ડની યીલ્ડ 5 ટકાની ઉપર, આશરે 5.2 ટકા સુધી પહોંચી. સરળ ભાષામાં, જ્યારે સરકારી બૉન્ડથી આશરે 5 ટકા રિટર્ન મળી શકે છે, ત્યારે કેટલાક રોકાણકારો વ્યાજ ન આપતી ચાંદીમાંથી પૈસા કાઢીને બૉન્ડમાં લગાવી શકે છે. આ જ ચાંદી રાખવાની વધેલી અપોર્ચ્યુનિટી કૉસ્ટ (બીજું રોકાણ પસંદ કરવાથી મળતો સંભવિત ફાયદો) છે.
ચાંદીની કહાનીમાં ચીનનો સોલર સેક્ટર પણ મહત્ત્વનો છે. ત્યાં ઘણા મોટા સોલર પૅનલ નિર્માતા ઓવરકેપેસિટી અને નુકસાનથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. ઓવરકેપેસિટી એટલે ઉત્પાદન ક્ષમતા જરૂર કરતાં વધુ, જ્યારે વેચાણ અને નફો એટલો નહીં. Reuters મુજબ, ચીનની પાંચ મોટી સોલર કંપનીઓએ વર્ષ 2025માં 40 હજારથી વધુ નોકરીઓ ઘટાડી. રિપોર્ટમાં કૉસ્ટથી ઓછી કિંમતે વેચાતા મૉડ્યુલ અને નફા પરના દબાણનો ઉલ્લેખ છે.
સોલર સેલમાં વીજળી બનાવવા માટે ચાંદીનો ઉપયોગ થાય છે. જો કે, 'ચાંદી' મોંઘી થવા પર પૅનલ નિર્માતા દરેક સેલમાં ઓછી ચાંદી વાપરવાની તકનીક અપનાવી રહ્યા છે, જેને થ્રિફ્ટિંગ કહેવામાં આવે છે. કેટલીક કંપનીઓ ચાંદીના વિકલ્પ તરીકે સસ્તી ધાતુ, ખાસ કરીને તાંબા પર પણ કામ કરી રહી છે. આનો અર્થ એ છે કે, સોલર પૅનલ લાગતા રહે અને ચાંદીની માંગ એટલી ઝડપથી ન વધે.
Silver Institute નું અનુમાન છે કે, વર્ષ 2026માં ઇન્ડસ્ટ્રિયલ યુઝ માટે ચાંદીની માંગ આશરે 2 ટકા ઘટીને 650 મિલિયન ઔંસ રહી શકે છે. સોલર સેક્ટરમાં ઓછી ચાંદી વપરાવી તેનું એક કારણ છે. જો કે, “ચીનની આખી સોલર ઇન્ડસ્ટ્રી ડૂબી રહી છે” એવું કહેવું સાચું નહીં હોય. કંપનીઓ પર દબાણ છે પરંતુ દુનિયામાં સોલર ઇન્સ્ટૉલેશન ચાલુ છે. જાન્યુઆરીના આખરમાં ચાંદી 120 ડૉલર પ્રતિ ઓંસની ઉપર રેકૉર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી. આટલી ઝડપી રેલીમાં રોકાણકારોની ખરીદી સાથે સટ્ટાબાજી અને મોમેન્ટમ ટ્રેડિંગનું પણ યોગદાન હતું. Capital.com ની એનાલિસ્ટ ડાનિએલા હેથૉર્ન (Daniela Hathorn) મુજબ, તેજી પાછળ માત્ર પાયાની માંગ નહોતી. આવા સમયે જ્યારે ખરીદી ધીમી પડી, ત્યારે રોકાણકારોએ નફો કાઢવાનું શરૂ કર્યું અને ભાવ ઝડપથી નીચે આવ્યા.
ચાંદી તે રેલીમાં સોનાથી પણ ઝડપથી ભાગી હતી. ગૉલ્ડ-સિલ્વર રેશિયો કેટલાક સમય માટે 50 થી નીચે ગયો હતો. તેનો અર્થ એ હતો કે, એક ઔંસ સોનું ખરીદવા માટે 50 ઔંસથી ઓછી ચાંદી જોઈતી હતી. પાછળથી ઓગસ્ટમાં ચાંદીએ 70 ડૉલર સુધી પાછા ફરવાની કોશિશ કરી પરંતુ તેજી ટકી શકી નહીં. 14 ઓક્ટોબરની વેચવાલીએ આ નબળા પડતા વલણને વધુ ઝડપી બનાવી દીધું.
