ચીને રાતોરાત બદલી નાખી રમત! ડ્રેગને મોટો ‘ખેલ’ ખેલ્યો, કરોડો રોકાણકારોના ‘શ્વાસ અધ્ધર’ થયા
સોના સામે ડોલર ખતરામાં હોવાના દાવા વચ્ચે વૈશ્વિક બજારમાં ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર ચીને સોનામાં કરોડો રૂપિયાનો મોટો દાવ રમતા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સિસ્ટમ પર સીધી અસર પડી છે.
ચીને ચુપચાપ એવો ફાઈનાન્શિયલ દાવ રમ્યો છે કે, જેણે અમેરિકાની આખી સિસ્ટમને હચમચાવી દીધી છે. એક તરફ ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક સતત સોનું ખરીદી રહી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાનું સરકારી દેવું (Government Debt) ઝડપથી ઘટાડી રહી છે. આ જ રણનીતિએ ગ્લોબલ ગોલ્ડ માર્કેટમાં ઉછાળો લાવી દીધો છે અને ડોલર આધારિત સિસ્ટમ પર મોટા સવાલો ઊભા કરી દીધા છે. જાણકારો માને છે કે, આ માત્ર રોકાણ નથી પરંતુ એક નવું આર્થિક યુદ્ધ છે.
ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક 'પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના' (People’s Bank of China) એ જાન્યુઆરીના અંત સુધીમાં પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વને વધારીને 74.19 મિલિયન ફાઇન ટ્રોય આઉન્સ કરી દીધું છે. એક મહિના પહેલા આ આંકડો 74.15 મિલિયન આઉન્સ હતો. ટૂંકમાં, ચીને સતત વધુ એક મહિનો સોનું ખરીદ્યું છે અને પોતાની રણનીતિ પર અડગ રહેવાનો સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે.
અમેરિકાની ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમને સૌથી મોટો ફટકો એ વાતથી પડ્યો છે કે, ચીન હવે માત્ર સોનું જ નથી ખરીદી રહ્યું પરંતુ અમેરિકન એસેટ્સ (સંપત્તિઓ) થી પણ ધીમે-ધીમે અંતર બનાવી રહ્યું છે. ગોલ્ડ રિઝર્વની વેલ્યુ એક જ મહિનામાં વધીને 369.58 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ છે, જે ડિસેમ્બર 2025 માં 319.45 અબજ ડોલર હતી. આને લઈને ટૂંક સમયમાં જ રિઝર્વની વેલ્યુમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે.
સોનાને લઈને ચીનની આ નવી ચાલની અસર આખી દુનિયામાં જોવા મળી રહી છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (World Gold Council) ના અંદાજ મુજબ, હવે ચીનના કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો લગભગ 9 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. એવામાં સોનાના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે જળવાઈ રહ્યા છે. અમેરિકાના ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં સોનું લગભગ 5,000 ડોલર પ્રતિ આઉન્સ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે અને આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં તેમાં લગભગ 17 ટકા નો ઉછાળો આવ્યો છે.
ચાંદી પણ લગભગ 80 ડોલર પ્રતિ આઉન્સ ની આસપાસ છે. જો કે, તે તેના 121 ડોલર ના ઓલ-ટાઈમ હાઈ (સર્વોચ્ચ સપાટી) થી ઘણી નીચે આવી ગઈ છે. ચીન છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી જાણી જોઈને ડોલર પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યું છે. આને સીધી રીતે 'ડી-ડોલરાઇઝેશન' (De-dollarization) ની રણનીતિ માનવામાં આવે છે. છેલ્લા એક દાયકાથી ચીન પોતાના ફોરેક્સ રિઝર્વ (વિદેશી મુદ્રા ભંડાર) ને એવી રીતે બદલી રહ્યું છે કે, 'અમેરિકન એસેટ્સ' ખાસ કરીને ટ્રેઝરી બોન્ડ પર તેનો ભરોસો ઓછો થતો જાય.
આંકડાઓ મુજબ, ઓક્ટોબરમાં ચીન પાસે અમેરિકાનું સરકારી દેવું ઘટીને 688.7 અબજ ડોલર રહી ગયું હતું, જે એક વર્ષ પહેલાની સરખામણીમાં લગભગ 10 ટકા ઓછું છે. રિપોર્ટ્સમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે, ચીનના રેગ્યુલેટર્સે બેંકોને અમેરિકન સરકારી બોન્ડનું હોલ્ડિંગ ઘટાડવાની સલાહ આપી છે, જેથી બજારની તીવ્ર અસ્થિરતાથી બચી શકાય.
એકંદરે, ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક સતત સોનું ખરીદી રહી છે અને તેની સાથે જ અમેરિકાનું સરકારી દેવું (US બોન્ડ્સ) ઘટાડી રહી છે. સરળ શબ્દોમાં, ચીન ધીમે-ધીમે ડોલર આધારિત સિસ્ટમથી અંતર બનાવી રહ્યું છે. આ જ રણનીતિ અમેરિકાની ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમ માટે મોટો ફટકો માનવામાં આવી રહી છે. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક 'પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના' (People’s Bank of China) મુજબ, જાન્યુઆરીના અંત સુધીમાં ગોલ્ડ હોલ્ડિંગ વધીને 74.19 મિલિયન ફાઇન ટ્રોય આઉન્સ થઈ ગયું છે, જે એક મહિના પહેલા 74.15 મિલિયન આઉન્સ હતું. સરળ રીતે કહીએ તો, સતત વધુ એક મહિના સુધી સોનાની ખરીદી ચાલુ રહી છે.
નિષ્ણાતો સ્પષ્ટપણે માને છે કે, સોનાની તેજીમાં ચીન સૌથી મોટું પરિબળ (Factor) બની ગયું છે. ચીન તરફથી આવી રહેલી ફિઝિકલ ડિમાન્ડની સાથે સાથે હવે ટ્રેડિંગ એક્ટિવિટી પણ કિંમતોની દિશા નક્કી કરી રહી છે. ING ના સ્ટ્રેટેજિસ્ટ ઈવા મેંથેના જણાવ્યા મુજબ, શાંઘાઈ ફ્યુચર્સ એક્સચેન્જ (Shanghai Futures Exchange) પર સોના-ચાંદીમાં ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ અને ઓપન ઇન્ટરેસ્ટ ઝડપથી વધ્યા છે. હવે કિંમતોમાં ઘણા મહત્વના ફેરફારો (Price breaks) એશિયન સમય દરમિયાન થઈ રહ્યા છે અને ત્યારબાદ યુરોપ તથા અમેરિકાના બજારો તે જ ટ્રેન્ડને ફોલો કરી રહ્યા છે.
ખાસ વાત એ છે કે, ચીનમાં પ્રોપર્ટી માર્કેટ નબળું છે, શેરબજારમાં સ્થિરતા નથી અને કેપિટલ આઉટફ્લો (મૂડી બહાર જવા) પર કડક નિયંત્રણો છે. આવા માહોલમાં લોકો સોના અને બીજી ધાતુઓને જોખમથી બચવા માટેના શ્રેષ્ઠ સાધન તરીકે જોઈ રહ્યા છે. ચીનમાં પ્રોપર્ટી સંકટ હજુ પૂરી રીતે ખતમ થયું નથી. ચાઈના એવરગ્રાન્ડે ગ્રુપ (China Evergrande Group) અને કન્ટ્રી ગાર્ડન હોલ્ડિંગ્સ (Country Garden Holdings) જેવી મોટી કંપનીઓ સાથે જોડાયેલી મુશ્કેલીઓની અસર હજુ પણ સિસ્ટમ પર વર્તાઈ રહી છે. આ જ કારણોસર સરકારને વારંવાર લિક્વિડિટી (નાણાંનો પ્રવાહ) ઠાલવવી પડી રહી છે, જે લાંબાગાળે સોનાના પક્ષમાં જાય છે.
રિસર્ચ ફર્મ યાર્ડેની રિસર્ચ (Yardeni Research) નું માનવું છે કે, આ દાયકાના અંત સુધીમાં સોનું 10,000 ડોલર પ્રતિ આઉન્સ સુધી જઈ શકે છે. આની પાછળ જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ, હથિયારોની સ્પર્ધા અને AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર વધતો ખર્ચ મુખ્ય કારણો ગણાવવામાં આવ્યા છે. સૌથી મોટો સંકેત એ જ છે કે, ચીનનું સતત સોનું ખરીદવું અને અમેરિકાના દેવાથી અંતર બનાવવું એ માત્ર ટ્રેડિંગનો નિર્ણય નથી. આ સીધી રીતે ડોલર સિસ્ટમને પડકારતી એક લાંબી રણનીતિ છે, જેની અસર આવનારા વર્ષોમાં સમગ્ર વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા પર જોવા મળી શકે છે.
કુલ મળીને, ચીનનું સતત સોનું ખરીદવું અને અમેરિકાના દેવાથી દૂરી બનાવવી એ માત્ર રોકાણની વાર્તા નથી. આ સીધી રીતે અમેરિકાની ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમના વર્ચસ્વને પડકારતું પગલું છે. આ જ કારણ છે કે, સોના પરનો ચીનનો આ નવો પ્લાન આવનારા વર્ષોમાં ગ્લોબલ ફાઈનાન્સની દિશા બદલી શકે છે.
Published On - 12:47 pm, Fri, 13 February 26
