બચ્ચન પરિવારમાં જલસા પર વિવાદ… 1993નો કાગળ, 2006માં રજિસ્ટ્રી, શું છે ગિફ્ટ ડીડ અને તેના નિયમો?
અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચનના જલસા વિવાદમાં ગિફ્ટ ડીડ પર સવાલો ઉઠ્યા છે. જાણો ગિફ્ટ ડીડ શું છે, ક્યારે માન્ય ગણાય છે, શું સાદા કાગળની ડીડ માન્ય છે અને 13 વર્ષ બાદ રજિસ્ટ્રેશન થઈ શકે કે નહીં.
મશહૂર ફિલ્મ અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચન પરિવારનું મુંબઈ સ્થિત નિવાસસ્થાન ‘જલસા’ વિવાદોમાં આવી ગયું છે. તેમના નાના ભાઈ અજિતાભની પત્ની રામોલાએ તેના માલિકી હકને લઈને સક્ષમ અધિકારીઓ સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી છે. ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર સોસાયટીઝે મામલાની સુનાવણી શરૂ કરી દીધી છે. (Image From: Google)
તમામ પક્ષો પાસેથી જવાબ માંગવામાં આવ્યા છે. રામોલા બચ્ચને વર્ષ 1993ની તે કથિત ગિફ્ટ ડીડને પડકારી છે, જેના દ્વારા જલસાની માલિકી જયા બચ્ચનના નામે થઈ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. તેમનું કહેવું છે કે તેમને આ અંગે કોઈ જાણકારી નહોતી કે ન તો કોઈ પ્રકારની સંમતિ લેવામાં આવી હતી.(Image From: Google)
આ મામલાની સચ્ચાઈ શું છે? સુનાવણી બાદ પરિણામ શું આવશે? તે તો અધિકારીઓ અને અદાલતો નક્કી કરશે. પરંતુ, કેટલાક સવાલો સહજ રીતે સામે આવ્યા છે. જેમ કે, ગિફ્ટ ડીડ શું હોય છે? શું દસ્તાવેજ સાચી રીતે બનાવવામાં આવ્યો હતો? શું સંપત્તિ આપનાર વ્યક્તિએ સ્વેચ્છાએ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા? શું મેળવનાર વ્યક્તિએ ભેટ સ્વીકારી હતી? શું ડીડ પર જરૂરી સાક્ષીઓ હતા? અને શું પાછળથી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભરવાથી કે રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાથી જૂના દસ્તાવેજની ખામીઓ દૂર થઈ શકે છે? આવો, આ જ બહાને તેને સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ.(Image From: Google)
ગિફ્ટ ડીડ શું હોય છે?: સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલના જણાવ્યા મુજબ, ગિફ્ટ એક એવો કાયદાકીય દસ્તાવેજ છે, જેના દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ પોતાની વર્તમાન સંપત્તિ પૈસા કે અન્ય કોઈ વળતર વગર અન્ય કોઈ વ્યક્તિને આપે છે. સંપત્તિ આપનારને દાતા અને મેળવનારને પ્રાપ્તકર્તા કહેવામાં આવે છે. તેને માત્ર ભેટ આપવાનો ઈરાદો લખી દેવાથી પૂર્ણ માનવામાં આવતું નથી. ભેટ સ્વેચ્છાએ હોવી જોઈએ. પ્રાપ્તકર્તાએ તેને સ્વીકારવી જોઈએ. સ્થાવર મિલકતના કિસ્સામાં આ સ્વીકૃતિ દાતાના જીવનકાળ દરમિયાન જ થવી જોઈએ. (Image From: Google)
સંપત્તિ હસ્તાંતરણ અધિનિયમ, 1882ની કલમ 122 અને 123 ભેટના આ મૂળ નિયમો સાથે જોડાયેલી છે. સ્થાવર મિલકતની ભેટ નોંધાયેલા (રજિસ્ટર્ડ) દસ્તાવેજથી થવી જોઈએ. દસ્તાવેજ પર દાતાના હસ્તાક્ષર અને ઓછામાં ઓછા બે સાક્ષીઓનું સત્યાપન જરૂરી છે. ત્યારબાદ મિલકતનો રેકોર્ડ બદલાવવા માટે નામાંતરણ અથવા મ્યુટેશન કરાવી શકાય છે. પરંતુ મ્યુટેશનનો રેકોર્ડ પોતાનામાં માલિકી હકનો અંતિમ પુરાવો હોતો નથી.(Image From: Google)
ગિફ્ટ ડીડ ક્યારે માન્ય માનવામાં આવે છે?: કોઈ ગિફ્ટ ડીડની માન્યતા માત્ર તેના શીર્ષક કે કાગળ પર નિર્ભર કરતી નથી. એડવોકેટ કહે છે કે એ જોવામાં આવે છે કે આપનાર વ્યક્તિ મિલકતનો માલિક હતો કે નહીં. મિલકતની સ્પષ્ટ ઓળખ કરવામાં આવી છે કે નહીં. ગિફ્ટ આપનારે પોતાની સ્વતંત્ર ઈચ્છાથી ભેટ આપી છે કે નહીં? પ્રાપ્તકર્તાએ તેનો સ્વીકાર કર્યો છે કે નહીં? સ્થાવર મિલકત માટે દસ્તાવેજ રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં અને તેના પર કાયદા મુજબ જરૂરી હસ્તાક્ષર તથા સાક્ષીઓ છે કે નહીં. (Image From: Google)
જો હસ્તાક્ષર, સંમતિ કે દસ્તાવેજના અમલીકરણ પર વિવાદ હોય, તો સંબંધિત રેકોર્ડ અને સંજોગોની તપાસ જરૂરી બને છે. છેતરપિંડી, દગાખોરી, દબાણ કે અયોગ્ય પ્રભાવના આરોપો પર માત્ર ફરિયાદથી અંતિમ નિષ્કર્ષ નીકળતો નથી. આરોપોને પુરાવા અને યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા ચકાસવામાં આવે છે. કોઈ દસ્તાવેજને પડકારવાની સમયમર્યાદા અને યોગ્ય મંચ પણ કેસના તથ્યો પર નિર્ભર કરી શકે છે.(Image From: Google)
શું સાદા કાગળની ગિફ્ટ ડીડ માન્ય છે?: સ્થાવર મિલકતના કિસ્સામાં સાદા કાગળ પર લખેલી અને બિન-નોંધાયેલી (અનરજિસ્ટર્ડ) ગિફ્ટ ડીડ સામાન્ય રીતે માલિકી ટ્રાન્સફર કરવાની કાયદાકીય જરૂરિયાત પૂરી કરતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ કહે છે કે કાયદો રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ અને બે સાક્ષીઓની વાત કરે છે. (Image From: Google)
સાથે જ, રાજ્યના કાયદા મુજબ દસ્તાવેજ પર લાગુ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ એવું કહેવું પણ ઉતાવળ ગણાશે કે સાદા કાગળ પર બનેલો દરેક દસ્તાવેજ દરેક હેતુ માટે આપમેળે શૂન્ય (રદબાતલ) થઈ જાય છે. દસ્તાવેજ કયા સ્વરૂપે બનાવવામાં આવ્યો, શું પાછળથી તેને કોઈ કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો, અને તેના પર અધિકારીઓએ શું કાર્યવાહી કરી, તે અલગ-અલગ સવાલો છે.(Image From: Google)
શું 13 વર્ષ બાદ રજિસ્ટ્રેશન થઈ શકે છે?: જલસા વિવાદના અહેવાલોમાં દાવો છે કે દસ્તાવેજ 1993નો હતો અને 2006માં રજિસ્ટર થયો હતો. આનાથી એવો સામાન્ય નિયમ બની જતો નથી કે દરેક ગિફ્ટ ડીડને 13 વર્ષ બાદ રજિસ્ટર કરાવી શકાય છે. રજિસ્ટ્રેશન અધિનિયમમાં દસ્તાવેજ રજૂ કરવા માટે સમયમર્યાદા અને કેટલાક મર્યાદિત સંજોગોમાં મોડા રજૂ કરવાના નિયમો છે. સામાન્ય રીતે દસ્તાવેજ તૈયાર થયા બાદ તેને નિર્ધારિત સમયગાળામાં રજિસ્ટ્રેશન માટે રજૂ કરવો પડે છે. તેથી આટલા લાંબા અંતરાલ બાદ થયેલી કાર્યવાહીનો આધાર, દસ્તાવેજની પ્રકૃતિ અને લાગુ આદેશોની તપાસ જરૂરી રહેશે.(Image From: Google)
રજિસ્ટ્રેશન અધિકારીએ દસ્તાવેજ નોંધ્યો હોય, તો પણ તે આપમેળે સાબિત કરતું નથી કે હસ્તાક્ષર અસલી હતા કે મૂળ વ્યવહાર કાયદેસર હતો. મોડું રજિસ્ટ્રેશન થયું હોવા માત્રથી પણ અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. સંબંધિત દસ્તાવેજ, રજિસ્ટ્રેશનની ફાઇલ અને તે સમયે લાગુ નિયમો જોવા જરૂરી રહેશે.(Image From: Google)
સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અભય યોજના શું હતી?: મહારાષ્ટ્રની સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અભય યોજના જૂના દસ્તાવેજો પર બાકી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને દંડમાંથી રાહત આપવાની યોજના તરીકે જણાવવામાં આવી છે. પાત્ર દસ્તાવેજો માટે ઓછા દરે ફી ભરીને બાકી રકમ નિયમિત કરવાનો તેનો ઉદ્દેશ્ય હતો. પરંતુ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી જમા કરાવવી અને દસ્તાવેજની અસલિયત સાબિત કરવી તે બે અલગ બાબતો છે. યોજના હેઠળ કોઈ દસ્તાવેજની સ્ટેમ્પ ડ્યુટી નિયમિત થઈ જવાથી એ આપમેળે પ્રમાણિત થતું નથી કે દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર અસલી છે, દાતાએ સંમતિ આપી હતી, ભેટ સ્વીકારવામાં આવી હતી, કે તમામ કાયદાકીય ઔપચારિકતાઓ પૂરી થઈ હતી.(Image From: Google)
હવે આ મામલામાં શું થઈ શકે છે?: મીડિયા અહેવાલો મુજબ, સહકારી સંસ્થાના ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ સુનાવણી શરૂ થઈ છે અને સંબંધિત પક્ષો પાસેથી જવાબ માંગવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓએ મૂળ ડીડ, રજિસ્ટ્રેશન રેકોર્ડ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ચુકવણીના કાગળો, અભય યોજનાના આદેશો, હસ્તાક્ષરોના નમૂના, સોસાયટીના શેર રેકોર્ડ અને પ્રોપર્ટી કાર્ડ જેવા દસ્તાવેજો જોવા પડી શકે છે. (Image From: Google)
સોસાયટીના રેકોર્ડ અને સરકારી પ્રોપર્ટી કાર્ડમાં નામ અલગ હોવાની વાત પણ તપાસનો હિસ્સો બની શકે છે. ત્યારબાદ અધિકારીઓ પોતાના અધિકારક્ષેત્રની અંદર આદેશ આપી શકે છે. જો હસ્તાક્ષર કે માલિકી હકનો ગંભીર વિવાદ યથાવત રહે છે, તો પક્ષકારોએ સક્ષમ અદાલતમાં જવું પડી શકે છે. અદાલત દસ્તાવેજો અને પુરાવાઓના આધારે નક્કી કરી શકે છે કે ડીડ માન્ય છે કે નહીં અને રેકોર્ડમાં શું ફેરફાર થવો જોઈએ.(Image From: Google)
