
80માં સ્વતંત્રતા દિવસ નિમિત્તે દિલ્હીમાં કોંગ્રેસ મુખ્યાલયમાં ત્રિરંગો લહેરાવવામાં આવ્યો હતો. કાર્યક્રમ દરમિયાન ‘વંદે માતરમ’ ગાવા અંગે રાજકીય વિવાદ ઉભો થયો હતો. ભાજપે આરોપ લગાવ્યો હતો કે, સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધીએ સંપૂર્ણ ‘વંદે માતરમ’ ગાવા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને તેને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ભાજપની ટીકા બાદ કોંગ્રેસે હવે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે ભાજપના આરોપોને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા હતા, તેમને ખોટા ગણાવ્યા હતા.
જયરામ રમેશે જણાવ્યું હતું કે, સોનિયા ગાંધીએ ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનું બંધ કર્યું ના હતું, બલ્કે, તે લાંબા સમયથી ઉભા રહેલા મલ્લિકાર્જુન ખડગે માટે ખુરશી માંગી રહ્યા હતા. તેમણે ભાજપના આરોપને સંપૂર્ણપણે ખોટા ગણાવ્યા, નોંધ્યું કે કાર્યક્રમમાં સંપૂર્ણ ‘વંદે માતરમ’ નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર ગવાયું હતું અને કોઈએ તેમાં વિક્ષેપ પાડ્યો ન હતો.
કોંગ્રેસનો દાવો છે કે કાર્યક્રમમાં ‘વંદે માતરમ’ ખરેખર ગવાયું હતું, અને તેને રોકવાનો ક્યારેય કોઈ પ્રશ્ન જ નહોતો. પક્ષના મતે, કાર્યવાહી સ્થાપિત પ્રોટોકોલ અને પ્રસ્તુતિ સંબંધિત નવી માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરતી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા વીડિયોના સ્નિપેટના આધારે સોનિયા ગાંધી કે રાહુલ ગાંધી પર ગીત બંધ કરવાનો આરોપ લગાવવો અયોગ્ય છે.
‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ (સુધારા) બિલ, 2026’ સરકારે તાજેતરના ચોમાસા સત્ર દરમિયાન સંસદમાં – 29 જુલાઈએ રાજ્યસભામાં અને 30 જુલાઈએ લોકસભામાં પસાર કર્યું હતું. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની સંમતિ બાદ, ‘વંદે માતરમ’ ને રાષ્ટ્રીય સન્માનને સંચાલિત કરતા કાયદા હેઠળ વધારાનું કાનૂની રક્ષણ મળ્યું છે. નવી જોગવાઈઓ હેઠળ, ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનું જાણી જોઈને અપમાન કરવું અથવા તેના ગાનમાં અવરોધ ઊભો કરવો એ સજાપાત્ર ગુનો બનાવવામાં આવ્યો છે. આ પગલાનો હેતુ કાનૂની રક્ષણની દ્રષ્ટિએ રાષ્ટ્રીય ગીતને રાષ્ટ્રગીતની સમકક્ષ બનાવવાનો છે.
સરકારે ‘વંદે માતરમ’ ગાવા અંગે એક નવો પ્રોટોકોલ પણ જારી કર્યો છે. ગૃહ મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા અનુસાર, સત્તાવાર સરકારી કાર્યક્રમો અને શાળાઓમાં ફક્ત શરૂઆતના બે શ્લોકોને બદલે – બધા છ શ્લોક (લગભગ 3 મિનિટ અને 10 સેકન્ડ સુધી) ધરાવતું સંપૂર્ણ સંસ્કરણ ગાવાનું ફરજિયાત બની ગયું છે. નવા નિયમોમાં નિર્ધારિત પ્રોટોકોલ અનુસાર, ચોક્કસ ઔપચારિક સરકારી કાર્યક્રમોમાં રાષ્ટ્રગીત પહેલાં અથવા પછી ‘વંદે માતરમ’ વગાડવા અથવા ગાવાની વ્યવસ્થા ફરજિયાત કરવામાં આવી છે.
આ ફેરફાર હવે રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયો છે. કોંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે સંપૂર્ણ ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનું ફરજિયાત કરવા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે દલીલ કરી છે કે કાયદા દ્વારા ગીત પ્રત્યે આદર જગાડી શકાતો નથી અને તેમણે વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ તરફ ધ્યાન દોર્યું છે, જેમ કે લાંબા કાર્યક્રમો દરમિયાન લોકો માટે લાંબા સમય સુધી ઉભા રહેવાની જરૂરિયાત.