Breaking News : મુંબઈ-દિલ્હી સહીત 7 એરપોર્ટ પરથી વિદેશ જનારા ભારતીયોના ચહેરાથી ખુલશે એરપોર્ટના ગેટ
'ડિજી યાત્રા' ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ સુધી વિસ્તરણ કરવા માટે તૈયાર છે, જેનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ 1 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ દિલ્હી સહિત સાત એરપોર્ટ પર શરૂ થશે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ઇ-પાસપોર્ટ અને ચહેરાની ઓળખ ટેકનોલોજીના ઉપયોગ દ્વારા મુસાફરીને સુવ્યવસ્થિત કરવાનો છે.
કલ્પના કરો કે તમે આંતરરાષ્ટ્રીય સફર માટે એરપોર્ટ પર પ્રવેશ દ્વાર પર તમારો પાસપોર્ટ કાઢ્યા વિના પહોંચો છો. ફક્ત કેમેરાને તમારો ચહેરો બતાવવાથી ડિજિટલ ગેટ ખુલે છે. જ્યારે આ ભવિષ્યની સુવિધા જેવું લાગે છે, તે હવે ભારતમાં વાસ્તવિકતા બની રહ્યું છે. અગાઉ સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ સુધી મર્યાદિત, ‘ડિજી યાત્રા’ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી સુધી વિસ્તરી રહી છે. 1 નવેમ્બર, 2026 થી, મુસાફરોના પરીક્ષણો સાત એરપોર્ટ પર શરૂ થશે: દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, કોચી, ચેન્નાઈ અને અમૃતસર.
શરૂઆતમાં, આ સુવિધા એર ઇન્ડિયા અથવા ઇન્ડિગો સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉડાન ભરનારા ઇ-પાસપોર્ટ ધરાવતા પસંદગીના ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે. શું આનાથી લાંબી કતારો અને વારંવાર મુસાફરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની ઝંઝટ ઓછી થશે? શું તમારો ચહેરો તમારી પ્રાથમિક ડિજિટલ ઓળખ બની શકે છે? અને, કદાચ સૌથી અગત્યનું, આ પ્રક્રિયા દરમિયાન તમારો બાયોમેટ્રિક ડેટા કેટલો સુરક્ષિત રહેશે?
સાત એરપોર્ટ પર શરૂ થનારા ટ્રાયલ
આ ટ્રાયલ ડિસેમ્બર 2026 સુધી દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, કોચી, ચેન્નાઈ અને અમૃતસરના એરપોર્ટ પર ચાલશે. એર ઇન્ડિયા અથવા ઇન્ડિગો દ્વારા સંચાલિત આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સમાં મુસાફરી કરી રહેલા ઇ-પાસપોર્ટ ધરાવતા ભારતીય નાગરિકો માટે હાલમાં આ સવલત છે. એર ઇન્ડિયા દ્વારા સંચાલિત તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ અને ઇન્ડિગો દ્વારા સંચાલિત પસંદગીની આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ પર આ સુવિધા ઉપલબ્ધ રહેશે.
બેંગલુરુ એરપોર્ટે જાહેરાત કરી કે તે 27 ઓક્ટોબરથી પસંદગીની આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ માટે ટ્રાયલ શરૂ કરશે. આ પ્રારંભિક તબક્કામાં, મુસાફરો ટર્મિનલ એન્ટ્રી પોઇન્ટ અને સુરક્ષા ચેકપોઇન્ટ પર ચહેરાની ઓળખનો ઉપયોગ કરી શકશે. જ્યાં જરૂરી તકનીકી માળખાગત સુવિધા ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં બોર્ડિંગ ગેટ પર પણ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
ઈ-પાસપોર્ટ અને ફેસ સ્કેનિંગ દ્વારા ડિજિટલ ઓળખ
ઘરેલું ફ્લાઈટ્સ માટે ‘ડિજીયાત્રા’ (DigiYatra) આધાર-આધારિત નોંધણી પર નિર્ભર છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી માટે ઈ-પાસપોર્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. મુસાફરોએ ‘ડિજીયાત્રા’ એપનો ઉપયોગ કરીને તેમના ઈ-પાસપોર્ટનું પ્રથમ પેજ સ્કેન કરવાનું રહેશે. ત્યારબાદ, ફોનના NFC ફીચર દ્વારા પાસપોર્ટમાં રહેલી ઈલેક્ટ્રોનિક ચિપ વાંચવામાં આવશે અને સેલ્ફી દ્વારા મુસાફરની ઓળખની ચકાસણી કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયા એક ‘ડિજિટલ ટ્રાવેલ ક્રેડેન્શિયલ’ (ડિજિટલ મુસાફરી ઓળખપત્ર) બનાવે છે, જેને મુસાફરો તેમના ફોનમાં સાચવી શકે છે. એરપોર્ટના નિર્ધારિત ગેટ પર કેમેરા દ્વારા ચહેરાની ઓળખ (facial recognition) કરવામાં આવશે. એકવાર ડિજિટલ ઓળખ ચકાસાઈ જાય, પછી મુસાફર આગળ વધી શકે છે. આનાથી વિવિધ સ્થળોએ વારંવાર ઓળખ ચકાસવાની અને ભૌતિક દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે.
શું હવે પાસપોર્ટ અને વિઝા સાથે રાખવાની જરૂર નથી?
એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ‘ડિજીયાત્રા’ એ પાસપોર્ટ, વિઝા કે અન્ય આવશ્યક મુસાફરી દસ્તાવેજોનો વિકલ્પ નથી. તે માત્ર એરપોર્ટની અંદરના અમુક તબક્કાઓ પર ઓળખ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે. એરલાઇન્સ દ્વારા ફરજિયાત દસ્તાવેજ ચકાસણી અને ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સની પ્રક્રિયાઓ હંમેશની જેમ ચાલુ રહેશે. વિદેશ પ્રવાસ કરતા મુસાફરોએ હજુ પણ તેમના પાસપોર્ટ, વિઝા અને અન્ય તમામ જરૂરી મુસાફરી દસ્તાવેજો સાથે રાખવા જ પડશે.
ઇમિગ્રેશન અને દેશમાંથી બહાર નીકળવાની (emigration) પ્રક્રિયાઓ હાલમાં ‘ડિજીયાત્રા’ના કાર્યક્ષેત્રમાં આવતી નથી. જોકે મુસાફરો એરપોર્ટના શરૂઆતના ચેકપોઇન્ટ્સ પરથી પસાર થવા માટે ફેસ રેકગ્નિશનનો ઉપયોગ કરી શકે છે, પરંતુ દેશ છોડવા માટે જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
ડેટા સુરક્ષા અને ગોપનીયતા કેટલી મજબૂત છે?
ફેસ રેકગ્નિશનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા બાયોમેટ્રિક ડેટાની સુરક્ષા એક અત્યંત મહત્વનો વિષય છે. ‘ડિજીયાત્રા ફાઉન્ડેશન’ના જણાવ્યા અનુસાર, મુસાફરની વ્યક્તિગત માહિતી તેમના સ્માર્ટફોનમાં એક સુરક્ષિત ‘વોલેટ’માં એન્ક્રિપ્ટેડ (ગુપ્ત કોડમાં ફેરવાયેલા) સ્વરૂપે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. આ ડેટા સંબંધિત એરપોર્ટ સાથે માત્ર મુસાફરની સંમતિથી અને મર્યાદિત સમયગાળા માટે જ શેર કરવામાં આવે છે. સરકારી માહિતી મુજબ, મુસાફરી સંબંધિત વ્યક્તિગત ડેટા ફ્લાઇટ રવાના થયાના 24 કલાકની અંદર એરપોર્ટ સિસ્ટમમાંથી ડિલીટ કરી દેવામાં આવે છે. વધુમાં, આ સિસ્ટમનું ઓડિટ CERT-In દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
જોકે, બાયોમેટ્રિક ડેટા અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. પાસવર્ડથી વિપરીત, જો તે લીક થઈ જાય અથવા તેની સુરક્ષા જોખમાય, તો તેને બદલી શકાતો નથી. તેથી, આ નવી સિસ્ટમમાં ડેટા સુરક્ષા, તેનો મર્યાદિત ઉપયોગ અને મુસાફરની સંમતિ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીનું ભવિષ્ય કેવું હશે?
હાલમાં, આ એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ (પ્રાયોગિક યોજના) છે. તેનો આગામી તબક્કો મુસાફરોના અનુભવ અને તકનીકી પરીક્ષણોના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે. 2027 સુધીમાં તેને મોટા પાયે અમલમાં મૂકવાની શક્યતા છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય એરપોર્ટ પર વારંવાર કરવામાં આવતી ઓળખ ચકાસણીની પ્રક્રિયાને સરળ અને ઝડપી બનાવવાનો છે.
જોકે, અસલી પડકાર માત્ર ચહેરાની ઓળખ (facial recognition) કરવામાં નથી, પરંતુ મુસાફરોનો વિશ્વાસ જીતવામાં છે. જો આ ટેક્નોલોજી સુરક્ષિત, અનુકૂળ અને ભરોસાપાત્ર સાબિત થાય, તો ભવિષ્યમાં ડિજિટલ ઓળખ પદ્ધતિ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરની લાંબી કતારોનું સ્થાન લઈ શકે છે અને મુસાફરી માટે એક નવું ધોરણ બની શકે છે.
