પરવાનગી વગર કોઈનો વીડિયો બનાવી લીધો તો થઈ શકે છે જેલ! જાણી લો ભારતીય કાયદામાં કેટલી છે સજાની જોગવાઈ
કોઈની મંજૂરી વગર ગુપ્ત રીતે વીડિયો રેકોર્ડ કરવો એ ગંભીર ગુનો છે. ભારતીય કાયદા (BNS) અને આઈટી એક્ટ હેઠળ આ બાબતે કેટલા વર્ષની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે, જાણો વિગતો.
સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયાના આજના યુગમાં વીડિયો રેકોર્ડ કરવો ખૂબ જ સરળ બની ગયો છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક રેકોર્ડિંગ કાયદાકીય રીતે યોગ્ય છે. કોઈની ગુપ્ત રીતે ફિલ્મ કે વીડિયો બનાવવો એ ગુનો છે કે નહીં, તે બાબતનો આધાર એ વાત પર રહેલો છે કે રેકોર્ડિંગ ક્યાં કરવામાં આવ્યું છે, શું રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યું છે, સામેવાળી વ્યક્તિની સંમતિ લેવામાં આવી હતી કે નહીં અને પાછળથી તે વીડિયોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો અથવા તેને કેવી રીતે શેર કરવામાં આવ્યો. ભારતીય કાયદામાં વોયરિઝમ (Voyeurism – છૂપી રીતે જોવું કે રેકોર્ડ કરવું), પ્રાઇવસીનું ઉલ્લંઘન, અશ્લીલ કે યૌન સામગ્રી, માનહાનિ અને બ્લેકમેઇલિંગ સામે ખાસ કાનૂની રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે.
ગુપ્ત રીતે રેકોર્ડિંગ કરવા પર થઈ શકે છે જેલ
ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ 77 ખાસ કરીને વોયરિઝમ સાથે જોડાયેલી છે. આ કલમ ત્યારે લાગુ કરવામાં આવે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કોઈ મહિલાની એવી સ્થિતિમાં તસવીર કે વીડિયો લે છે, જુએ છે અથવા ફેલાવે છે જ્યારે તે ખાનગી કામ કરી રહી હોય અને તેને પ્રાઇવસી (નિજતા) ની અપેક્ષા હોય. જેમાં શરીરના ખાનગી અંગો દેખાવા, ટોયલેટનો ઉપયોગ કરવો કે પછી એવી અંગત પ્રવૃત્તિ કરવી સામેલ છે જે સામાન્ય રીતે સાર્વજનિક રૂપે કરવામાં આવતી નથી.
- પહેલીવાર દોષિત ઠરવા પર: ઓછામાં ઓછી 1 વર્ષ અને વધુમાં વધુ 3 વર્ષ સુધીની જેલની સજા તથા દંડ થઈ શકે છે.
- બીજી વાર કે ત્યારબાદ દોષિત ઠરવા પર: 3 થી 7 વર્ષ સુધીની જેલની સજા અને દંડ થઈ શકે છે.
મહત્વની બાબત એ છે કે જો કોઈ મહિલા રેકોર્ડિંગ માટે સહમત હતી પરંતુ વીડિયોને અન્ય લોકો સાથે શેર કરવા માટે સહમત ન હતી, તો પણ તેને વાયરલ કરવો કે ફેલાવવો એ કલમ 77 હેઠળ ગુનો ગણાશે.
IT એક્ટ હેઠળ પણ મળે છે પ્રાઇવસીનું રક્ષણ
ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ (IT Act) 2000 ની કલમ 66E નિજતાના ઉલ્લંઘન સાથે સંબંધિત છે. તે જાણતા હોવા છતાં કોઈ વ્યક્તિના ખાનગી અંગોની તસવીર કે વીડિયો લેવા, પબ્લિશ કરવા કે મોકલવા પર રોક લગાવે છે. આ જોગવાઈ પુરુષો અને મહિલાઓ બંને પર સમાન રીતે લાગુ પડે છે.
આ ગુના બદલ 3 વર્ષ સુધીની જેલની સજા, રૂ. 2,00,000 સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. કાયદો ખાસ કરીને એવી પરિસ્થિતિઓને આવરી લે છે જ્યાં વ્યક્તિને એવી અપેક્ષા હોય છે કે તેના શરીરના ખાનગી અંગો રેકોર્ડ કરવામાં આવશે નહીં અથવા તો અન્ય કોઈને બતાવવામાં આવશે નહીં.
અશ્લીલ વીડિયો શેર કરવા પર વધારાના આરોપો
જ્યારે રેકોર્ડ કરેલો વીડિયો ઓનલાઈન અપલોડ અથવા શેર કરવામાં આવે છે, ત્યારે કાનૂની પરિણામો વધુ ગંભીર બની શકે છે. આઈટી એક્ટની કલમ 67 અને 67A, ઈલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં અશ્લીલ સામગ્રી અને યૌન પ્રવૃત્તિ વાળી સામગ્રીને પબ્લિશ કરવા કે મોકલવા સાથે સંબંધિત છે.
સામગ્રીના પ્રકાર અને સંજોગોના આધારે આ જોગવાઈઓ હેઠળ જેલની સજા અને ભારે દંડ થઈ શકે છે. આ જ કારણે વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે અન્ય કોઈ પણ પ્લેટફોર્મ પર કોઈ અંગત કે અશ્લીલ વીડિયો ફોરવર્ડ કરવો એ માત્ર મોકલનાર અને મેળવનાર વચ્ચેનો મામલો રહેતો નથી.
આ ઉપરાંત, જો કોઈ વ્યક્તિના રેકોર્ડિંગનો ઉપયોગ તેને ધમકાવવા કે તેની પાસેથી પરાણે પૈસા પડાવવા (બ્લેકમેઇલિંગ) માટે કરવામાં આવે છે, તો કાનૂની કાર્યવાહી વધુ કડક બને છે. ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 308 હેઠળ જબરદસ્તીથી નાણાં વસૂલવા (Extortion) બદલ 7 વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
શું જાહેર સ્થળે રેકોર્ડિંગ કરવું ગેરકાયદેસર છે?
રસ્તા, બજાર, રેલવે સ્ટેશન કે જાહેર કાર્યક્રમો જેવી જગ્યાઓ પર લોકોનું રેકોર્ડિંગ કરવું માત્ર એટલા માટે મોટો ગુનો નથી ગણાતો કે તે વ્યક્તિએ પરવાનગી નથી આપી. પત્રકારો, વ્લોગર્સ અને સામાન્ય લોકો એવા દ્રશ્યો રેકોર્ડ કરી શકે છે જેમાં કેટલાક લોકો દેખાઈ રહ્યા હોય.
જોકે, અહીં પણ પરિસ્થિતિ ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. કોઈનો પીછો કરવા, ધમકાવવા, હેરાન કરવા કે આશયપૂર્વક કોઈને લક્ષ્ય બનાવીને ગુપ્ત રીતે રેકોર્ડિંગ કરવાથી કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. તેથી જાહેર દ્રશ્ય રેકોર્ડ કરવા અને ગેરકાયદેસર હેતુ માટે જાણીજોઈને કોઈ વ્યક્તિને ટાર્ગેટ કરવા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
આ સિવાય ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ 2023 પણ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોસેસિંગ માટે મોટું માળખું પૂરું પાડે છે, જેમાં સંમતિ અને કાયદેસરના ઉપયોગો સામેલ છે.
