Breaking News : અમેરિકાએ અવકાશમાં શસ્ત્રો તૈનાત કર્યાની કરી કબૂલાત, રશિયા-ચીન સાથે તણાવ વધ્યો!

અમેરિકાએ પ્રથમ વખત જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે તેણે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં અવકાશ આધારિત શસ્ત્રો અથવા ‘સ્પેસ કંટ્રોલ વેપન્સ’ તૈનાત કર્યા છે. આ ખુલાસા બાદ અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચે અવકાશમાં વધી રહેલી લશ્કરી સ્પર્ધાને લઈને ચિંતાઓ વધુ ઘેરી બની છે. જોકે, અમેરિકાએ આ શસ્ત્રો અંગે હજુ સુધી ઘણી મહત્વપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરી નથી.

અવકાશમાં વધી રહેલી લશ્કરી સ્પર્ધા વચ્ચે અમેરિકાનો આ ખુલાસો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. યુએસ એરફોર્સના સેક્રેટરી ટ્રોય મેઈન્કે જણાવ્યું કે દુશ્મન દેશોના સંભવિત હુમલાઓથી અમેરિકાની અવકાશ સંપત્તિઓ અને લશ્કરી દળોનું રક્ષણ કરવા માટે ‘ઓન-ઓર્બિટ સ્પેસ કંટ્રોલ વેપન્સ’ જરૂરી છે. જોકે, આ શસ્ત્રો કયા પ્રકારના છે, તેમની સંખ્યા કેટલી છે અને તેમને ક્યારે ભ્રમણકક્ષામાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા, તેની માહિતી અમેરિકાએ આપી નથી.

ટ્રોય મેઈન્કેનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા લાંબા સમયથી રશિયા અને ચીનની વધતી જતી અવકાશી લશ્કરી ક્ષમતાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યું છે. અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર, બંને દેશો અવકાશમાં પોતાની સૈન્ય ક્ષમતાઓ ઝડપથી વિકસાવી રહ્યા છે અને અન્ય દેશોના ઉપગ્રહો તથા અવકાશ આધારિત સિસ્ટમોને પ્રભાવિત કરવાની ટેક્નોલોજી પર કામ કરી રહ્યા છે.

ભવિષ્યના યુદ્ધમાં અવકાશ કેમ મહત્વપૂર્ણ?

આધુનિક યુદ્ધમાં અવકાશની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે. GPS, સૈન્ય સંચાર, દેખરેખ, ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવી અને ચોક્કસ લક્ષ્ય નિર્ધારણ જેવી અનેક મહત્વપૂર્ણ સેવાઓ ઉપગ્રહો પર આધારિત છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈ દેશની અવકાશ આધારિત સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચે તો તેની સીધી અસર તેની લશ્કરી ક્ષમતા ઉપરાંત સંચાર અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ સેવાઓ પર પણ પડી શકે છે.

અમેરિકાનું માનવું છે કે ભવિષ્યના કોઈપણ મોટા સંઘર્ષમાં અવકાશ પર નિયંત્રણ રાખવું વ્યૂહાત્મક ફાયદો આપી શકે છે. અમેરિકા વર્ષોથી રશિયા અને ચીનની અવકાશી સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ અંગે ચેતવણી આપતું આવ્યું છે. હવે અવકાશને સંભવિત યુદ્ધક્ષેત્ર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું હોવાથી વોશિંગ્ટન પોતાની સ્પેસ ડિફેન્સ ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત કરી રહ્યું છે.

અમેરિકાએ શું કહ્યું?

‘એર, સ્પેસ એન્ડ સાયબર કોન્ફરન્સ’ દરમિયાન ટ્રોય મેઈન્કે જણાવ્યું કે અમેરિકા ઝડપથી બદલાઈ રહેલા અને ઉભરતા જોખમોનો સામનો કરવા માટે તૈયાર છે. યુએસ સ્પેસ ફોર્સના પ્રવક્તાના જણાવ્યા અનુસાર, જરૂરિયાત ઊભી થાય તો અવકાશ આધારિત આ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ રક્ષણાત્મક તેમજ આક્રમક બંને હેતુઓ માટે થઈ શકે છે.

યુએસ સ્પેસ ફોર્સ ‘સ્પેસ કંટ્રોલ’ને એવી ક્ષમતા તરીકે જુએ છે જેના દ્વારા અવકાશમાં પોતાના હિતો અને સંપત્તિઓનું રક્ષણ કરી શકાય તેમજ વિરોધી દેશોની અવકાશ આધારિત ક્ષમતાઓ સામે કાર્યવાહી કરી શકાય. તેમાં વિરોધી સિસ્ટમોને પ્રભાવિત કરવી, વિક્ષેપિત કરવી, તેમની ક્ષમતા ઘટાડવી અથવા અત્યંત જરૂરી સ્થિતિમાં તેનો નાશ કરવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

કયા પ્રકારના શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થઈ શકે?

અમેરિકાએ ભ્રમણકક્ષામાં તૈનાત કરવામાં આવેલા શસ્ત્રોની ચોક્કસ પ્રકૃતિ અંગે કોઈ સત્તાવાર વિગતો આપી નથી. જોકે, અવકાશ આધારિત સૈન્ય ટેક્નોલોજીમાં સાયબર ક્ષમતાઓ, લેસર સિસ્ટમ્સ અને એવા ઉપગ્રહોનો સમાવેશ થઈ શકે છે જે અન્ય ઉપગ્રહોની કામગીરીમાં દખલ કરી શકે અથવા તેમને નુકસાન પહોંચાડી શકે.

આ કારણે અવકાશ હવે માત્ર વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને ઉપગ્રહોના પ્રક્ષેપણ પૂરતું મર્યાદિત ક્ષેત્ર રહ્યું નથી. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન ત્રણેય દેશો પોતાની અવકાશ આધારિત લશ્કરી ક્ષમતાઓ વિકસાવી રહ્યા છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં અવકાશમાં શક્તિનું સંતુલન વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

યુએસ સ્પેસ ફોર્સની ભૂમિકા શું છે?

અમેરિકાએ વર્ષ 2019માં યુએસ સ્પેસ ફોર્સની સ્થાપના કરી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ અવકાશમાં અમેરિકાની મહત્વપૂર્ણ સંપત્તિઓનું રક્ષણ કરવાનો છે. તેમાં સૈન્ય સંચાર, દેખરેખ, નેવિગેશન અને અન્ય લશ્કરી કામગીરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ઉપગ્રહોનો સમાવેશ થાય છે.

અમેરિકાનું કહેવું છે કે રશિયા અને ચીનની વધતી જતી અવકાશી ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની અવકાશ સંપત્તિઓની સુરક્ષા વધુ મજબૂત કરવી જરૂરી છે. સાથે જ, સંભવિત હુમલાનો સામનો કરવા અને જરૂર પડે ત્યારે જવાબી કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા વિકસાવવી પણ તેની વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

અવકાશમાં શસ્ત્રોની સ્પર્ધાથી શું જોખમ છે?

અવકાશમાં લશ્કરી પ્રવૃત્તિ વધવાથી અનેક પ્રકારના જોખમો ઊભા થઈ શકે છે. તેમાં સૌથી મોટો ખતરો અવકાશી કાટમાળ એટલે કે ‘સ્પેસ ડેબ્રિસ’નો છે. જો કોઈ ઉપગ્રહને નષ્ટ કરવામાં આવે તો તેના હજારો ટુકડા ઊંચી ઝડપે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં ફેલાઈ શકે છે.

આ કાટમાળ અન્ય ઉપગ્રહો સાથે અથડાઈ શકે છે અને વધુ નુકસાનનું કારણ બની શકે છે. એક અથડામણથી વધુ કાટમાળ સર્જાઈ શકે છે, જેના કારણે ભવિષ્યના અવકાશ મિશન અને ઉપગ્રહોના સંચાલન માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.

અમેરિકાએ અવકાશમાં શસ્ત્રો તૈનાત કર્યાની વાત જાહેરમાં સ્વીકારી છે તે કારણે હવે અવકાશમાં ચાલી રહેલી લશ્કરી સ્પર્ધા વધુ સ્પષ્ટ બની છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચે અવકાશ આધારિત ક્ષમતાઓ વિકસાવવાની હોડ આગામી સમયમાં વધુ તેજ બની શકે છે. આ સાથે જ અવકાશને સુરક્ષિત અને સંઘર્ષથી દૂર રાખવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિયમો અને સહમતીની જરૂરિયાત પણ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.

UPI પેમેન્ટ હવે ફ્રી નહીં? ₹2,000થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર શું બદલાશે, જાણો A ટુ Z માહિતી