Middle East tension : એક તરફ શાંતિની વાત, બીજી તરફ યુદ્ધ… ટ્રમ્પ- નેતન્યાહૂ વચ્ચે દરાર કે કોઈ ચાલ?

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. એક તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન સાથે શાંતિ સમજૂતી અને કૂટનીતિક ઉકેલની વાત કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સતત આક્રમક વલણ અપનાવી રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા હુમલા અને પ્રતિહુમલાઓને કારણે સમગ્ર વિશ્વની નજર હવે આ સંઘર્ષ પર ટકેલી છે.

તાજેતરના દિવસોમાં શાંતિ વાર્તાની આશા વચ્ચે ઇઝરાયલે લેબનાનમાં હિઝબુલ્લાહના ઠેકાણાઓ પર હુમલા કર્યા હતા. તેના જવાબમાં ઈરાને ઇઝરાયલ પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા. ત્યારબાદ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ જ્યારે ઇઝરાયલે સીધા ઈરાનની અંદર અનેક મહત્વપૂર્ણ સ્થળોને નિશાન બનાવ્યા. અહેવાલો મુજબ તેહરાન સહિત લગભગ 15 સ્થળો પર હુમલા કરવામાં આવ્યા અને સૈન્ય માળખાને ભારે નુકસાન પહોંચાડવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.

આ ઘટનાઓ વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. ટ્રમ્પ જાહેરમાં શાંતિ અને સમજૂતીની વાત કરે છે, પરંતુ તેમનો સૌથી નજીકનો સાથી માનવામાં આવતો ઇઝરાયલ સતત યુદ્ધમુખી પગલાં લઈ રહ્યો છે. જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અમેરિકાની કૂટનીતિક સ્થિતિ પર ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે ફોન પર તીવ્ર મતભેદ!

તાજેતરમાં કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય રિપોર્ટ્સમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે ફોન પર તીવ્ર મતભેદ થયા હતા. જોકે આ દાવાઓની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ બંને નેતાઓ વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ હોવાની અટકળો વધુ તેજ બની છે. હવે ઇઝરાયલના હુમલાઓને ઘણા વિશ્લેષકો ટ્રમ્પના શાંતિ પ્રયાસોને પડકારરૂપ માની રહ્યા છે.

ઇઝરાયલે ઈરાનના મિસાઇલ લોન્ચ સાઇટ્સ, ડ્રોન બેઝ, એરપોર્ટ, કમાન્ડ સેન્ટર અને પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટ જેવા વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા હોવાનું જણાવ્યું છે. ઇઝરાયલી સેનાનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનની હુમલાખોર ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે.

પ્રવક્તાએ ચેતવણી આપી

ઈરાન તરફથી પણ કડક પ્રતિક્રિયા સામે આવી છે. ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ના પ્રવક્તાએ ચેતવણી આપી છે કે જો ઇઝરાયલ તેના હુમલાઓ ચાલુ રાખશે તો ઈરાન વધુ કડક અને વ્યાપક જવાબ આપશે. સાથે જ ઈરાને રાજદ્વારી મોરચે પણ દબાણ વધાર્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રીએ પાકિસ્તાન, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ઈજિપ્ત, કતાર અને તુર્કિયે સહિત અનેક દેશો સાથે વાતચીત કરીને પોતાનો અભિગમ સ્પષ્ટ કર્યો છે.

બીજી તરફ ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફોર્સ (IDF)નું કહેવું છે કે તેની તમામ કાર્યવાહી આતંકવાદી સંગઠનો અને તેમના સમર્થકો સામેની સુરક્ષા કાર્યવાહીનો ભાગ છે. ઇઝરાયલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પોતાની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી નહીં કરે.

બીજી તરફ અમેરિકા પણ સૈન્ય તૈયારીઓ વધારી રહ્યું છે

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં ટ્રમ્પની ભૂમિકા સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. એક તરફ તેઓ ઈરાન સાથે મોટી સમજૂતી થવાની આશા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા પણ સૈન્ય તૈયારીઓ વધારી રહ્યું છે. ઈરાની હુમલાઓ બાદ અમેરિકન સેનાને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે અને મધ્ય પૂર્વના સમુદ્રી વિસ્તારોમાં અમેરિકન દેખરેખ વધુ સક્રિય બની છે.

ટ્રમ્પે અગાઉ ચેતવણી આપી હતી કે જો શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે તો અમેરિકા સૈન્ય કાર્યવાહીનો વિકલ્પ અપનાવી શકે છે. તેમણે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને પણ કડક વલણ દર્શાવ્યું છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે જોખમ બની શકે છે, જ્યારે ઈરાન પોતાનો કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ હોવાનું દાવો કરે છે.

આ દરમિયાન ઈરાને પણ પોતાની સૈન્ય તૈયારીઓ વધારી છે. ઈરાને ઇઝરાયલના અનેક સૈન્ય મથકો અને એરબેઝને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ જો તેના પર ફરી હુમલો કરવામાં આવશે તો તે અગાઉ કરતાં વધુ શક્તિશાળી જવાબ આપશે.

ઈરાની હુમલાઓ બાદ સમગ્ર ઇઝરાયલમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. મિસાઇલ ચેતવણીઓ વચ્ચે એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સતત સક્રિય છે અને સુરક્ષા એજન્સીઓ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે મતભેદ હોવા છતાં બંને દેશો ઈરાન પર દબાણ જાળવી રાખવાની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યા હોઈ શકે છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે જાહેરમાં અલગ-અલગ સંદેશા આપવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ વ્યૂહાત્મક સ્તરે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ હજુ પણ એક જ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે.

હાલની પરિસ્થિતિને જોતા મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટવાને બદલે વધુ વધી રહ્યો છે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ નહીં થાય તો આ સંઘર્ષ વધુ મોટા યુદ્ધનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, જેનો પ્રભાવ માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર પણ પડી શકે છે.

ઈઝરાયેલ-ઈરાન યુદ્ધની અસર, હોર્મુઝ અને બાબ-અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટ પર વધતું સંકટ