Loan Rules : લોન ચૂકવ્યા બાદ બેંકે દસ્તાવેજો પરત ન આપ્યા? તો મળશે રોજના ₹5,000

હોમ લોન કે અન્ય કોઈ મિલકત સામે લીધેલી લોન સંપૂર્ણપણે ચૂકવી દીધા બાદ ગ્રાહકોને સૌથી મોટી રાહત ત્યારે મળે છે, જ્યારે લોનનો બોજ પૂરો થાય છે. જોકે, છેલ્લો EMI ચૂકવ્યા પછી પણ એક મહત્વપૂર્ણ કામ બાકી રહે છે—બેંક પાસેથી મિલકતના અસલ દસ્તાવેજો પરત મેળવવા. જો બેંક સમયસર દસ્તાવેજો પરત ન આપે તો ગ્રાહકોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ સ્થિતિમાં RBIના નિયમો ગ્રાહકોને મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા આપે છે.

લોન બંધ થયા બાદ 30 દિવસમાં દસ્તાવેજો પરત કરવા જરૂરી

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ની સૂચનાઓ મુજબ, ગ્રાહકે લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરી દીધી હોય અથવા લોનનું સેટલમેન્ટ થઈ ગયું હોય ત્યારે બેંક અથવા સંબંધિત નાણાકીય સંસ્થાએ મિલકતના અસલ દસ્તાવેજો પરત કરવાની પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવી પડે છે. સાથે જ, મિલકત પર બેંક દ્વારા બનાવવામાં આવેલ ચાર્જ અથવા બોજ સંબંધિત રેકોર્ડમાંથી દૂર કરવાની કાર્યવાહી પણ કરવાની રહે છે.

આ માટે RBIએ 30 દિવસની સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે. આ નિયમો 1 ડિસેમ્બર, 2023થી લાગુ થયા છે અને મિલકતના દસ્તાવેજોને લોનના કોલેટરલ તરીકે રાખતી સંબંધિત સંસ્થાઓને લાગુ પડે છે.

બેંકે લોન મંજૂર કરતી વખતે ગ્રાહકને એ પણ સ્પષ્ટ માહિતી આપવાની હોય છે કે લોન બંધ થયા બાદ અસલ દસ્તાવેજો ક્યાંથી પરત મેળવી શકાશે. ગ્રાહકને દસ્તાવેજો તે જ શાખામાંથી અથવા બેંક દ્વારા નક્કી કરાયેલા અન્ય કાર્યાલયમાંથી મેળવવાની સુવિધા આપવામાં આવી શકે છે.

30 દિવસ બાદ વિલંબ થાય તો રોજના ₹5,000નું વળતર

RBIના નિયમોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ વળતર અંગે છે. જો લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી બાદ બેંક 30 દિવસની નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં મિલકતના અસલ દસ્તાવેજો પરત કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો વિલંબના દરેક દિવસ માટે ગ્રાહકને ₹5,000નું વળતર ચૂકવવાનું રહે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો બેંકને દસ્તાવેજો પરત કરવામાં 10 દિવસનો વધારાનો વિલંબ થાય, તો નિયમ મુજબ ગ્રાહકને ₹50,000નું વળતર મળવાનું થઈ શકે છે. જોકે, આ વળતર લાગુ થવા માટે વિલંબ બેંક અથવા સંબંધિત સંસ્થાની જવાબદારી હેઠળ આવતો હોવો જરૂરી છે.

બેંકે દસ્તાવેજો પરત કરવામાં વિલંબ થયો હોય તો તેનું કારણ પણ ગ્રાહકને જણાવવાનું રહે છે. આ જોગવાઈનો હેતુ લોન બંધ થયા બાદ ગ્રાહકોને તેમના મહત્વપૂર્ણ મિલકતી દસ્તાવેજો મેળવવામાં અનાવશ્યક વિલંબ ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

બેંક પાસે દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય તો શું?

જો બેંકની કસ્ટડીમાં રહેલા અસલ મિલકતી દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય અથવા નુકસાન પામે, તો બેંકે ગ્રાહકને ડુપ્લિકેટ અથવા પ્રમાણિત નકલો મેળવવામાં સહાય કરવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં જરૂરી પ્રક્રિયા હાથ ધરવાનો ખર્ચ પણ બેંકે ઉઠાવવાનો રહે છે.

RBIની જોગવાઈ મુજબ, ખોવાયેલા અથવા નુકસાન પામેલા દસ્તાવેજોની નકલ મેળવવા માટે બેંકને વધારાનો સમય મળી શકે છે. આવા કેસમાં 30 દિવસનો વધારાનો સમય આપવામાં આવે છે. જો આ સમયગાળા બાદ પણ બેંક જરૂરી દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં નિષ્ફળ જાય, તો વિલંબ માટે દૈનિક ₹5,000ના વળતરની જોગવાઈ લાગુ થઈ શકે છે.

દસ્તાવેજો ન મળે તો ગ્રાહકે શું કરવું?

જો લોન સંપૂર્ણપણે ચૂકવ્યા બાદ પણ તમને તમારા મિલકતના અસલ દસ્તાવેજો સમયસર પરત ન મળે, તો સૌપ્રથમ બેંકને લેખિત ફરિયાદ કરવી જોઈએ. ફરિયાદમાં લોન એકાઉન્ટ બંધ થયાની તારીખ, દસ્તાવેજોની વિગતો અને દસ્તાવેજો પરત કરવાની વિનંતી સ્પષ્ટ રીતે લખવી જોઈએ.

બેંક પાસેથી લોન બંધ થયાનો લેખિત પુરાવો અને દસ્તાવેજો પરત કરવામાં થઈ રહેલા વિલંબ અંગેનું કારણ પણ માંગી શકાય છે. શક્ય હોય ત્યાં સુધી ફરિયાદની રસીદ, ઈમેલ, પત્રવ્યવહાર અને બેંક તરફથી મળેલા જવાબનો રેકોર્ડ સાચવી રાખવો જોઈએ.

જો બેંકની ફરિયાદ નિવારણ પ્રક્રિયા દ્વારા સમસ્યાનું નિરાકરણ ન આવે, તો ગ્રાહક RBIની ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા હેઠળ ફરિયાદ કરી શકે છે. આવા સમયે બેંક સાથે થયેલા તમામ પત્રવ્યવહાર અને સંબંધિત દસ્તાવેજો સાચવી રાખવાથી ફરિયાદ રજૂ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

લોન ચૂકવી દેવી એ પ્રક્રિયાનો અંત છે, પરંતુ મિલકતના અસલ દસ્તાવેજો પરત મેળવવા અને મિલકત પરના સંબંધિત ચાર્જ દૂર થયા છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી લોન બંધ થયા બાદ બેંક પાસેથી જરૂરી દસ્તાવેજો અને લેખિત પુષ્ટિ સમયસર મેળવી લેવી સમજદારીભર્યું છે.