
સોનાની કિંમત લગભગ 14 મહિનાના નીચલા સ્તરે છે. સિલ્વર પોતાના હાઈથી લગભગ 65% નીચે છે. ગોલ્ડ-સિલ્વરના ઘટાડાએ દુનિયાભરના રોકાણકારોની ચિંતા વધારી દીધી છે. સામાન્ય રીતે મોંઘવારી, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને બજારમાં ઉથલ-પાથલ દરમિયાન સુરક્ષિત રોકાણ (Safe Haven) ગણાતું Gold ભારે વેચવાલીનો સામનો કરી રહ્યું છે.
હવે સવાલ એ છે કે, શું સોનાનો આ ઘટાડો આવનારા કોઈ મોટા આર્થિક સંકટનો સંકેત છે? આને લઈને જાણીતા અમેરિકન બ્રોકર અને અર્થશાસ્ત્રી પીટર શિફે કંઈક આવી જ આશંકા વ્યક્ત કરી છે.
પીટર શિફે 18 નવેમ્બરના રોજ એક પોસ્ટમાં કહ્યું હતું કે, સોનાની કિંમતોમાં ઘટાડો એટલા માટે આવી રહ્યો છે, કારણ કે ફેડ એ વિશ્વાસ અપાવી રહ્યું છે કે; તે વ્યાજ દર વધારીને મોંઘવારી સામેની લડાઈ જીતી શકે છે.
એવામાં ગોલ્ડમાં રોકાણ કરનારા આ તર્ક સાથે પણ સહમત થઈ રહ્યા છે કે, ગોલ્ડમાં રોકાણ પર કોઈ વ્યાજ મળતું નથી. જો કે, US Bonds વ્યાજ આપે છે. આ બધા વચ્ચે ફેડ વ્યાજ દરો જ્યારે વધારવાના સંકેત આપે છે, ત્યારે બોન્ડ અને અન્ય વ્યાજ આધારિત રોકાણ આકર્ષક બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારો ગોલ્ડમાંથી પૈસા કાઢીને અહીં રોકાણ કરી રહ્યા છે.
પીટર શિફ કહે છે કે, જો ફેડ વ્યાજ દરમાં વધારો કરે છે, તો કંપની માટે નવું દેવું લેવું વધુ મોંઘું થઈ જશે. જૂના દેવાનું વ્યાજ પણ વધી શકે છે. તેનાથી કંપનીનો નફો પ્રભાવિત થશે અને રોકાણકારો તેના શેર વેચવા લાગી શકે છે. આ જ રીતે રિયલ એસ્ટેટ બજાર પર પણ વ્યાજ દરોની અસર પડે છે.
Home Loan મોંઘી થવાથી મકાન ખરીદનારાઓની સંખ્યા ઘટી શકે છે. પ્રોપર્ટીની માંગ નબળી પડવા પર કિંમતોમાં ઘટાડો આવી શકે છે. એવામાં જે લોકોએ મોંઘી પ્રોપર્ટી ખરીદવા માટે દેવું લીધું છે, તેમની મુશ્કેલી વધુ વધી શકે છે.
શિફનું માનવું છે કે, આવી સ્થિતિમાં શેર, બોન્ડ અને રિયલ એસ્ટેટની કિંમતો સોનાની સરખામણીમાં વધુ ઘટી શકે છે. તેમણે અહીં સુધી ચેતવણી આપી છે કે, જો ફેડ મોંઘવારી સામેની પોતાની લડાઈમાં પાછળ નહીં હટે, તો અમેરિકામાં વર્ષ 2008 કરતાં પણ મોટું નાણાકીય સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
પીટર શિફની ચેતવણીમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું એસેટ ડિફ્લેશન છે. તેનો અર્થ એ છે કે, શેર, મકાન, જમીન અને અન્ય સંપત્તિઓની કિંમતો ઝડપથી ઘટવા લાગે. તેની અસર માત્ર રોકાણકારોની સંપત્તિ પૂરતી સીમિત રહેતી નથી.
બેંકો પણ રિયલ એસ્ટેટ અને અન્ય સંપત્તિઓને દેવું આપવાના બદલામાં સુરક્ષા (Collateral) તરીકે રાખે છે. આ સંપત્તિઓની કિંમત જ્યારે ઘટે છે, ત્યારે દેવાની સરખામણીમાં તેમની સુરક્ષાનું મૂલ્ય ઘટી જાય છે.
બીજી તરફ, આર્થિક નબળાઈના કારણે કંપનીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે દેવું ચૂકવવું મુશ્કેલ બની શકે છે. તેનાથી બેંકોનું ફસાયેલું કરજ વધવા અને તેમની બેલેન્સ શીટ નબળી પડવાનું જોખમ ઊભું થાય છે.
પીટર શિફનું માનવું છે કે, ફેડ આવી સ્થિતિમાં અર્થતંત્ર અને બેંકિંગ સિસ્ટમને બચાવવા માટે પોતાની નીતિ બદલવા મજબૂર થશે. તેને બજારની ભાષામાં Fed Pivot કહેવામાં આવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે, ફેડ વ્યાજ દરો વધારવાની રણનીતિ છોડીને દરોમાં ઘટાડો કરી શકે છે. જરૂર પડવા પર તે સિસ્ટમમાં વધુ પૈસા નાખવા અને બોન્ડ ખરીદવા જેવા પગલાં પણ લઈ શકે છે. તેનાથી બજારમાં લિક્વિડિટી વધી શકે છે અને શેર, પ્રોપર્ટી તથા અન્ય સંપત્તિઓને સહારો મળી શકે છે.
શિફના મતે, આ રાહતનું બીજું પાસું હોય શકે છે. જો સરકાર અને કેન્દ્રીય બેંક મોટાપાયે પૈસા નાખે છે, તો ભવિષ્યમાં મોંઘવારી અને ડોલરની નબળાઈનું જોખમ વધી શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં સોના અને ચાંદીને ફરીથી મજબૂતી મળી શકે છે. આ જ કારણ છે કે, હાલના ઘટાડા છતાં શિફ લાંબાગાળામાં કિંમતી ધાતુઓને લઈને સકારાત્મક બનેલા છે.