લોન એપની માયાજાળથી સાવધાન, ઈન્સ્ટન્ટ લોન મેળવવાની લાલચ તમારા માટે બની શકે છે જીવલેણ.. કેવી રીતે?- વાંચો

આજના ડિજિટલ યુગમાં, ખાસ કરીને યુવાનો, ગિગ વર્કર્સ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોમાં લોન એપ્સનો ક્રેઝ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ઘર બેઠા ભણતા વિદ્યાર્થીઓ અથવા ઓછી સેલરીમાં નોકરી શરૂ કરનાર યુવાનો ઘણીવાર પૈસાની ખેંચ અનુભવે છે અને ત્યારે આ એપ્સ એક દેવદૂત તરીકે સામે આવે છે. ઇન્ટરનેટ દ્વારા મળતી આ લોન શરૂઆતમાં ખૂબ જ આકર્ષક લાગે છે કારણ કે તેમાં કોઈ પણ ઓળખાણ વગર કે જામીન વગર તરત જ પૈસા મળી જાય છે પરંતુ, આ સુવિધાની પાછળ એક એવું વિષચક્ર છુપાયેલું છે જે સામાન્ય માણસને આત્મહત્યા કરવા સુધી મજબૂર કરી શકે છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા કિસ્સાઓમાં 8000 કરોડ રૂપિયાનું સર્ક્યુલેશન અને સેંકડો કરોડ રૂપિયા હવાલા દ્વારા ચીન મોકલવાના કૌભાંડ બહાર આવ્યા છે.

કેવી રીતે કામ કરે છે આ લોન એપની માયાજાળ?

આ એપ્લિકેશન્સ તમને લોન આપતા પહેલાં કોઈ પ્રોપર્ટી કે દસ્તાવેજો માંગતી નથી, પરંતુ તેઓ તમારા મોબાઈલ એક્સેસની માંગણી કરે છે. જ્યારે તમે એપ ઇન્સ્ટોલ કરો છો, ત્યારે તે તમારી કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ, ગેલેરી, કેમેરા અને સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સનું એક્સેસ માંગી લે છે. ઘણા યુવાનો મજાકમાં કહે છે કે ‘મારી પાસે એવી તે કઈ માહિતી છે જે ચોરાઈ જશે?’, પરંતુ આ એપ્સ તમારી તે જ ઓળખ સાથે રમત રમે છે. જો તમે લોન ચૂકવવામાં મોડું કરો છો, તો તેઓ તમારી ગેલેરીમાંથી ફોટા લઈને AI દ્વારા તેને મોર્ફ કરે છે અને અશ્લીલ બનાવી દે છે. આ મોર્ફ કરેલા ફોટા તમારા સંબંધીઓને મોકલવાની ધમકી આપવામાં આવે છે અથવા સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ કરી દેવામાં આવે છે, જે વ્યક્તિની સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે.

“મારી અંગત માહિતીમાં મારે કંઈ છુપાવવા જેવુ નથી”- મનોવૈજ્ઞાનિક ભ્રમ

લોન એપનો શિકાર બનતા લોકોમાં એક સામાન્ય માનસિકતા જોવા મળે છે કે તેઓ કોઈ સેલિબ્રિટી નથી, એટલે તેમની અંગત માહિતી ચોરાઈ જાય તો શું ફરક પડશે? સ્ત્રોત જણાવે છે કે તમારી સામાજિક પ્રતિષ્ઠા ગ્લોબલ લેવલ પર ભલે ન હોય, પરંતુ તમારા પરિવાર, મિત્રો અને પાડોશીઓ વચ્ચે તમારી એક ઓળખ હોય છે. સાયબર માફિયાઓ તમારી આ જ સામાજિક પ્રતિષ્ઠા સાથે રમત રમે છે. લોકો જ્યારે મુસીબત નથી હોતી ત્યારે આવી બાબતોને ‘મને શું?’ કહીને અવગણે છે, જે સાયબર ક્રાઈમને પ્રોત્સાહન આપે છે. જો કોઈ એપ શંકાસ્પદ પરમિશન માંગે, તો તેને માત્ર અવગણવાને બદલે તરત જ રિપોર્ટ કરવી જોઈએ જેથી અન્ય લોકો બચી શકે.
બેંકો પાસેથી લોન લેવામાં આવતી મુશ્કેલીઓ અને સિબિલ સ્કોરનું મહત્વ

હવે સવાલ એ થાય કે લોકો આ જોખમી એપ્સ પાસે જાય છે કેમ? તેનું મુખ્ય કારણ બેંકિંગ સિસ્ટમની જટિલ શરતો છે. બેંકમાંથી લોન લેવા માટે તમારો સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) સારો હોવો જરૂરી છે. સિબિલ સ્કોર એ બેંકિંગ જગતમાં તમારી પ્રતિષ્ઠા જેવું છે, જે 300 થી 900 ની વચ્ચે હોય છે. જેનો સ્કોર 750 થી ઉપર હોય તેને જ બેંકો સરળતાથી લોન આપે છે. ભારતમાં 68% લોકોનો સિબિલ સ્કોર 750 થી નીચે છે અથવા તો તેમની પાસે કોઈ ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી જ નથી, નવા નોકરી કરતા યુવાનો પાસે બે વર્ષના ITR કે ત્રણ મહિનાની સેલરી સ્લિપ હોતી નથી, જેના કારણે બેંકો તેમને રિજેક્ટ કરે છે. આ રિજેક્શનના કારણે લોકો મજબૂરીમાં ફ્રોડ લોન એપ્સ તરફ વળે છે.

નાણાકીય શિસ્ત અને સિબિલ સ્કોર કેવી રીતે સુધારવો

લોન એપની જાળમાંથી બચવા માટે ‘ફાઈનાન્શિયલ ડિસિપ્લિન’ એટલે કે નાણાકીય શિસ્ત હોવી જરૂરી છે. સિવિલ સ્કોર સુધારવા માટેનો સૌથી સરળ રસ્તો એ છે કે કોઈ નાની લોન લઈને તેને સમયસર ચૂકવી દેવી. પરંતુ જ્યારે બેંક લોન જ ન આપતી હોય ત્યારે શું કરવું? તેનો એક ઉકેલ છે FD (ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ) સામે ક્રેડિટ કાર્ડ. તમે બેંકમાં થોડા પૈસા જમા કરાવીને તેની FD કરાવો અને તેના બદલામાં ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવો. આ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને તમે નાની-નાની શોપિંગ કરી સમયસર બિલ ભરતા રહો. આનાથી તમારો સિબિલ સ્કોર ધીમે ધીમે સુધરશે અને ભવિષ્યમાં હોમ લોન કે કાર લોન લેવા માટે તમારી બેંકિંગ પ્રતિષ્ઠા મજબૂત થશે.

સ્ટેબલ મની અને સૂર્યોદય બેંકનો વિકલ્પ

સિબિલ સ્કોર સુધારવા માટે બજારમાં વિવિધ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે, જેમાંનો એક સ્ટેબલ મની (Stable Money) દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતું સૂર્યોદય બેંકનું રૂપે ક્રેડિટ કાર્ડ છે. આમાં તમે FD બુક કરાવો છો જેના પર તમને અંદાજે 8.25% જેટલું વ્યાજ પણ મળે છે અને સાથે 90% ક્રેડિટ લિમિટ ધરાવતું કાર્ડ પણ મળે છે. આ કાર્ડના ઉપયોગથી તમે UPI પેમેન્ટ્સ પણ કરી શકો છો અને ખર્ચ પર કેશબેક પણ મેળવી શકો છો. આવા સુરક્ષિત માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવાથી તમે ગેરકાયદે લોન એપ્સના જોખમથી બચી શકો છો અને સાથે સાથે તમારી નાણાકીય સ્થિતિ પણ મજબૂત બનાવી શકો છો.

ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરતી વખતે પણ સાવધ રહેવું જરૂરી

ક્યારેય ક્રેડિટ કાર્ડથી કેશ ઉપાડવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ કારણ કે તેના પર ભારે ફી વસૂલવામાં આવે છે. જો તમે કોઈ ફેક લોન એપની જાળમાં ફસાઈ ગયા હોવ, તો ગભરાવાને બદલે ભારત સરકારની હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરવો જોઈએ અથવા ‘સચેત’ (Sachet) એપ પર ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. સમાજમાં એક ખોટી પરંપરા છે કે ‘જ્યાં સુધી મુસીબત મારા પર ન આવે ત્યાં સુધી હું તેના વિશે ધ્યાન નહીં આપું’, પરંતુ આ સાયબર ક્રાઈમથી બચવા માટે જાગૃતિ જ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. જો કોઈ એપ શંકાસ્પદ પરમિશન માંગે, તો તેને તરત જ રિપોર્ટ કરો અને હંમેશા અધિકૃત સંસ્થાઓ પાસેથી જ નાણાકીય સહાય લેવાનો આગ્રહ રાખો.

ડિજિટલ ક્રેડિટના જોખમો અને પેનલ્ટીનું ગણિત

જોકે ક્રેડિટ કાર્ડ સિવિલ સ્કોર સુધારવામાં મદદરૂપ થાય છે, પણ તેમાં નાણાકીય શિસ્ત ન હોય તો તે દેવાનો મોટો બોજ બની શકે છે. ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓની મુખ્ય કમાણી ગ્રાહકની ભૂલ પર જ નિર્ભર હોય છે. સ્ત્રોત મુજબ, જો તમે બિલ ચૂકવવામાં એક દિવસ પણ મોડું કરો, તો કંપનીઓ તમારી પાસેથી ભારે વ્યાજ અને પેનલ્ટી વસૂલે છે જે તમારી આર્થિક કમર તોડી શકે છે. આ સિવાય, એક ખાસ ચેતવણી એ છે કે ક્રેડિટ કાર્ડથી ક્યારેય રોકડ ઉપાડવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ, કારણ કે તેના પર ખૂબ જ ઊંચી ફી લેવામાં આવે છે. આથી, હંમેશા ‘ઓટો પે’ (Auto-pay) જેવા વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ જેથી ચૂકવણીમાં ભૂલ ન થાય અને વધારાનો આર્થિક બોજ ન આવે.

Chenab Project: સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત થયા બાદ  દાઝેલા પાકિસ્તાનનુ ગળુ વધુ સૂકાશે, ભારતના ચિનાબ પ્રોજેક્ટથી તરસે મરશે