1000 સ્તંભો પર ટકેલું છે આ ભવ્ય મંદિર: દીવાલ વગરની અદભૂત રચના, જ્યાં ત્રણ દેવ છે બિરાજમાન!
તેલંગાણાના હનમકોંડામાં આવેલું 'રુદ્રેશ્વર સ્વામી મંદિર' સ્થાપત્યકળાનો બેનમૂન નમૂનો છે. 1000 સ્તંભો પર ટકેલા આ મંદિરની વિશેષતા એ છે કે અહીં બ્રહ્માંડની ત્રણ મોટી શક્તિઓ – શિવ, વિષ્ણુ અને સૂર્યદેવની પૂજા એક જ છત નીચે થાય છે. જાણો આ ઐતિહાસિક 'ત્રિકુટાલયમ' ની ખાસ વાતો.
ભારતના ખૂણેખૂણે રહસ્ય અને ભક્તિથી ભરેલા મંદિરો આવેલા છે. સામાન્ય રીતે દક્ષિણ ભારતમાં શિવ અને વિષ્ણુના અલગ-અલગ મંદિરો જોવા મળે છે, પરંતુ તેલંગાણાના હનમકોંડામાં એક એવું મંદિર છે જે પોતાની અનોખી વાસ્તુકલા માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ મંદિર ‘હજાર સ્તંભ મંદિર’ અથવા ‘રુદ્રેશ્વર સ્વામી મંદિર’ તરીકે ઓળખાય છે.
દીવાલ વગરનું મંદિર: સ્તંભોનો છે જાદુ
આ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે સંપૂર્ણપણે સ્તંભો પર ટકેલું છે, અહીં કોઈ પરંપરાગત દીવાલો નથી. મંદિરની બનાવટ એવી છે કે કેટલાક સ્તંભો સીધી રીતે જોઈ શકાય છે, જ્યારે કેટલાક સ્તંભો એકબીજા સાથે એવી રીતે જોડાયેલા છે કે જે દીવાલ જેવો આકાર ધારણ કરે છે. 12મી સદીમાં ચાલુક્ય શૈલીમાં નિર્મિત આ મંદિર તારા (Star Shape) ના આકારમાં બનેલું છે.
ત્રિકુટાલયમ: ત્રણ શક્તિઓનો સંગમ
આ દેશનું એવું પ્રથમ મંદિર છે જ્યાં ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુની સાથે ભગવાન સૂર્ય પણ એક જ ગર્ભગૃહમાં બિરાજમાન છે. આ ત્રણેય ગર્ભગૃહોને સામૂહિક રીતે ‘ત્રિકુટાલયમ’ કહેવામાં આવે છે. બ્રહ્માંડને ચલાવતી આ ત્રણ મોટી શક્તિઓના દર્શન એકસાથે કરવા માટે હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં આવે છે.
બેસાલ્ટ પથ્થરના નંદી અને નકશીકામ
મંદિરના પ્રાંગણમાં કાળા બેસાલ્ટ પથ્થરમાંથી બનેલી વિશાળ નંદી મહારાજની પ્રતિમા અને હાથીઓની મૂર્તિઓ જોવા મળે છે. નંદી મહારાજ પર કરવામાં આવેલું ઝીણવટભર્યું કોતરણીકામ પ્રવાસીઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે.
ઐતિહાસિક મહત્વ
આ મંદિરનું નિર્માણ 12મી સદીમાં રાજા રુદ્રદેવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. રુદ્રદેવના કુળદેવતા હોવાને કારણે તેને રુદ્રેશ્વર સ્વામી મંદિર કહેવામાં આવે છે. અહીં મહાશિવરાત્રી ઉપરાંત મકર સંક્રાંતિ (પોંગલ) પણ ધામધૂમથી ઉજવાય છે, કારણ કે અહીં સૂર્યદેવનું વિશેષ મહત્વ છે. આ ઉપરાંત બોનાલુ અને બથુકમ્મા જેવા તેલંગાણાના પ્રખ્યાત ઉત્સવો પણ અહીં ઉજવવામાં આવે છે.
