લેબમાં બનશે ‘અસલી સોનું’! વાર્ષિક ટનબંધ ઉત્પાદનનો દાવો, શું હવે એકદમ સસ્તા ભાવે વેચાશે Gold?
શું ભવિષ્યમાં 'સોનું' ખાણોમાંથી કાઢવાને બદલે લેબમાં તૈયાર થશે? વૈજ્ઞાનિકોના એક દાવાએ સોનાના બજારમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. જો આ ટેકનોલોજી સફળ થઈ, તો શું સોનાના ભાવ ગગડી જશે? એક ચોંકાવનારા પ્રયોગે સોનાની સપ્લાય અને તેના ભવિષ્યને લઈને મોટા સવાલો ઊભા કરી દીધા છે.
શું હવે ‘સોનું’ એકદમ સસ્તા ભાવે વેચાશે અને લેબમાં બનીને બજારમાં વેચાશે? અમેરિકાના સ્ટાર્ટઅપ Marathon Fusionએ દાવો કર્યો છે કે, તેણે ન્યુક્લિયર ફ્યુઝનમાંથી નીકળતા ન્યુટ્રોનની મદદથી પારા (Mercury) ને સ્થિર સોનામાં બદલી નાખ્યો છે.
કિંમત પર અસર શું પડશે?
કંપનીના જણાવ્યા મુજબ, ભવિષ્યમાં એક ગીગાવોટ ક્ષમતાવાળો ફ્યુઝન પ્લાન્ટ વાર્ષિક ટનબંધ સોનું બનાવી શકે છે. આનાથી એ સવાલ ઉઠ્યો છે કે, શું સોનાની અછત ખતમ થઈ જશે અને ખરેખરમાં ભારતના RBIના ખજાનામાં રાખેલા સોનાથી લઈને સામાન્ય લોકોના ઘરેણાં સુધીની કિંમત પર અસર પડશે?
જણાવી દઈએ કે, હાલમાં આ ટેકનોલોજીનો વ્યાપારી ઉપયોગ ઘણો દૂર છે અને કંપનીના તાજેતરના પ્રયોગના દાવાની સ્વતંત્ર ચકાસણી સાર્વજનિક રૂપે સામે આવી નથી.
પારામાંથી ‘સોનું’ કેવી રીતે બનાવશે કંપની?
Marathon Fusionએ વર્ષ 2025માં પ્રકાશિત પોતાના રિસર્ચ મોડેલમાં જણાવ્યું હતું કે, ફ્યુઝન રિએક્ટરથી નીકળતા હાઈ-એનર્જી ન્યુટ્રોનની મદદથી Mercury-198ને Mercury-197માં બદલી શકાય છે.
આ રેડિયોએક્ટિવ આઈસોટોપ ડિકે થઈને સ્થિર Gold-197માં બદલાઈ જાય છે. હવે કંપનીએ 21 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ દાવો કર્યો કે, તેણે આ પ્રક્રિયાથી વાસ્તવિક સોનું બનાવ્યું છે.
કંપનીના મતે, તેનો પ્રયોગ CERNના વર્ષ 2025ના રેકોર્ડ કરતાં 10 ગણો સારો છે. એવામાં પ્રયોગમાં વાસ્તવમાં કેટલું ‘સોનું’ બન્યું, તેની માત્રા અને ઉત્પાદન ખર્ચની વિગતવાર સ્વતંત્ર ચકાસણી હજુ ઉપલબ્ધ નથી.
વાર્ષિક 2 થી 5 ટન સોનું બનાવવાનો અંદાજ
કંપનીના રિસર્ચ મોડેલમાં એક ગીગાવોટ થર્મલ ક્ષમતાવાળા ફ્યુઝન પ્લાન્ટથી વાર્ષિક લગભગ 2 ટન સોનું બનાવવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અલગ-અલગ ક્ષમતા સંબંધી માન્યતાઓના આધારે એક ગીગાવોટ ઇલેક્ટ્રિક પ્લાન્ટ માટે 2 થી 5 ટન વાર્ષિક ઉત્પાદનનો અંદાજ પણ સામે આવ્યો છે. આ વાસ્તવિક ઉત્પાદન નથી પરંતુ મોડેલ પર આધારિત અનુમાન છે.
કેમ બનતાની સાથે જ બજારમાં નહીં વેચાય ‘સોનું’?
આ ‘સોનું’ બનતાની સાથે જ બજારમાં વેચી શકાશે નહીં. વાત એમ છે કે, આ પ્રક્રિયામાં રેડિયોએક્ટિવ આઈસોટોપ પણ બની શકે છે, જેને સુરક્ષિત સ્તર સુધી લાવવા માટે સ્ટોરેજ અને તપાસની જરૂર પડશે.
કંપનીના મોડેલમાં અમુક માપદંડો હેઠળ આ સમયગાળો લગભગ 10 થી 17 વર્ષ સુધી પહોંચી શકે છે. વાસ્તવિક સમય તૈયાર સોનામાં હાજર આઈસોટોપ્સ પર નિર્ભર રહેશે.
શું ‘સોનું’ સસ્તા ભાવે વેચાશે?
દુનિયામાં ખાણોમાંથી દર વર્ષે લગભગ 3,672 ટન સોનું કાઢવામાં આવ્યું. તેના મુકાબલે એક પ્લાન્ટથી અનુમાનિત 2 થી 5 ટન ઉત્પાદન વૈશ્વિક માઈન સપ્લાયનો ખૂબ જ નાનો ભાગ હશે.
તેથી, હાલમાં એક પ્લાન્ટથી સોનાના ભાવમાં મોટા ઘટાડાની શક્યતા દેખાતી નથી. આ સિવાય દુનિયાની ખાણોમાં વર્તમાન રફ્તાર પ્રમાણે જોઈએ, તો હાલમાં 18 થી 20 વર્ષ ચાલે તેટલું સોનું બચ્યું છે.
શું હોઈ શકે છે ‘ભવિષ્ય’?
ઇતિહાસમાં ટેકનોલોજીએ ઘણા બજારો બદલ્યા છે. એલ્યુમિનિયમ ક્યારેક અત્યંત મોંઘી ધાતુ હતી પરંતુ સસ્તા ઉત્પાદન તકનીકે તેને સામાન્ય બનાવી દીધી. લેબમાં બનેલા હીરાએ કુદરતી હીરાના બજારમાં કિંમતો પર દબાણ વધાર્યું.
જો કે, સોનાના મામલામાં પરમાણુ કેન્દ્ર બદલવું પડશે અને તેના માટે અત્યંત મોંઘા સાધનો તથા ફ્યુઝન ટેકનોલોજીની જરૂર પડશે. તેના કારણે ‘સોનું’ સસ્તું થવાની સંભાવનાને સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં.
