ડીપફેક પર લગામ, AI દુરુપયોગ બિલમાં 3 વર્ષની જેલ અને ₹10 લાખ દંડની જોગવાઈ !
ભારતમાં AI દ્વારા જનરેટ કરાયેલી ડીપફેક છબીઓથી લોકોને બચાવવા માટે એક ખાસ કાયદો બનાવવામાં આવી શકે છે. સૂત્રો અનુસાર તેને 'ધ પ્રોટેક્શન ઓફ પર્સનાલિટી લાઈકનેસ ફ્રોમ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ મિસ્યુઝ બિલ 2026' નામ આપવામાં આવ્યું છે.
આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો વધી રહેલો ઉપયોગ વચ્ચે, ડીપફેકને રોકવા માટે એક ખાસ કાયદો બનાવવામાં આવી શકે છે. ભાજપના સાંસદ બૈજયંત પાંડાએ લોકસભામાં ‘ધ પ્રોટેક્શન ઓફ પર્સનાલિટી લાઈકનેસ ફ્રોમ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ મિસ્યુઝ બિલ 2026’ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જે લોકસભામાં રજૂ કરવા માટેની યાદીમાં સામેલ છે. આ કાયદાનો હેતુ AI દ્વારા દુરુપયોગથી લોકોની ઓળખ, પ્રતિષ્ઠા અને ગરિમાનું રક્ષણ કરવાનો છે.
ખોટા કન્ટેન્ટ પર રહેશે રોક
આ બિલમાં, AIની મદદથી કોઈ વ્યક્તિના ચહેરા, અવાજ, શારીરિક દેખાવ અથવા ઓળખના અન્ય પાસાંની વાસ્તવિક જેવી નકલને ‘AI-Generated Imitation’ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. બિલ મુજબ, કોઈ વ્યક્તિની મંજૂરી વિના તેની AIથી બનાવેલી તસવીર અથવા વીડિયો તૈયાર કરવો, પ્રકાશિત કરવો, પ્રસારિત કરવો કે ઉપલબ્ધ કરાવવો પ્રતિબંધિત રહેશે. આ ઉપરાંત, એવા કન્ટેન્ટ પર પણ રોક રહેશે જેના કારણે લોકોને ખોટી માન્યતા થાય કે સંબંધિત વ્યક્તિએ કોઈ નિવેદન આપ્યું છે, કોઈ કાર્યનું સમર્થન કર્યું છે અથવા કોઈ પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લીધો છે, જ્યારે વાસ્તવમાં તેણે આવું કંઈ કર્યું ન હોય.
પ્રસ્તાવિત કાયદા હેઠળ જો કોઈ વ્યક્તિની લાઇકનેસનો AI દ્વારા ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો કન્ટેન્ટ AIથી બનાવવામાં આવ્યું છે તે સ્પષ્ટ કરવું પડશે. તેનો હેતુ લોકોને ગેરમાર્ગે દોરાતા અટકાવવાનો છે. જો AIથી બનાવેલી નકલના ઉપયોગ અંગે કોઈ વિવાદ થાય તો કાયદેસર સંમતિ મળી હતી તે સાબિત કરવાની જવાબદારી તે વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા પર રહેશે, જેણે કન્ટેન્ટ બનાવ્યું, પ્રકાશિત કર્યું અથવા પ્રસારિત કર્યું છે.
મૃત્યુ પછી પણ 10 વર્ષ સુધી સુરક્ષા
બિલમાં મૃત વ્યક્તિની વ્યક્તિત્વ સમાનતાને સુરક્ષિત રાખવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. આ કાયદા હેઠળ, વ્યક્તિની સમાનતાનો ઉપયોગ તેના મૃત્યુ પછી 10 વર્ષ સુધી અમલમાં રહેશે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કરવા માંગતા કોઈપણ વ્યક્તિએ તેના કાનૂની વારસદારો પાસેથી સંમતિ મેળવવી આવશ્યક છે.
ન્યૂઝ રિપોર્ટિંગ અને વ્યંગને છૂટ
જ્યારે કાયદો ન્યૂઝ રિપોર્ટિંગ, જાહેર બાબતો અને જાહેર હિત સંબંધિત કન્ટેન્ટના તથ્ય-આધારિત ઉપયોગને મંજૂરી આપે છે, ત્યારે શરત એ છે કે તે AI Generated કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ ન કરે જે લોકોને ગેરમાર્ગે દોરે છે. વધુમાં, પેરોડી અને વ્યંગચિત્રને પણ કાયદાના કાર્યક્ષેત્રમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યું છે. જે ચોક્કસ શરતોને આધીન છે.
પ્લેટફોર્મ્સ પરથી 24 કલાકની અંદર કન્ટેન્ટ દૂર કરવું આવશ્યક છે
આ બિલ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની જવાબદારી પણ સ્થાપિત કરે છે. જો કોઈ AI Generated કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ કરીને ગેરમાર્ગે દોરવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો તેણે AI કન્ટેન્ટની સૂચના મળ્યાના 24 કલાકની અંદર તેને પ્લેટફોર્મ પરથી દૂર કરવું આવશ્યક છે. જ્યારે જાતીય શોષણ સાથે જોડાયેલા કિસ્સાઓમાં આ સમયમર્યાદા 12 કલાક રાખવામાં આવી છે.
દોષિત સાબિત થાય તો 3 વર્ષ સુધીની જેલ
બિલમાં ગંભીર કેસોમાં સજાની પણ જોગવાઈ છે. વ્યક્તિની સંમતિ વિના AI Generated કન્ટેન્ટ બનાવવા અને ઇરાદાપૂર્વક પ્રસારિત કરવા પર ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલ, ₹10 લાખ સુધીનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. આ જ નિયમ પોર્નોગ્રાફિક AI કન્ટેન્ટ પર લાગુ પડે છે.
